Jismoniy tarbiya va sport yosh avlodning salomatligini mustahkamlash, jismoniy barkamollikka erishish, axloqiy-irodaviy fazilatlarni shakllantirish, estetik tarbiyalashning eng muhim vositasidir



Download 34,63 Kb.
bet6/7
Sana03.02.2023
Hajmi34,63 Kb.
#907480
1   2   3   4   5   6   7
Bog'liq
Sport mashg\'ulotlarini tashkil qilish metodlari.ru.uz

2.3 Chang'ida mashq qilish usullari

Chang'i sportida uzoq muddatli o'qitish tizimi jarayonida turli xil ta'lim, tarbiya va o'qitish usullari qo'llaniladi. Chang'i sporti texnikasini o'rgatish va takomillashtirishda vizual, og'zaki va amaliy usullar (mashq usuli) ularning turli xil variantlari va kombinatsiyalarida qo'llaniladi. Axloqiy va irodaviy fazilatlarni tarbiyalashda keng ko'lamli usullar qo'llaniladi - ishontirish, tushuntirish, rag'batlantirish, jazolash, misollar (vizual usullar) va boshqalar.


Tanlangan chang'i sport turi bo'yicha mashq qilish jarayonida jismoniy fazilatlarning rivojlanishi va funktsional tayyorgarlik darajasining oshishi bilan turli xil usullar keng qo'llaniladi, ularning asosi yuk va dam olishning kombinatsiyasi hisoblanadi. Yuk va dam olishni birlashtirishning turli xil variantlari asosan ushbu usulning chang'ichilarning tanasiga ta'sirining tabiatini aniqlaydi. Dam olish oralig'i har qanday mashg'ulot usulining muhim qismidir. Qolganlarning davomiyligi va tabiati ko'p jihatdan yukning yo'nalishini va har bir mashg'ulotning istalgan tezkor ta'sirini aniqlaydi. Uzoq va uzluksiz yugurish yoki o'rtacha intensivlikdagi chang'i sporti bilan hech kim chang'ichining tanasiga yukning yo'nalishiga shubha qilmaydi. Bu holatda biz chidamlilikni rivojlantirish haqida gapirayotganimiz aniq. Ammo har xil intensivlik bilan o'tgan masofaning alohida segmentlari o'rtasida dam olish oralig'i mavjud bo'lsa, ba'zida darhol mashg'ulot samarasini baholash juda qiyin. Shuning uchun, ma'lum bir usulning chang'ichining tanasiga ta'sirining tabiatini aniqlaydigan barcha komponentlarni hisobga olish kerak. Tsiklik sport turlarida (shu jumladan chang'i sportida) beshta bunday komponentlar ajralib turadi: 1) mashqning davomiyligi (engib o'tiladigan segmentlarning uzunligi); 2) mashqning intensivligi; 3) yugurish segmentlari (yuklari) orasidagi dam olish oraliqlarining davomiyligi; 4) dam olishning tabiati (passiv yoki faol); 5) segmentlar yoki mashqlarni takrorlash soni. (Moroz S.N., 2010) Shuning uchun, ma'lum bir usulning chang'ichining tanasiga ta'sirining tabiatini aniqlaydigan barcha komponentlarni hisobga olish kerak. Tsiklik sport turlarida (shu jumladan chang'i sportida) beshta bunday komponentlar ajralib turadi: 1) mashqning davomiyligi (engib o'tiladigan segmentlarning uzunligi); 2) mashqning intensivligi; 3) yugurish segmentlari (yuklari) orasidagi dam olish oraliqlarining davomiyligi; 4) dam olishning tabiati (passiv yoki faol); 5) segmentlar yoki mashqlarni takrorlash soni. (Moroz S.N., 2010) Shuning uchun, ma'lum bir usulning chang'ichining tanasiga ta'sirining tabiatini aniqlaydigan barcha komponentlarni hisobga olish kerak. Tsiklik sport turlarida (shu jumladan chang'i sportida) beshta bunday komponentlar ajralib turadi: 1) mashqning davomiyligi (engib o'tiladigan segmentlarning uzunligi); 2) mashqning intensivligi; 3) yugurish segmentlari (yuklari) orasidagi dam olish oraliqlarining davomiyligi; 4) dam olishning tabiati (passiv yoki faol); 5) segmentlar yoki mashqlarni takrorlash soni. (Moroz S.N., 2010) 3) yugurish segmentlari (yuklari) orasidagi dam olish oraliqlarining davomiyligi; 4) dam olishning tabiati (passiv yoki faol); 5) segmentlar yoki mashqlarni takrorlash soni. (Moroz S.N., 2010) 3) yugurish segmentlari (yuklari) orasidagi dam olish oraliqlarining davomiyligi; 4) dam olishning tabiati (passiv yoki faol); 5) segmentlar yoki mashqlarni takrorlash soni. (Moroz S.N., 2010)
Chang'i sportida yuklamaning barcha besh komponentining o'zgarishiga asoslanib, jismoniy fazilatlarni rivojlantirish, axloqiy va irodaviy fazilatlarni rivojlantirish uchun ko'p yillik tayyorgarlik jarayonida qo'llaniladigan quyidagi asosiy o'quv usullarini aniqlash mumkin. tayyorlash:
1. Yagona usul siklik mashqlarda (yugurish, valda, chang'ida uchish va hokazo) mashg'ulot yuklamasini ish boshidan oxirigacha o'rnatilgan intensivlikni o'zgartirmasdan uzoq va uzluksiz bajarish bilan tavsiflanadi. Chang'i sportining o'ziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda, ishning intensivligi, qoida tariqasida, ko'tarilishlarni engib o'tishda kuchayadi va pastga tushganda deyarli nolga tushadi, "uniforma" atamasi juda nisbiydir. Bunday sharoitlarda ma'lum bir intensivlikni saqlab qolish nafaqat qiyin, balki ba'zan imkonsizdir. Bunday holda, "bir xil" tushunchasi biroz o'zboshimchalik bilan - u faqat ishning umumiy yo'nalishini tavsiflaydi. Ushbu vazifada chang'ichilar bir xil intensivlik bilan imkon qadar ko'proq harakat qilishga harakat qilishadi. Yagona usul bilan chang'ichilar har xil (oldindan rejalashtirilgan), ammo doimiy intensivlik bilan harakat qilishlari mumkin - zaif, o'rta va ba'zan kuchli (asosiysi uni butun harakat davomida ushlab turish). Bu turli xil muammolarni hal qilish uchun yagona usuldan foydalanishga imkon beradi, lekin ko'pincha u umumiy chidamlilikni rivojlantirish uchun ishlatiladi.
2. O'zgaruvchan usul - har qanday vaqt uchun chang'ida ma'lum masofani bosib o'tishda intensivlikni asta-sekin o'zgartirish. Ushbu usulning o'ziga xos xususiyati - intensivlikning silliq o'zgarishi - o'rta va ba'zan chegaraga yaqin, shuningdek, intensivlikning o'zgarishi vaqtida qat'iy cheklovlarning yo'qligi. O'zgaruvchan usulni qo'llashni rejalashtirayotganda, murabbiy chang'ichiga faqat mashg'ulotning umumiy masofasini (vaqtini), shuningdek, tezlashuvlar sonini va ularning ortib borayotgan (berilgan) intensivlik bilan o'tish uzunligini ko'rsatadigan vazifani beradi. Har bir tezlashuvning boshlanishi, shuningdek, ularning masofa bo'ylab taqsimlanishi, chang'ichi o'zining farovonligidan, shuningdek, relefdan (qoida tariqasida, tezlashtirish ko'tarilishda amalga oshiriladi). Fitnesning o'sishi bilan tezlashuvning intensivligi va umuman yuk asta-sekin o'sib boradi, lekin amalda hech qanday chegara yo'q. Yukni baholashda bir seansda bosib o'tilgan umumiy kilometr, ko'tarilishdagi tezlanishlar soni va tezlanishlarda bosib o'tilgan kilometr (sum) hisobga olinadi. O'zgaruvchan usul yukning kattaligi va xarakterini yoshi, mashg'ulot vazifalari, chang'ichilarning tayyorgarlik darajasi va boshqalarga qarab juda keng o'zgartirishga imkon beradi. Intensivlik va boshqa komponentlarga qarab, o'zgaruvchan usul bo'lishi mumkin. maxsus yoki umumiy chidamlilikni rivojlantirishga qaratilgan. Ma'lum darajada, tarkibiy qismlardagi tegishli o'zgarishlar bilan u tezlikni rivojlantirishga ham hissa qo'shishi mumkin, ammo bu uning asosiy maqsadi emas (tezlik takrorlangan usul bilan yaxshiroq ishlab chiqilgan).
3. Takroriy usul berilgan segmentlarni belgilangan intensivlik bilan qayta-qayta o'tkazishdan iborat. Bu parametrlarning barchasi murabbiy tomonidan oldindan rejalashtirilgan. Biroq, takrorlashlar orasidagi dam olish oralig'i qat'iy tartibga solinmaydi, ba'zida uning davomiyligi sportchining farovonligi bilan belgilanadi. Har qanday holatda, chang'ichi har bir keyingi segmentni ma'lum bir intensivlik bilan takrorlashi uchun tiklanish uchun etarli bo'lishi kerak. O'tishning intensivligi belgilangan vazifalardan rejalashtirilgan. Takroriy usul (qisqa segmentlarda) asosan tezlikni (tezlikni) rivojlantirish uchun ishlatiladi. Bunday holda, o'tishning intensivligi cheklanadi. Shu bilan birga, takrorlash usuli maxsus chidamlilikni targ'ib qilish uchun mo'ljallangan bo'lishi mumkin, bu holda segmentlarning uzunligi oshadi va intensivlik kuchli darajaga tushadi.
4. Intervalli usul qat'iy belgilangan dam olish oraliqlari bilan masofa segmentlarining ko'p marta o'tishi bilan tavsiflanadi. Intervalli usul bilan mashq qilishda chang'ichi yo'l (aylana) bo'ylab doimiy ravishda harakatlanadi, qisqargan va kuchaygan intensivlikdagi qismlarni almashtiradi. Intensivlik (o'sish) yurak urish tezligi bilan boshqariladi. Har bir darsda u doimiy bo'ladi, lekin mashg'ulotdan mashg'ulotgacha u kuchlidan deyarli chegaragacha o'zgarishi mumkin. Yuqori intensivlik bilan o'tgan bo'limlarning uzunligi ushbu dars uchun qo'yilgan vazifalarga, chang'ichilarning yoshi va tayyorgarligiga bog'liq. Biroq, qisqartirilgan (yoki o'rta uzunlikdagi) segmentlar ko'pincha ishlatiladi. Turli mashg'ulotlarda dam olish davomiyligini (intensivlikni kamaytirish) aniq tartibga solish murabbiyga yukning yo'nalishini va ta'sirning kattaligini o'zgartirishga imkon beradi. Maxsus chidamlilikni rivojlantirish uchun intervalli usul qo'llaniladi. U ko'pincha malakali chang'ichilarni tayyorlashda qo'llaniladi va faqat umumiy va maxsus chidamlilikning ma'lum darajasiga boshqa usullarni qo'llash orqali erishilgandan keyin - o'zgaruvchan va takroriy. Qat'iy cheklangan dam olish intervallari (belgilangan vaqtdan ko'p bo'lmagan) ma'lum bir ruhiy zo'riqish hosil qiladi. Ba'zida kuchaygan intensivlik bilan o'tadigan har bir keyingi segment biroz tiklanish fonida boshlanishi kerak. Interval usulining bunday "qat'iyligi" uni yigitlarni tayyorlashda qo'llashni biroz cheklaydi. Ushbu usul bilan mashg'ulotlar dam olish oraliqlarining oxirida intensivlik kuchaygan segmentlar o'tgandan so'ng darhol pulsni hisoblash orqali qattiq intensivlik nazorati ostida amalga oshirilishi kerak.
5. Musobaqa usuli - mashg'ulotlar yoki nazorat musobaqalarini mavsumning eng muhim musobaqalari shartlariga imkon qadar yaqin sharoitlarda o'tkazish. Bu raqobat intensivligi bilan ajralib turadi va chang'ichidan barcha qobiliyatlarini to'liq safarbar qilishni talab qiladi. Tayyorgarlikning ma'lum bosqichlarida bu usul mashg'ulotning (mashqning) asosiy shakli rolini o'ynashi mumkin, masalan, mavsumning asosiy boshlanishidan biroz oldin sport shakliga kirish davrida yoki mavsumning muhim boshlanishi orasidagi davrlarda. , ular muhim vaqt oralig'ida ajratilganda. Bunday hollarda sport formasini (tayyorlikni) yuqori darajada ushlab turish uchun raqobat usuli qo'llaniladi. Ma'lum bir jismoniy tayyorgarlik darajasiga erishilgan musobaqalar chang'ichilarning maxsus tayyorgarligini rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi; texnika va taktikani yanada takomillashtirish, alohida irodaviy fazilatlarni tarbiyalash, eng muhimi, eng yuqori sport formasiga erishish. Musobaqalar chang'i poygachisining taktikasini yanada takomillashtirish, turli raqiblarga qarshi kurashda va turli sharoitlarda tajriba orttirishda katta ahamiyatga ega. Biroq, yosh chang'ichilarni tayyorlashda raqobat usuli cheklangan darajada qo'llaniladi. Bu erda ko'p vaqtni texnik va jismoniy tayyorgarlikka bag'ishlash juda muhimdir. Biroq, yosh chang'ichilarni tayyorlashda raqobat usuli cheklangan darajada qo'llaniladi. Bu erda ko'p vaqtni texnik va jismoniy tayyorgarlikka bag'ishlash juda muhimdir. Biroq, yosh chang'ichilarni tayyorlashda raqobat usuli cheklangan darajada qo'llaniladi. Bu erda ko'p vaqtni texnik va jismoniy tayyorgarlikka bag'ishlash juda muhimdir.
6. Yillik tsiklning turli bosqichlari va davrlarida chang'i poygachisining tayyorgarligini tekshirish uchun nazorat usuli qo'llaniladi. Shu maqsadda bir yoki butun mashqlar majmuasi bo'yicha oldindan rejalashtirilgan testlar o'tkaziladi. Tayyorgarlikning o'sishi va individual jismoniy fazilatlarning rivojlanish darajasini nazorat qilish yil davomida muntazam ravishda amalga oshiriladi, lekin ko'pincha oylik mashg'ulotlarning oxirida yoki davrlar bosqichlarining oxirida. Yoz va kuzda bunday testlar umumiy jismoniy va maxsus tayyorgarlik darajasidagi o'zgarishlarni aniqlash uchun mashqlar majmuasi yordamida amalga oshiriladi. Nazorat mashqlari to'plamiga turli testlar kiritilgan, ammo ular uchun asosiy talab barcha muhim mushak guruhlari va boshqa jismoniy fazilatlarning rivojlanish darajasini aks ettirishi kerak.
Qorsiz mavsumda yosh chang'ichilarning tayyorgarlik darajasini baholash uchun quyidagi mashqlar majmuasidan foydalanish mumkin: 1) 100 m masofaga yugurish; 2) 800–1500 m masofaga yugurish (yoshiga qarab); 3) tirgakdagi tortmalar; 4) yolg'on gapirishda surish; 5) torsonni moyil holatga ko'tarish (oyoqlari mahkamlangan); 6) tik turgan holda uzunlikka sakrash; 7) bir oyoqqa cho'kish (to'pponcha); 8) 50 m balandlikdagi 5–6 ° tiklik bilan o'zgaruvchan yugurishni taqlid qilish (segmentni engib o'tish tezligi va texnikasi baholanadi); 9) krossovka 2–3 km; 10) 3–5 km masofaga rolikli chang'ilarda musobaqalar. Alohida bosqichlarda testlarning butun majmuasini o'tkazish shart emas, ba'zida qisqartirilgan kompleks uchun nazorat musobaqalarini o'tkazish tavsiya etiladi. Nazoratni standart (doimiy) segmentlarda va shunga o'xshash tashqi sharoitlarda amalga oshirish maqsadga muvofiqdir. Qish mavsumida nazorat mashg'ulotlari mavsumning asosiy musobaqalariga imkon qadar yaqin sharoitlarda o'tkaziladi. (Platonov V.N., 2010 yil)
Chang'ichilarni tayyorlashni rejalashtirayotganda shuni esda tutish kerakki, usullarning hech biri universal deb hisoblanmaydi, ularning hech biri chang'ichilar uchun har tomonlama va maxsus tayyorgarlikni ta'minlamaydi va yuqori natijalarga olib kelmaydi. Shu munosabat bilan shuni ta'kidlash kerakki, qo'llaniladigan usullar doirasining torayishi monoton ishlarga olib keladi, bu mashg'ulotlarning emotsionalligini sezilarli darajada kamaytiradi, aqliy zo'riqishni oshiradi va umuman chang'ichilarning ishlashiga salbiy ta'sir qiladi. Chang'ichilarning individual xususiyatlariga, malakasiga va jismoniy tayyorgarligiga qarab barcha usullar ularning navlari bilan birgalikda qo'llaniladi, bu esa yuqori sport natijalarini ta'minlaydi.
Xulosa

Murabbiylar, sportchilar va hakamlar, tashkilotchilar, tomoshabinlar va boshqalar o'rtasida rivojlanadigan turli shaxslararo aloqalar sohasida amalga oshiriladigan sportchini tayyorlashning etarlicha yaxshi yo'lga qo'yilgan tizimisiz yuqori sport natijalariga erishish mumkin emas. Ular turli darajalarda, ya'ni sport jamoasidan tortib, turli xalqaro darajadagi musobaqalargacha o'tkaziladi.


Sport tayyorgarligi nazariyasining yetakchi mutaxassislaridan biri V.N. Platonov (1986) ta'kidlaganidek, sportchilarni tayyorlashning zamonaviy tizimi murakkab, ko'p omilli hodisa bo'lib, u sportchining eng yuqori sport ko'rsatkichlariga erishishini ta'minlaydigan maqsadlar, vazifalar, vositalar, usullar, tashkiliy shakllar, moddiy-texnik sharoitlar va boshqalarni o'z ichiga oladi. , shuningdek, sportchini musobaqalarga tayyorlashning tashkiliy-pedagogik jarayoni.
Sportchilarni tayyorlash tizimi to'rtta asosiy blokni o'z ichiga oladi: tanlash va sportga yo'naltirish tizimi; sport mashg'ulotlari; raqobat tizimi; o'quv-raqobat jarayonini optimallashtirishning mashg'ulotdan tashqari va raqobatdan tashqari omillari.
Sportchining asosiy tayyorgarlik va tayyorgarlik faoliyati sport mashg'ulotlari sharoitida amalga oshiriladi. Bu sportchilarni tayyorlashning asosiy shakli bo'lib, u mashqlar tizimiga qurilgan va sportchining sportni yaxshilashni boshqarishga qaratilgan maxsus pedagogik jarayon bo'lib, uning eng yuqori natijalarga erishishga tayyorligini belgilaydi.
Sportchining uzoq muddatli mashg'ulotlari va musobaqalari quyidagi uslubiy qoidalarga asoslanadi:
1. Barcha yosh guruhlari uchun o'qitishning vazifalari, vositalari, usullari, tashkiliy shakllarining oqilona uzluksizligini ta'minlaydigan yagona pedagogik tizim. Uzoq muddatli mashg'ulotlar samaradorligining asosiy mezoni bu sport turi bo'yicha optimal yosh chegaralarida erishilgan eng yuqori sport natijasidir.
2. Barcha yosh guruhlari uchun tayyorgarlik jarayonida eng yuqori sport mahoratiga nisbatan maqsadli yo'naltirish.
3. Ko'p yillik mashg'ulotlar jarayonida sportchining tayyorgarligining turli jihatlarining optimal nisbati (proporsionalligi).
4. Umumiy va maxsus o'qitish uchun mablag'lar miqdorining barqaror o'sishi, ular orasidagi nisbat asta-sekin o'zgarib turadi. Yildan yilga maxsus o'quv vositalari hajmining o'quv yuklamasining umumiy hajmiga nisbatan ulushi ortib bormoqda va shunga mos ravishda umumiy tayyorgarlikning ulushi kamayib bormoqda.
5. Mashg'ulotlar va raqobatbardosh yuklamalar hajmi va intensivligini bosqichma-bosqich oshirish. Keyingi yillik tsiklning har bir davri oldingi yillik tsiklning tegishli davrlariga nisbatan yuqori darajadagi o'quv yuklamalarida boshlanishi va tugashi kerak.
6. Mashg'ulot va raqobatbardosh yuklamalardan foydalanish jarayonida, ayniqsa, bolalar, o'smirlar bilan mashg'ulotlarda bosqichma-bosqichlikka qat'iy rioya qilish, chunki har tomonlama tayyorgarlik barqaror o'sib boradi, agar uzoq muddatli jarayonning barcha bosqichlarida mashg'ulotlar va raqobatbardosh yuklar uning biologik xususiyatlariga to'liq mos keladi. sportchining yoshi va individual imkoniyatlari.
7. Sportchilarning jismoniy sifatlarini uzoq muddatli mashg'ulotlarning barcha bosqichlarida bir vaqtda tarbiyalash va buning uchun eng qulay bo'lgan yosh davrlarida individual sifatlarning ustun rivojlanishi. Maktab yillarida, agar samarali pedagogik ta'sir ko'rsatilsa, barcha jismoniy fazilatlarni rivojlantirish uchun imkoniyatlar mavjud, ammo bu insonning motor funktsiyasining ayrim jihatlarining yosh rivojlanish qonuniyatlarini tubdan o'zgartirmasligi kerak.



Download 34,63 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish