Ko’phadlarning haqiqiy ildizlarini aniqlash haqidagi teoremalar


Reja; Ko'phad ildizi va unga doir teoremalar



Download 197,69 Kb.
bet2/5
Sana03.07.2022
Hajmi197,69 Kb.
#735729
1   2   3   4   5
Bog'liq
KO’phadlarning haqiqiy ildizlarini aniqlash haqidagi teoremalar

1.Reja; Ko'phad ildizi va unga doir teoremalar
Ma'lumki n -darajali (n -butun musbat son) tenglamani umumiy ko’rinishi

ko'rinishdan iborat.
Bu tenglamaning a0, aa„ koeffisentlari umimiy holda ixtiyoriy kompleks sonlar, shu bilan birga a0 ф 0 deb olamiz , aks holda yuqoridagi tenglama n - darajali tenglama bo’lmay qoladi.
Ravshanki,agar tenglama berilgan bo’lsa , u holda doimo uni yechish talab etiladi.Boshqacha aytganda x noma’lumning shunday son qiymatlarini topish talab etiladiki , ular bu tenglikni ayniyatga aylantirsin , ya’ni ularni noma’lumlar o’rniga qo’yganda uni ayniyatga aylantirsin.
Biroq yuqoridagi tenglamani yechish masalasini bu tenglamaning chap tomoni turgan



(1)
ifodani o'rganishning umumiy masalasi bilan almashtirish mumkin.
Ushbu (1) ifoda x noma’lumning n -darajali ko’phadi (yoki polinomi) deyiladi. Ko’phadlarni qisqacha yozish uchun f (x), g(x), h(x),
va hokazo simvollardan foydalanamiz.
Agar f (x) va g(x) ko’phadlarda noma’lumlarning bir xil darajalari oldidagi koeffitsentlar teng bo’lsa , bu ko’phadlar teng bo’ladi.
n -darajali (1) ko’phadga o’zining a0,a,•••,a (bu yerda a0 ф 0) koeffitsentlari bilan to’la aniqlanadigan biror formal ifoda deb ham qarash mumkin.Ko’phadning (1) ko’rinishdagi , ya’ni x noma’lumning darajalarini kamayib borish tartibi ko’rinishidagi yozuvidan tashqari yana noma’lumning o’sib boruvchi darajalari bo’yicha yozuvi



ham qo'llaniladi.
Ravshanki , (1) ko’phadga matematik analiz fani nuqtai nazaridan ham qarash mumkin , ya’ni uni kompleks o’zgaruvchi x ning kompleks funksiyasi deb ham qarash mumkin. Kompleks koeffitsentli f (x) va g (x)
ko’phadlar berilgan bo’lib , ular qulaylik uchun x ning o’sib boruvchi darajalari bo’yicha yozilgan bo’lsin:


va masalan , bo’lsin , u holda ularning yig’indisi deb





ko'rinishdagi ko’phadga aytiladi. Bu ko’phadning koeffitsentlari f (x) va g(x) ko’phadlarning noma’lumning bir xil darajalari oldida turgan koeffitsentlarining yig’indisiga teng , ya’ni



shu bilan birga n > s bo’lganda bs+1 = bs+2 =... = bn = 0 deb hisoblash lozim. Agar n > s bo’lsa bu yig’indining darajasi n ga teng bo’ladi , biroq n = s da uning darajasi n dan kichik bo’lib qolishi ham mumkin , chunonchi bn = -an bo’lganda shunday bo’ladi. f (x) va g(x) ko’phadlarning ko’paytmasi deb ushbu



ko’phadga aytiladi. Uning koeffitsentlari quyidagicha aniqlanadi:



ya’ni koeffitsent va ko’phadlarning indekslari yig’indisi ga teng
bo’lgan koeffitsentlarning ko’paytmasi va barcha bunday ko’paytmalarning
yig’indisiga teng ; xususan

Shunday qilib, ikkita ko’phad ko’paytmasining darajasi bu ko’phadlar
darajalarining yig’indisiga teng.
Demak , noldan farqli ko’phadlarning ko’paytmasi hech qachon nolga teng
bo’lmasligi kelib chiqadi .
Endi bu kiritilgan amallarni xossalarini o’rganaylik.
Ko’phadlarni qo’shishning kommutativligi va assotsativligi bu xossalarning
sonlarni qo’shish uchun o’rinli ekanligidan kelib chiqadi , chunki noma’lumning
har bir darajasi oldidagi koeffitsentlar alohida-alohida qo’shiladi.
Ko’phadlar uchun ayirish amali ham bajariladi: nol rolini nol soni o’ynaydi ,

ko’phad uchun qarama-qarshi ko’phad quyidagicha bo’ladi:

ko’phadlarni ko’paytirishning kommutativligi sonlarni ko’paytirishning
kommutativligidan va ko’phadlarni ko’paytirishga berilgan ta’rifda har ikkala
ko’paytuvchilarning koeffitsentlari teng huquq bilan olinishidan kelib chiqadi.
Ko’paytirishning assotsativligini isbotlaylik.
Bizga

ko’phadlar berigan bo’lsin , u holda ko’paytmada
oldidagi koeffitsent bo’lib

son xizmat qiladi.Bu sonlar teng ,shunday qilib , ko’phadlarni ko’paytirish
assosativligi isbotlandi.
Ko’phadlarni qo`shish va ko`paytirishda distributivlik qonuni o’rinli:

Bu tenglikning chap tomoni x! noma'lumning [f (x) + g(x)]h(x) ko’phaddagi koeffitsenti , uning o’ng tomoni esa o’sha darajali noma’lumning x ning f (x)h(x) + g(x)h(x) ko’phaddagi koeffitsentidir.
Ko’phadlarni ko’paytirishda bir rolini nolinchi darajali ko’phad deb ataluvchi 1 soni bajaradi.
Tasdiq. f (x) nolinchi darajali ko’phad bo’lgandagina va faqat shu holdagina teskari ko’phad f 4x) ga ega bo’lib ,



Isboti. Agarf (x) ko’phad noldan farqli с sondan iborat bo’lsa , u holda с 1 son uning teskari ko’phadi bo’ladi. Agar f (x) ko’phadning darajasi n > 1 bo’lib, f ~\x) ko’phad mavjud bo’lganda edi , u holda (5) tenglikning chap tomoni darajasi n dan kichik bo’lmagan holda , shu tenglikning o’ng tomonida nolinchi darajali ko’phad turgan bo’lar edi.
Buni esa bo'lishi mumkin emas.
Natija. Ko’phadlarni ko’paytirishga teskari amal-bo’lish amali mavjud emas.
Ushbu xossalariga ko’ra kompleks koeffitsentli ko’phadlar to’plami butun sonlar to’plami ga o'xshaydi. Bu o’xshashlik yana ko’phadlar uchun butun sonlar singari qoldiqli bo’lish algoritmi mavjudligida ham ko’rish mumkin.

(6)
Teorema.Ixtiyoriy f (x) va g(x) ko’phadlar uchun shunday q(x) va r(x) ko’phadlar topish mumkinki , ushbu


tenglik o’rinli bo’lib , bunda r(x) ning darajasi g(x)ning darajasidan kichik yoki r(x) = 0 bo’ladi. Bu shartni qanoatlantiruvchi q(x) va r(x) ko’phadlar bir qiymatli aniqlanadi.


Isboti. Bu teoremani ikki qismga bo’lib isbotlaymiz.Avvalo q(x) va r(x) ko’phadlarni yagonaligini ko’rsatamiz , so’ngra esa bunday q(x) va r(x) ko’phadlarni mavjudligini ko’rsatamiz. Faraz qilaylik tenglikdan tashqari



tenglikni qanoatlantiruvchi q (x) va r (x) ko’phadlar ham mavjud bo’lsin hamda r (x) ni darajasi g(x) ning darajasidan kichik bo’lsin ,tengliklarni o’ng tomonlarini bir biriga tenglashtirib, natijada



tenglik ni hosil qilamiz.
Bu tenglikning o’ng tomonining darajasi g(x) ning darajasidan kichik bo'lgan ko'phad, chap tomonda turgan ko'phadning darajasi esa q(x) - q1(x) ф 0 bo’lsa , u holda g(x) ning darajasidan katta yoki unga teng bo’lgan ko'phad turibdi.Shu sababli q(x) - q (x) = 0 , ya’ni q( x) = q (x) bo’lishi lozim , bundan esa r( x) = r (x) kelib chiqadi.
Demak farazimiz noto’g’ri . Teoremaning ikkinchi qismi isbotlandi.
Endi teoremaning birinchi qismini isbotlaymiz. f (x) va g(x) ko’phadlarning darajalari mos ravishda n va s bo’lsin.
Agar n < s bo’lsa , u holda q(x) = 0 , r(x) = f (x) deb olamiz.
Shu sababli n > s bo’lsin deb olaylik.




ko’phadlar berilgan bo’lsin.



deb olib , darajasi n dan kichik bo’lgan f (x) ko’phadni hosil qilamiz. Hosil bo’lgan f (x) darajasini щ va yuqori hadi koeffitsentini al0 orqali belgilaymiz.Agar hali ham щ > s bo’lsa ,



deb olamiz. f2 (x) ko’phadning darajasini n2 va yuqori hadi koeffitsentini a20 orqali belgilaymiz. Ravshanki , olishimizga ko’ra щ < щ .So’ngra esa



deb olamiz va hokazo.

Download 197,69 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish