Гистология цитология ва эмбриология проф. Қ. Р. Тўхтаев таҳрири остида


Ҳужайраларнинг кўпайиши фақат мавжуд ҳужайраларнинг



Download 20,04 Mb.
Pdf ko'rish
bet13/387
Sana15.04.2022
Hajmi20,04 Mb.
#553237
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   387
Bog'liq
2 5314645480427228150
Masofali o‘qitishni tashkil etish va uning o‘quv metodik ta’minoti., Jek London Ayol mardligi uz, Jek London Ayol mardligi uz, Aniqlovchi va uning gap tuzilishidagi o`rni, 8-мавзу, 2-мавзу1
3. Ҳужайраларнинг кўпайиши фақат мавжуд ҳужайраларнинг 
бўлиниши натижасида амалга ошади.
Ҳужайраларнинг кўпайиши фақат 
мавжуд она ҳужайраларнинг бўлиниши натижасида амалга ошиб, бу 
жараѐндан олдин она ҳужайрада генетик материалнинг икки карра ортиши 
(ДНК репродукцияси) рўй беради. Ҳайвон ва ўсимликларнинг эукариот 
ҳужайраларида тўлақон бўлинишнинг ягона усули бўлиб митоз (нотўғри 
бўлиниш) ҳисобланади. Бунда ҳужайра бўлинишининг махсус тузилмаси – 
бўлиниш дукчаси ѐки ҳужайра дукчаси ҳосил бўлади. Шу дукча ѐрдамида 
олдиндан икки карра кўпайган хромосомалар текис ва аниқ икки бўлғуси 
янги ҳужайраларга ( уларни одатда қиз ҳужайралар деб аталади) 
тақсимланади. Одам организмида 200 га яқин ҳужайра турлари мавжуд 
бўлиб, уларнинг сони тахминан 10
13
- 10
14
ташкил этади. Шуларнинг барчаси 
тухум ҳужайранинг сперматозоид билан уруғланишидан ҳосил бўлган ягона 
ҳужайра – зиготадан келиб чиқади. Деярли барча тўқималарда, нерв ва юрак 
мушак тўқимасидан ташқари, бутун ҳаѐт давомида ҳужайралар мунтазам 
равишда янгиланиб туради. Етилиш жараѐнида кўп ҳужайралар бўлиниш 
қобилиятини йўқотади ва ҳаѐт циклини ўтаб бўлгач, ҳалок бўлади. Уларнинг 
ўрнига янги ҳужайралар келади. Бироқ, янги ҳужайраларнинг ҳосил бўлиш 
имконияти фақат бўлиниш ва ўзига ўхшаш ҳужайралар авлодини бериш 
қобилиятига эга бўлган ҳужайралар мавжуд бўлгандагина амалга ошади. 
Бундай ҳужайралар 
ўзак ҳужайралар
деб аталади ва турли тўқималар ва 
ҳужайраларнинг мунтазам янгиланиши учун манба бўлиб ҳисобланади. Узоқ 
вақтлардан бери жонсиз материалдан сунъий тирик ҳужайралар ҳосил 
қилишга уринишган ва бу уринишлар ҳозир ҳам давом этаяпти. Замонавий 
ҳужайра технологияларининг гуркираб ривожланиши маълум махсус 
вазифаларни бажаришга (масалан, моноклонал антитаналар ишлаб 


чиқаришга) ихтисослашган гибрид ҳужайралар клонини яратиш имконини 
берди. Зигота ядросини клонланадиган ҳайвон соматик ҳужайрасининг 
ядроси билан алмаштириш йўли билан бутун бошли организмнинг клонини 
яратиш мумкинлиги тасдиқланди ( масалан, клон усули билан яратилган 
машҳур қўйча Долли). Ҳужайралар хаѐт фаолиятини ва бўлинишини сунъий 
шароитда таъминлаш усуллари батафсил ишлаб чиқилди. Маълум ирсий 
касалликларни даволашда ген инженерлик усуллари тиббиѐт амалиѐтига 
тобора чуқурроқ кириб бормоқда. Бироқ, шуни эсда тутиш керакки, бу 
ишларнинг барчаси табиат томонидан яратилган тирик ҳужайраларда ѐки 
уларнинг маълум қисмларида бажарилмоқда. Ҳужайра биологиясининг улкан 
муваффақиятларига қарамасдан жонсиз, ҳужайра бўлмаган материалдан 
тирик ҳужайра яратиш йўлидаги барча уринишлар ҳозирча самарасиз 
қолмоқда. Буларнинг бари машҳур Р.Вирхов томонидан ҳужайра назариясига 
киритилган «Omnis cellula e cellula», яъни, ҳар қандай ҳужайра фақат 
ҳужайрадан ҳосил бўлади, деган хулосаси батамом ҳақ эканлигини 
тасдиқлайди.

Download 20,04 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   387




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
O’zbekiston respublikasi
guruh talabasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
таълим вазирлиги
махсус таълим
haqida tushuncha
O'zbekiston respublikasi
tashkil etish
toshkent davlat
vazirligi muhammad
saqlash vazirligi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
vazirligi toshkent
bilan ishlash
Toshkent davlat
uzbekistan coronavirus
sog'liqni saqlash
respublikasi sog'liqni
vazirligi koronavirus
koronavirus covid
coronavirus covid
risida sertifikat
qarshi emlanganlik
vaccination certificate
sertifikat ministry
covid vaccination
Ishdan maqsad
fanidan tayyorlagan
o’rta ta’lim
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanidan mustaqil
moliya instituti
fanining predmeti
pedagogika universiteti
fanlar fakulteti
ta’limi vazirligi