287
асарида баён этилган. У ўтроқ ва кўчманчи туркий халқлар орасида суфийлик
таълимотини тарғиб қилишда муҳим аҳамият касб этган.
Яссавий тариқатининг бошқа тариқатларда бўлганидек, ўзига хос
қоидалари бор. Улар: 1.Мурид ҳеч кимсани ўз шайхидан афзал кўрмаслиги,
унга мутлақо таслимият изҳор этмоғи лозим. 2.Мурид
шунчалик зукко ва
идрокли бўлиши керакки, то ўз шайхининг барча румуз ва ишораларини
мукаммал англай олсин. 3.Шайхининг барча аҳволи (сўзлари) ва аъфолари
(ишлари) га мурид содиқ бўлиб, унга мутлақо муте ва мутақид бўлмоғи
лозим. 4. Мурид ўз муршиди (пири) нинг барча топшириқларини чаққонлик
билан сидқидилдан бажариб, уни ҳамиша рози қилиб юрмоғи лозим. 5.
Мурид ўз сўзига содиқ, ваъдасига росиҳ бўлиб, ўз муршиди кўнглида ҳеч
қандай шаку-шубҳа туғдирмаслиги зарур. 6. Мурид ўз ваъдасига вафодор ва
сўзида устивор бўлиши керак. 7. Мурид ўз ихтиёридаги
барча мол-мулкни,
бутун бору-йўғини ўз шайхига нисор (бахшида) этмоқ учун доимо тайёр
бўлмоғи керак. 8.Мурид ўз шайхининг барча сир-асроридан огоҳ бўлиб,
унинг ифшосини (ошкор этишни) ҳеч вақт хаёлига келтирмаслиги керак.
9.Мурид ўз шайхининг барча таклифларини назарда тутмоғи, унинг
мушкулотини осон қилмоғи, панду насиҳатларини бажо келтирмоғи шарт.
10. Мурид Оллоҳ висоли учун ўз шайхи йўлида бутун моли ва жонини нисор
этмоққа тайёр туриши, унинг дўстига дўст, душманига душман бўлиб
яшамоғи шарт.
Аҳмад Яссавийнинг фикрича шариатсиз тариқат, тариқатсиз маърифат,
маърифатсиз ҳақиқат бўла олмайди. Улар доимо бир-бирини тўлдиради. Бу
йўл камолот йўли бўлиб, инсон ҳаётининг асл моҳиятини ташкил этади.
Юсуф Ҳамадонийнинг
яна бир шогирди Абдухолиқ Ғиждувоний
бўлган. Яссавий билан Ғиждувоний шу даражада иқтидорли шогирдлардан
бўлишганки, кейинчалик улардан бир “Яссавия”, иккинчиси “Нақшбандия”
тариқатининг асосчилари бўлиб етишадилар. Хожа Абдухолиқнинг
таржимаи ҳоли, туғилган ва вафот этган саналари аниқ. У 1103
йилда
Ғиждувондда туғилиб, 1179 йилда ўз ватанида вафот этади. Хожа
Абдухолиққа дастлабки саводни ўз туғилган юртида Имом Садриддин
беради. Кейинчалик ўқишни
Бухорода давом эттириб, юқорида қайд
қилинганидек, Юсуф Ҳамадонийга шогирд тушади. Тарихий манбаларнинг
хабар беришича, устоз ва шогирднинг бир-бирларига ҳурмати, меҳр-оқибати
шу даражада бўлган эдики, улар биргаликда Шарқнинг
фан ва маданият
ўчоқларидан бўлмиш Самарқанд, Бухоро, Марв, Исфахон, Балх сингари
шаҳарларга борган эканлар ва у ерларда тасаввуф соҳасидаги ўз
билимларини янада чуқурлаштирган эканлар.
Хожа Абдухолиқ Ғиждувоний Шарқ фалсафа тарихида ўзига хос ўрин
эгаллайди. Унинг фалсафий дунёқараши тасаввуфдаги Хожагон (Хожалар)
халқасида шаклланди. Агар бизгача Аҳмад Яссавийнинг “Ҳикматлар”и мерос
бўлиб қолган бўлса, Хожа Абдухолиқ Ғиждувонийдан “Рисолайи Соҳибия”
“Рисолайи Шайх буюк Хазрати Абу Юсуф Ҳамадони”
каби асарлар мерос
бўлиб қолган. Аммо бу асарлар ҳали яхши ўрганилмаган ва кенг халқ оммаси
орасида тарғиб қилинмаган. Хожа Абдухолиқ Ғиждувоний устозидан кўп
288
нарсаларни ўрганар экан, ўзи ҳам кўп ҳолларда мустақил фикр юритиб, баъзи
масалаларда ўз йўлини шакллантиришга ҳаракат қилган. У зикр айтиш усули
бўйича “Зикри Хуфия”, “Зикри дил” амалини тарғиб қила бошлаган. Хожа
Абдулхолиқнинг устози Юсуф Ҳамадоний ўша вақтда ўз сахобалари билан
“Алония” зикр тушиш амалини бажарган. Хожа Абдулхолиқ Ғиждувоний
юқорида қайд қилинганидек, “Хожагон” (Нақшбандия) тариқатининг асосий
қонун-қоидаларини ишлаб чиққан буюк алломадир.
Do'stlaringiz bilan baham: