Elektrotexnika materiallari


 Dielektriklarning elektr o’tkazuvchanligi



Download 2,73 Mb.
Pdf ko'rish
bet26/107
Sana18.02.2022
Hajmi2,73 Mb.
#456790
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   107
Bog'liq
5c98acff2a7be

 
2.3. Dielektriklarning elektr o’tkazuvchanligi 
Jismda elektr zaryadlarining tartibli harakati elektr tokini hosil qiladi. 
Zaryadlarning bunday tartibli harakati elektr maydon kuchlanganligi ta’sirida 
vujudga keladi. Dielektrikda elektr o’tkazuvchanlik uning tarkibidagi erkin 
zaryadlar hisobiga sodir bo’ladi. Hajm birligidagi 
n
ta zaryad eltuvchisi bo’lgan va 
zaryad qiymati 
q
ga teng bo’lgan dielektrikka tashqi elektr maydoni 
(E)
ta’sir 
ettirilsa, shu elektr maydon ta’sirida zaryad kuch chiziqlari yo’nalishida ma’lum 
tezlik 

oladi. Jismning ko’ndalang yuzasidan vaqt birligida o’tadigan elektr 
miqdori, ya’ni tok zichligi: 
J =nq

A / m
2
(2.23) 
yoki
48
Bijay_Kumar Sharma., Electrical and Electronic Materials Science./ - OpenStaxCNX,/ Indiya – 2014, 32-bet. 


59 
р
E
J


= I /

ekanligini hisobga olsak: 
J = E 

 
Bu yerda:

-solishtirma elektr qarshiligi, 
Om

m
;

- solishtirma elektr 
o’tkazuvchanlik, 
sm/m

2.16-rasm. O’tkazgich va metal qarshiligining haroratdan o’zgarish grafigi 
Jism elektr o’tkazuvchanligi elektronli, ionli (yoki elektrolitik) va millionli 
(yoki elektroforetik) ko’rinishlarga egadir (2.16-rasm). Dielektriklarda asosan ionli 
elektr o’tkazuvchanlik kuzatiladi. Odatda, dielektrik oz bo’lsada ma’lum 
miqdordagi elektr tokini o’zidan baribir o’tkazadi. Bu esa erkin zaryad eltuvchilar 
mavjudligi bilan tushuntiriladi.
49
Izolyatsiya materiali odatda juda katta solishtirma qarshilikka ega bo’ladi. Bu 
qiymat qancha yuqori bo’lsa, dielektrikdan shuncha kam miqdorda elektr toki 
o’tadi. Bunday xossaga ega dielektriklar yuqori sifatli hisoblanadi. Elektr maydoni 
ta’sirida gaz, suyuqlik va qattiq holatdagi dielektriklardan qandaydir miqdorda 
elektr toki o’tib, dielektrikda elektr energiya isrofi kuzatiladi. Bunday isroflarni 
aniqlashda dielektriklarning elektr o’tkazuvchanligini o’rganish katta amaliy 
49
T.K. Basak. Electrical engineering materials. New Age Intenational, Nil edition. USA, 2009. 52-bet 


60 
ahamiyatga egadir. Elektr o’tkazuvchanlikni o’rganishda izolyatsiya materialidan 
yasalgan va metall elektrodlar bilan jihozlangan namunali kuchlanish beriladi. 
Namuna asosan yassi taxtacha shaklida tayyorlanib, elektrodlar uning bir yoki 
qarama-qarshi ikki yuzasiga o’rnatiladi. Dielektrikning hajmiy qarshiligini 
aniqlash uchun elektr toki namunaning hajmi bo’icha o’tkaziladi va elektrodlar 
qarama-qarshi yuzaga o’rnatiladi. Mazkur elektrodlar galvanometr orqali elektr 
manbaiga ulanadi. Dielektrikning yuza qarshiligini aniqlashda esa elektrodlar 
namunaning bir yuzasiga o’rnatilishi mumkin. 
Dielektrikka o’zgarmas kuchlanish ulangandan so’ng ma’lum vaqt (bir minut) 
o’tgandan so’ng, tok o’zining qandaydir o’zgarmas qiymatiga erishadi va 60 A tok 
ichki tok 
(I
ich
)
deyiladi. Dielektrikning qarshiligi R berilgan kuchlanish 
(U)
ga 
to’g’ri proporsional, dielektrikdan ya’ni dielektrikning umumiy qarshiligi bir-
biriga parallel o’tayotgan ichki tokka esa teskari proporsional bo’ladi: 
ich
I
U
R

,
Om.
(2.24) 
Dielektrikning elektr o’tkazuvchanligi, aksincha, qarshilikka teskari 
proporsionaldir: 

Download 2,73 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   107




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish