I. Kirish II. Asosiy qism



Download 1,03 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/10
Sana11.03.2021
Hajmi1,03 Mb.
#61310
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
Bog'liq
monoxromatik tolqin. monoxromatik tolqin xususiyatlari
Matn tanib olish dasturi, Matn tanib olish dasturi, Xavfsizlik qoidalari umk e6af9cd21d160fc709af1963d3d3d56c, олувчиларнинг билим, кўникма ва малакаларини назорат қилиш, Диссертация Синяева Л.А., tema 10, yanvar, biznes reja 2, Stat 2-mavzu, 2c91808e707783d20170852108be0029, oliy asab faoliyati uning tiplari. sh, DasturiyTaminotSifatiAlisherUralov, un ishlab chiqarish, baliqchilik


 

 



   

                    




 

                  Reja:



 

I.Kirish 

 

II.Asosiy qism 

1.To’lqin turlari 

2.Elektromagnit to’lqinning-ko’ndalangligi 

3.Monoxromatik tebranishlar va to’lqinlar 

4.Yassi monoxromatik to’lqin superpozitsiyasining dolzarbligi 

5.Lazerlarning qo’llanilishi 



III.Xulosa 

IV.Foydalanilgan adabiyotlar 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 



Kirish. 

Tebranuvchi sistema tashqi muhitga energiya berishi mumkin.Energiyani bunday 

uzatish shuning uchun mumkinki,muhit elastik bo’lganligi orqasida uning alohida 

kichkina uchastkalarining o’zlari mittigina tebranma sistemalardan iborat bo’ladi.

 

  Agar muhit (masalan,havo,suv yoki boshqa moddalar)zarrachalarning siljishi 



natijasida uning biror joyidagi zichligining muvozanati buzilsa, u holda atrofdagi 

zarrachalar tomonidan ta’sir qiluvchi kuchlar siljigan zarrachalarni orqaga  qaytishga 

majbur qiladi,ya’ni elastiklik kuchlari  buzilgan muvozanatni tiklashga intiladi,ammo 

bunda muhit zarrachalari inersiya bilan  bu muvozanat holatdan o’tib ketib qarama –

qarshi tomonga siljiydi.Bunday harakat vaqtida tebranuvchi zarrachalarga qo’shni 

zarrachalar  ham siljituvchi kuchlar ta’sir iga uchrab turg’un muvozanat holatdan 

chetlashadi.Demak,har qanday qo’zg’alish ham,muhitning ma’lum uchastkasida bir 

karra paydo bo’lar ekan,dastlab qo’zg’algan joydan tobora narida turgan zarrachalarni 

o’z ta’siriga tortib,asta-sekin tarqala boshlaydi. 

     Biror muhitda turgan tebranuvchi sistema unga bevosita tegib turgan zarrachalar 

bilan turgan zarrachalar bilan o’zaro ta’sirlashadi.U tebranar ekan,o’z atrofida qator 

davriy qo’zg’atishlar uyg’otadi,ya’ni yonidagi zrrachalarga  qandaydir davriy 

o’zgaruvchi tashqi muhit singari ta’sir ko’rsatadi.Bu kuch muhitning zarrachalarini 

majbur qiluvchi kuch chastotasi bilan tebrantiradi,shu  bilan birga tebranma protsess 

zarrachalar o’zaro ta’sirlashuvi sababli muhitda shu muhitning xossalari uchun 

harakterli bo’lgan qandaydir aniq bir tezlik bilan tarqaladi. 

Ravshanki,muhitning dastlab qo’zg’algan joyidan y masofada turgan zarrachalari faqat 

muhitda tarqalayotgan tebranma protsess unga yetib kelgandagina tebrana boshlaydi. 

Tebranma protsessning tarqalish tezligi ni  u bilan belgilaymiz.Tebranma protsess biz 

tekshirayotgan zarragacha  

 

 

Vaqtdan keyin yetib boradi.agar sistemaning tebranishlari 



X=asinwt

 



 

Tenglama bo’yicha ifodalansa,u holda zarrachalarning biz tekshirayotgan tebranishlari 



ham xuddi shunday sinusoidal qonun bo’yicha,lekin   vaqtga kechikib sodir 

bo’ladi;shunday qilib,biz zarracha uchun quyidagi tenglamani yozishimiz mumkin: 

 

X’=Asinwt(t- =Asinwt(t-



(1)

 

 



Bu tenglama zarrachaning x’  siljishini vaqtning va boshlang’ich nuqtasigacha bo’lgan 

masofaning funksiyasi holida ifodalaydi.Biroq,agar boshlang’ich nuqtadan o’tuvchi bir 

to’g’ri chiziqda yotgan nuqtalarni bir vaqtda tekshirsak,u holda,u uchun turli qiymatlar 

bera borib,(1) tenglama orqali  siljishlarning biz tanlagan to’gri chiziq bo’ylab 

taqsimlanishini aniqlashimiz mumkin.Bu holda x’ ni biz faqat birgina y ning funksiyasi 

deb qaraymiz 

(t=const) 

Muhitda 


tarqaluvchi to’lqinlarning 

turlari muhitning 

elastiklik xossalariga 

bog’liqdir.Bu 

bog’lanishning harakterini 

aniqlash uchun 

muhitnihayolda to’lqinning 

tarqalish 

yo’nalishini aniqlash uchun 

muhitni  hayolda 

to’lqinning tarqalish 

yo’nalishigaperpenikulyar 

bo’lgan bir-

biriga tegib turuvchi qator 

yupka qatlamlarga ajratamiz.Gazlar va suyuqliklarda elastiklik to’lqin faqat 

zarrachalarning tebranma harakati 

yo’nalishi bo’ylabgina tarqala 

oladi.Bunday to’lqinlar bo’ylama 

to’lqinlar deyiladi.(a- rasm)Qattiq 

jismda siljish deformatsiyasi 

zarrachalarning siljish yo’nalishiga 

perpendikulyar yo’nalishida tarqluvchi 

to’lqin hosil qiladi.Agar to’lqinda tebrnma harakat tebranishlarning tarqalish 

yo’nalishiga perpendakulyar yo’nalish bo;ylab sodir bo’lsa,bunday to’lqin ko’ndalang 

to’lqin deyiladi.(b-rasm).Dumaloq sterjenning uchidagi kesimiga bolg’acha bilan 

ursak,u holda sterjen bo’ylab to’lqin chopadi,bunda faqat sterjen o’qi bo’ylab yotgan 

zarrachalargina sof bo’ylama siljiydi,sterjenningyaqinlashib borgan sari esa 

zarrachalarning taebranishi amplitudasi ortib boruvchi  ko’ndalang tebranishga aylana 

boradi (v-rasm);Bunday to’lqinlarni qavariq to’lqinlar deyiladi.Suv sirtidagi to’lqinlarni 

hamma yaxshi biladi.Shuni qayd qilib o’tish kerakki,sirt to’lqinlarining qonunlari 

boshqa turdagi to’lqinlarning qonunlariga qaraganda ancha murakkabroqdir.Sirt 



 

to’lqinlarining tarqalishida ishtirok etuvchi zarrachalarning tebranma trayektoriyalari 



to’g’ri chiziqli bo’lmaydi;zarrachalar yopiq aylana yoki elliptik orbitalarchizadi.(g-

rasm)



Download 1,03 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
davlat pedagogika
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
vazirligi muhammad
таълим вазирлиги
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
Ishdan maqsad
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
fanidan mustaqil
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
covid vaccination
qarshi emlanganlik
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
o’rta ta’lim
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti