Binar algebraik operatsiyalarga misollar



Download 26,17 Kb.
bet1/3
Sana26.02.2022
Hajmi26,17 Kb.
#466050
  1   2   3
Bog'liq
Binar algebraik operatsiyalarga misollar.


BINAR ALGEBRAIK OPERATSIYALARGA MISOLLAR.

2. Maqsad: Algebraik amal tushunchasi bilan tanishtirish va uning muxim turlarini ŏrganish.

3. Metodik ta’minot:

a) adabiyot: [1] ( 58-63 b.b.), [2] (75-84 b.b.), b) ShEHM, proektor.



4. Reja:




  1. Algebraik amal tushunchasi.
  2. Binar algebraik amalning turlari


  3. Neytral va simmetrik elementlar.




5. Mavzu bayoni.

5.1. Kirish. Tŏplam va uning ustida aniqlangan algebraik amallar hozirgi zamon algebrasining asosiy tushunchalari deb hisoblanadilar. Shuning uchun algebraik amallarni ŏrganish va ularni xossalarini aniqlash masalalari dolzarb hisoblanadi. Ushbu ma’ruzadagi tŏplamlar sifatida bŏshmas tŏplamlar qaraladi.

5.2. Asosiy qism.

Algebraik amal tushunchasi.

Ta’riftŏplam berilgan bŏlsin. f : Xn  X funktsiyaga dagi algebraik amal deyiladi.

Ŏzgaruvchilar soniga qarab algebraik amal bir ŏrinli yoki unar (bitta ŏzgaruvchi qatnashsa), ikki ŏrinli yoki binar (ikkita ŏzgaruvchi qatnashsa), uch ŏrinli yoki ternar (uch ŏzgaruvchi qatnashsa), va umumiy holda n - ŏrinli yoki n-ar (n-ta ŏzga-ruvchi qatnashsa) deyiladi.



Nol’ ŏrinli yoki nular algebraik amal sifatida X tŏplamning istalgan elementini alohida olish amali tushuniladi.

Binar algebraik amalning turlari . Algebra fanida kŏpincha binar amallar qaraladi, shuning uchun ushbu hol jiddiyroq tahlil qilinishi lozim.

Ushbu holda x = (x , u )  X 2 uchun f(x , u ) belgilash ŏrniga x f u belgilash qabul qilingan (belgini ŏrniga ixtiyoriy maxsus belgi ishlatilishi mumkin, masalan ,, , , ,, ,,,, , , , ).

Misollar.

a) xaqiqiy sonlar tŏplamida qŏshish “” amali, kŏpaytirish “” amali, ayirish “” amali;

b) f :  X , g :  X funktsiyalar uchun h(x)=g( f(x)) xtenglik bilan aniqlan-gan g f  X kompozitsiyani mos qŏyadigan akslantirish;

v) Mulohazalar algebrasida aniqlangan  va  amallar;

g) Barcha tŏplamlar orasida aniqlangan  va  amallar

binar algebraik amallarga misol sifatida qaralishi mumkin.

Bitta tŏplamning ŏzida bir nechta algebraik amallar aniqlangan bŏlishi mumkin.

Faraz qilaylik, X tŏplamda  binar amal berilgan bŏlsin.



Ta’rif.  binar algebraik amal kommutativ deyiladi, agar ixtiyoriy x X va u X uchun  = u  tenglik bajarilsa.

Masalan, xaqiqiy sonlar tŏplamida qŏshish va kŏpaytirish amallari kommu-tativ bŏladi, ayirish amali esa nokommutativ amaldir.



Ta’rif.  binar algebraik amal assotsiativ deyiladi, agar ixtiyoriy x,y,z X uchun  ( z) = ( x  u )  tenglik bajarilsa.

Masalan, xaqiqiy sonlar tŏplamida qŏshish va kŏpaytirish amallari assotsiativ bŏladi, ayirish amali esa noassotsiativ amal bŏladi.

Faraz qilaylik, X tŏplamda ikkita ,  binar amallar berilgan bŏlsin.

Ta’rif.  amal  amalga nisbatan distributiv deyiladi, agar ixtiyoriy x,y,z X uchun  ( z) = ( x  u )  ( z) , ( z) = ( u  x )  ( x) tenglik-lar bajarilsa.

Masalan, xaqiqiy sonlar tŏplamida kŏpaytirish amali qŏshish amaliga nisbatan distributiv bŏladi.



Neytral va simmetrik elementlar.

Ta’rife X element  amalga nisbatan chap (ŏng) neytral deyiladi, agar ixtiyoriy x X uchun  x = x (xe = x) tenglik bajarilsa.


Download 26,17 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish