Bajardi: Xatamov doniyor sbxa-53 Tekshirdi: Mirzayeva. M toshkent 2022-yil Mavzu: Ist’emol krediti Xorij tajribasi



Download 44,15 Kb.
Sana30.03.2022
Hajmi44,15 Kb.
#517990
Bog'liq
Pul va banklar Xatamov Doniyor
1, KURS ISHI FARM TEX A, 1111111111, Abdulaziz Ubaydullayev, 3412113322, Student Conduct Guidelines, Tasks on the English language (2), 10 сем, Motivation 2, 13 сем, True (1), My dream City, ПирмановаГулрух, mustaql ish 1 (ish yuritish)

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIOLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI


TOSHKENT MOLIYA INSTITUTI
PUL VA BANKLAR fanidan

MUSTAQIL ISH

Mavzu: Iste’mol krediti xorij tajribasi


Bajardi: Xatamov doniyor SBXA-53 Tekshirdi: Mirzayeva. M


TOSHKENT 2022-yil
Mavzu: Ist’emol krediti Xorij tajribasi

1) Iste'mol krediti tushunchasi
2) Kredit turlari
3) Iste'mol krediti ustunliklari va noqulayliklari.

Ist’emol (ipoteka) krediti Ist’emol (ipoteka) krediti asosan aholiga yashashi uchun zarur bo‘lgan buyumlarni (uy, mashina, televizor, muzlatgich, mebel va boshqalar) olishga beriladi. Iste’mol krediti pul va tovar ko‘rinishida bo‘lishi mumkin. Pul ko‘rinishidagi iste’mol krediti bank muassasalari tomonidan jismoniy shaxslar bilan tuzilgan shartnomalar asosida savdo tashkilotlarining hisobiga o‘tkazib beriladi.


O‘zbekistonda keyingi yillarda iste’mol krediti hisoblangan ipoteka krediti juda tez sur’atlar bilan rivojlanib bormoqda. Ipoteka krediti iqtisodiyotning markazlashgan tuzumi sharoitida mavjud bo‘lmagan. Bu holat o‘sha davrda nashrdan chiqqan lug‘atlarda ham e’tirof etilgan. Xususan, 1988 yilda mamlakatimizda nashrdan chiqqan O‘zbekiston sovet ensiklopediyasida ipotekaga “Ipoteka (yun), uzoq muddatli kredit olish uchun ko‘chmas mulk (er, imoratlar)ni garovga qo‘yish. Sotsialistik mamlakatlarda yo‘q.” deb ta’rif etilgan. Agar ushbu ta’rifning “sotsialistik mamlakatlarda yo‘q” degan jumlasiga e’tibor qaratadgan bo‘lsak, haqiqatda ham markazdan rejalashtirish tuzumi sharoitida ushbu kredit turining amal qilmaganligining guvohi bo‘lishimiz mumkin. SHuningdek, 1984 yilda Moskva shahrida nashrdan chiqqan moliya – kredit lug‘atida ipotekaga berilgan ta’rif ham buni tasdiqlaydi, unda “Ipoteka – (grekcha hypotheke so‘zidan olingan bo‘lib – garov, zaklad) ssuda olish maqsadida turli shakldagi ko‘chmas mulklarning (asosan er va qurilish binosi) garovidir.
Qarzdorning to‘lovga layoqatsizligi sharoitida kreditlarning talabi garovga qo‘yilgan mulkni sotish evaziga qondiriladi. SSSR va boshqa mamlakatlarda qo‘llanilmaydi.”, deb ta’kidlanadi

Xorijiy mamlakatlar iqtisodiy adabiyotlarida ipoteka atamasi ko‘chmas mulklarni garovga qo‘yish natijasida vujudga keladigan moliyaviy munosabat bo‘lib, uning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri garovga qo‘yilgan ko‘chmas mulk kredit (qarz) oluvchining tasarrufida qolishi ma’lum bo‘ladi. Ipoteka atamasi va ipoteka krediti haqida so‘z yuritganda, ularning iqtisodiy mohiyatini to‘liq aniqlash maqsadida, quyidagi ikkita holatga e’tiborimizni qaratamiz.


Birinchi xolat, ipoteka – bu garov. Garov mavjud ekan – ipoteka mavjud bo‘ladi, garov mavjud bo‘lmasa ipoteka ham bo‘lmaydi, bu kredit ipoteka krediti hisoblanmaydi. Ushbu holatni yanayam aniqroq qilib aytadigan bo‘lsak, bank qarzdorga uy joyni er, kvartira yoki uchastkani garovga qo‘yish orqali kredit berdi.
Ushbu kredit qarz oluvchi tomonidan qanday maqsadga ishlatilsa ham bu kredit ipoteka krediti hisoblanadi. Demak, kreditni olishga garov sifatida ko‘chmas mulk qo‘yildimi, ushbu kredit qanday maqsadga ishlatilishidan qa’tiy nazar bu ipoteka hisoblanadi.
Ikkinchi xolat, bank qarz oluvchiga uy joy olish uchun ta’minlanmagan kredit berdi, ya’ni garov sifatida kredit oluvchi tomonidan hech qanday narsa qo‘yilmadi. Vaholanki, bankdan olingan kredit mablag‘i uy – joy (kvartira) sotib olish uchun foydalanilsa – da, ushbu kredit ipoteka krediti hisoblanmaydi. CHunki, garov mavjud emas, demak garov mavjud emas ekan ipoteka ham mavjud bo‘lmaydi. Ipoteka so‘zi (atamasi)ni kelib chiqishining tub ildiziga e’tibor qaratganimizda, uning vujudga kelishi va shakllanishining asosida qadimgi greklarning qarz berish munosabatlari yotganligi ma’lum bo‘ladi. Demak, manbalarga ko‘ra, ipoteka atamasi birinchi marta eramizdan oldingi VI asrda Gretsiyada vujudga kelgan. Qadimgi greklar qarz oluvchini kreditor oldidagi majburiyati evaziga erni tikishgan. Qarz oluvchining er maydonining chetiga maxsus yog‘och o‘rnatilgan bo‘lib, unda ushbu er garov vazifasini

o‘tayotganligi haqidagi yozuv qayd etilgan. Bu yog‘och ustun “ipoteka” deb atalgan, yunon tilida “tirgovich”, “poya”, “taglik” ma’nolarini anglatgan54. Bizning nazarimizda, ipoteka atamasining vujudga kelishi va uning ma’nosi yuqoridagi matnda, atroflicha, to‘liq va aniq berilgan. SHu bilan birga, mazkur ta’rif uning dastlabki vujudga kelishi jarayonidagi mohiyatini anglatish bilan birga, hozirgi kundagi ipotekaga xos bo‘lgan xususiyatlarni to‘liq ochib berishga xizmat qilmaydi, albatta bu tabiiy holat, chunki iqtisodiy rivojlanish jarayonlari va munosabatlarning takomillashuvi ipoteka atamasining ham rivojlanishi va takomillashuviga sabab bo‘lmoqda. Quyida ipoteka atamasiga berilgan ta’rifda fikrimizning tasdig‘ini kuzatishimiz mumkin. Demak, ipoteka – (grek. hypotheke – zaklad, garov ) – ko‘chmas mulk ko‘rinishidagi garov (asosan er va binolar) bo‘lib, asosiy maqsad ssudani olishga qaratilgan. Ipoteka shunday garov turiki u kreditorning qo‘liga berilmaydi, balki qarzdorning ixtiyorida qoladi55.


Masalan, yuqorida qayd etilgan moliya – kredit lug‘atida unga quyidagi tavsiflar berilgan. “Ipoteka krediti – uzoq muddatli ssuda bo‘lib, kapitalistik mamlakatlarda er va ishlab chiqarish hamda yashash uchun qurilgan binolarni garovga qo‘yish asosida beriladi. Quldorchilik tuzumi davrida vujudga kelgan bo‘lib, feodalizm davrida kengaydi, biroq kapitalizm sharoitida rivojlandi. XIX asrning o‘rtalaridan boshlab ipoteka krediti sifatida ixtisoslashgan – ipoteka banklari tomonidan, qator mamlakatlarda qishloq xo‘jaligi va boshqa tijorat banklari tomonidan berila boshladi. Revolyusiyaga qadar Rossiyada dvoryan va erli (zemelnыe) banklar tomonidan berilgan”.
ixtiyorida xususiylashtirilgan xonadoni (kvartira), er maydonlari bo‘lgan aholiga bozor iqtisodiyotiga xos bo‘lgan kredit munosabatlariga kirishish imkonini beradi56, deya ta’kidlaydi. Olim ipoteka kreditiga bergan ta’rifida uning bozor iqtisodiyoti sharoitida yuz berishi, shuningdek, aholining xonadoni va erini xususiylashtirish lozimligiga alohida e’tibor qaratgan. “Ipotekali kredit –deya ta’kidlaydi, yana bir rossiyalik olim A.S.Neshitoy, uy – joy olish, qurish yoki erni sotib olish uchun beriladigan kredit. Odatda, ushbu kreditni banklar va ixtisoslashtirilgan bank bo‘lmagan moliya – kredit institutlari taqdim etadi” . Bu erda ipoteka kreditini olish uchun qo‘yiladigan garov ob’ektining ahamiyati xususida fikr bildirilmagan. CHunki, yuqorida ta’kidlaganimizdek, agar kreditning garovi sifatida mulk qo‘yilmas ekan u ipoteka krediti hisoblanmaydi.
Xorijiy mamlakatlar iqtisodiy adabiyotlarida ipoteka atamasi ko‘chmas mulklarni garovga qo‘yish natijasida vujudga keladigan moliyaviy munosabat bo‘lib, uning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri garovga qo‘yilgan ko‘chmas mulk kredit (qarz) oluvchining tasarrufida qolishi ma’lum bo‘ladi. Ipoteka atamasi va ipoteka krediti haqida so‘z yuritganda, ularning iqtisodiy mohiyatini to‘liq aniqlash maqsadida, quyidagi ikkita holatga e’tiborimizni qaratamiz.
Birinchi xolat, ipoteka – bu garov. Garov mavjud ekan – ipoteka mavjud bo‘ladi, garov mavjud bo‘lmasa ipoteka ham bo‘lmaydi, bu kredit ipoteka krediti hisoblanmaydi. Ushbu holatni yanayam aniqroq qilib aytadigan bo‘lsak, bank qarzdorga uy joyni er, kvartira yoki uchastkani garovga qo‘yish orqali kredit berdi.
Ushbu kredit qarz oluvchi tomonidan qanday maqsadga ishlatilsa ham bu kredit ipoteka krediti hisoblanadi. Demak, kreditni olishga garov sifatida ko‘chmas mulk qo‘yildimi, ushbu kredit qanday maqsadga ishlatilishidan qa’tiy nazar bu ipoteka hisoblanadi.
Ikkinchi xolat, bank qarz oluvchiga uy joy olish uchun ta’minlanmagan kredit berdi, ya’ni garov sifatida kredit oluvchi tomonidan hech qanday narsa qo‘yilmadi. Vaholanki, bankdan olingan kredit mablag‘i uy – joy (kvartira) sotib olish uchun foydalanilsa – da, ushbu kredit ipoteka krediti hisoblanmaydi. CHunki, garov mavjud emas, demak garov mavjud emas ekan ipoteka ham mavjud bo‘lmaydi. Ipoteka so‘zi (atamasi)ni kelib chiqishining tub ildiziga e’tibor qaratganimizda, uning vujudga kelishi va shakllanishining asosida qadimgi greklarning qarz berish munosabatlari yotganligi ma’lum bo‘ladi. Demak, manbalarga ko‘ra, ipoteka atamasi birinchi marta eramizdan oldingi VI asrda Gretsiyada vujudga kelgan. Qadimgi greklar qarz oluvchini kreditor oldidagi majburiyati evaziga erni tikishgan. Qarz oluvchining er maydonining chetiga maxsus yog‘och o‘rnatilgan bo‘lib, unda ushbu er garov vazifasini

Tijorat krediti Tijorat krediti – kreditning boshqa turlariga nisbatan tarixan juda qadimda paydo bo‘lgan. Uning vujudga kelishi bevosita tovarlarni ishlab chiqarish va ularning realizatsiyasi bilan chambarchas bog‘liqdir. Tijorat kreditining ob’ekti bo‘lib – savdo kapitali hisoblanadi.


Tijorat krediti sotuvchi tomonidan sotib olingan tovarlarning to‘lovini ma’lum muddatga kechiktirish orqali amalga oshiriladi. Xalqaro bank amaliyotida ushbu kreditni vekselli kredit sifatida ta’kidlaydi. Veksel tijorat kreditining “quroli” hisoblanib, asosan barcha tijorat kreditlari veksel yordamida amalga oshiriladi. Bunda sotib oluvchi korxona sotuvchidan olgan tovarlar yoki ko‘rsatgan xizmatlari uchun unga vekselni taqdim etadi. Veksellar odatda ma’lum muddatlarga (3 oy, 6 oy va 12 oy) sotib oluvchi tomonidan chiqarilgan bo‘lib, sotuvchi vekselda ko‘rsatilgan muddat etib kelganda uni bankka topshirish asosida asosiy summani va unga hisoblangan qo‘shimcha foiz to‘lovini olish huquqiga ega bo‘ladi. Ayrim iqtisodiy adabiyotlarda tijorat kreditini xo‘jalik krediti sifatida ham yuritishadi. Buning sababi shundaki, tijorat kredit bilan bog‘liq iqtisodiy jarayonlar xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar o‘rtasida amalga oshirilib, ushbu kredit turi kreditor – korxona tomonidan tovar yoki pul ko‘rinishida berilishi mumkin. Tijorat kreditida kreditning ob’ekti tovarlar hisoblanib, tovarlarga to‘lovlarni kechiktirish yo‘li bilan veksel asosida beriladi. Pul ko‘rinishidagisida kreditning ob’ekti qiymat hisoblanadi, bu kredit korxonaning ixtiyoridagi vaqtinchalik foydalanilmaydigan pul mablag‘lari hisobidan beriladi. Tijorat krediti tovar yoki pul ko‘rinishida berilishidan qat’iy nazar, bank kreditiga nisbatan juda qisqa muddatlarga beriladi.

Doniyor Kurs, [18.03.2022 15:02]


Xorijiy mamlakatlar iqtisodiy adabiyotlarida ipoteka atamasi ko‘chmas mulklarni garovga qo‘yish natijasida vujudga keladigan moliyaviy munosabat bo‘lib, uning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri garovga qo‘yilgan ko‘chmas mulk kredit (qarz) oluvchining tasarrufida qolishi ma’lum bo‘ladi. Ipoteka atamasi va ipoteka krediti haqida so‘z yuritganda, ularning iqtisodiy mohiyatini to‘liq aniqlash maqsadida, quyidagi ikkita holatga e’tiborimizni qaratamiz.
Birinchi xolat, ipoteka – bu garov. Garov mavjud ekan – ipoteka mavjud bo‘ladi, garov mavjud bo‘lmasa ipoteka ham bo‘lmaydi, bu kredit ipoteka krediti hisoblanmaydi. Ushbu holatni yanayam aniqroq qilib aytadigan bo‘lsak, bank qarzdorga uy joyni er, kvartira yoki uchastkani garovga qo‘yish orqali kredit berdi.
Ushbu kredit qarz oluvchi tomonidan qanday maqsadga ishlatilsa ham bu kredit ipoteka krediti hisoblanadi. Demak, kreditni olishga garov sifatida ko‘chmas mulk qo‘yildimi, ushbu kredit qanday maqsadga ishlatilishidan qa’tiy nazar bu ipoteka hisoblanadi.
Ikkinchi xolat, bank qarz oluvchiga uy joy olish uchun ta’minlanmagan kredit berdi, ya’ni garov sifatida kredit oluvchi tomonidan hech qanday narsa qo‘yilmadi. Vaholanki, bankdan olingan kredit mablag‘i uy – joy (kvartira) sotib olish uchun foydalanilsa – da, ushbu kredit ipoteka krediti hisoblanmaydi. CHunki, garov mavjud emas, demak garov mavjud emas ekan ipoteka ham mavjud bo‘lmaydi. Ipoteka so‘zi (atamasi)ni kelib chiqishining tub ildiziga e’tibor qaratganimizda, uning vujudga kelishi va shakllanishining asosida qadimgi greklarning qarz berish munosabatlari yotganligi ma’lum bo‘ladi. Demak, manbalarga ko‘ra, ipoteka atamasi birinchi marta eramizdan oldingi VI asrda Gretsiyada vujudga kelgan. Qadimgi greklar qarz oluvchini kreditor oldidagi majburiyati evaziga erni tikishgan. Qarz oluvchining er maydonining chetiga maxsus yog‘och o‘rnatilgan bo‘lib, unda ushbu er garov vazifasini

Xalqaro kredit – bu mamlakatlar, banklar, yuridik shaxslar tomonidan boshqa mamlakatlarga, banklarga, kompaniya va tashkilotlarga beriladigan kreditdir. Bu – xalqaro iqtisodiy aloqalar doirasida pul kapitalining valyuta va tovar moddiy qimmatliklari ko‘rinishida qaytarishlik, muddatlilik va to‘lovlilik asosida beriladigan harakatidir. Xalqaro kreditning sub’ektlari sifatida ikkita mamlakat, turli davlatlarning yuridik yoki jismoniy shaxslari maydonga chiqadi. Xalqaro kreditning sub’ektlari mulkiy shakliga qarab davlat, aralash mulk va shaxsiy mulklarga guruhlanadi. Xalqaro kreditlar kreditor mamlakatning milliy valyutasida yoki uchinchi mamlakatning valyutasi (AQSH dollari, evro)da berilishi mumkin.
Download 44,15 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
qarshi emlanganlik
covid vaccination
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
Ishdan maqsad
fanidan mustaqil
matematika fakulteti
o’rta ta’lim
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti