Avtomobil transporti muxandisligi


 Ishonchlilikni iqtisodiy jihati



Download 1,67 Mb.
Pdf ko'rish
bet3/111
Sana01.07.2022
Hajmi1,67 Mb.
#723046
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   111
Bog'liq
ИНваДА Маъруза матни 2020 21 16.01.21 Имзо (1)
мавзулар MBDM, Кува тумани Муаммо ва таклиф, Документ Microsoft Word, 2 5233544377481043273, 4-mavzu (3), 2 5280751694471235194[1], bekzod, Sherzodbek, курс ишига титул[3], Davlat byudjeti tarkibi va uni takomillashtirish yo\'llari, 5 mavzu, Abdulla qodiriy nomidagi jizzax davlat pedagogika instituti tabi, Akramov1, Маъруза 18
1.3 Ishonchlilikni iqtisodiy jihati
Ishonchlilikning erishilgan darajasini baholash va uni oshirish zarurligi iqtisodiyot
nuqtayi nazaridan hal qilinishi kerak, chunki iqtisodiyot ishonchlilik masalalarini
yechishda asosiy mezon bo‘lib xizmat qiladi.
Ishonchlilikning talab etilgan darajasiga erishish uchun har xil variantlarni
taqqoslayotganda transport vositalarini ishlab chiqarish va uning ekspluatatsiyasi
sarf-xarajatlarini hamda ulardan foydalanishda olinadigan samaradorlikni hisobga
olgan holda eng ko‘p majmuiy iqtisodiy samara olish shartining bajarilishini
ta’minlash kerak.
Transport vositalari ekspluatatsiyasi jarayonida kompleks iqtisodiy samaraning
vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi quyidagi omillarga bog‘liq:
1. Yangi transport vositasiga ketgan sarf-xarajatlar (loyihalash, ishlab chiqarish,
sinash, sozlash, tashish va h.k.), ya’ni uning narxi –
Q
TV
; ekspluatatsiya sarf
xarajatlari (texnik xizmat ko‘rsatish, joriy ta’mirlash va boshqalar) –
Q
E
(L)
.
2. Transport vositasidan foydalanish boshlanishidan daromat olib keladi
Q
D
(L).


5
)
(
C
L)
(
K
t
L
Q
T
D
a
b
×
×
×
=
;
(1.1)
Bu yerda:
b
– masofadan foydalanish koeffitsienti;
C
K

yo‘lkira haqi, so‘m/km;
L
– transport vositasining foydalanishdan boshlab bosib o‘tgan masofasi;
)
(
t
T
a
– texnik
tayyorgarlik koeffitsientining transport vositasining yoshi bo‘yicha o‘zgarishi.
Ekspluatatsion sarf-xarajatlar quyidagicha aniqlanadi:
( )
( )
( )
( )
( )
( )
L
Q
L
Q
L
Q
L
Q
L
Q
L
Q
H
Q
М
Yo
Sh

ТХ
М
H
E
.
.
.
+
+
+
+
=
-
;
(1.2)
Bu yerda:
( )
L
Q
М
H
.
– haydovchining maoshi, so‘m;
( )
L
Q

ТХ
-
– texnik xizmat ko‘rsatish (TXK) va joriy ta’mirlash (JT) ishlariga
ketadigan sarflar, so‘m;
( )
L
Q
Sh
– shinalar uchun ketadigan sarflar, so‘m;
( )
L
Q
М
Yo
.

yonilg‘i-moy materiallariga ketadigan sarflar, so‘m;
( )
L
Q
H
Q
.
– korxonaning
qo‘shimcha xarajati, so‘m.
Transport vositasining iqtisodiy samaradorligi quyidagicha aniqlanadi:
))
(
(
)
(
)
(
L
Q
Q
L
Q
L
Q
E
Т
V
D
+
-
=
(1.3)
Samaradorlik balansida
Q
TV
va
Q
E
(L)
hamma vaqt manfiy miqdor.
Vaqt o‘tishi bilan
Q
E
(L)
o‘sa boshlaydi, chunki eskiradi va u yo‘qotgan ish
qobiliyatini tiklash uchun sarf-xarajatlar ko‘payadi (1.1-rasm).
Ikkinchi tomondan, vaqt o‘tishi bilan
Q
D
(L)
ning o‘sish sur’ati pasayadi, chunki
transport vositasining texnik xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlashlarda turib qolish
vaqti hamda ehtiyot qismlarga bo‘lgan talab oshib borishi sababli uning unumdorligi
pasayib boradi. Shuning uchun ham transport vositasining majmuiy samaradorlik egri
chizig‘i eng yuqori nuqtaga ega va ikki marta abssissa o‘qini kesib o‘tadi. Birinchi
marotaba abstissa o‘qini kesishida olingan daromad transport vositasining narxi va
ekspluatatsion sarf-xarajatlari yig‘indisiga teng bo‘ladi (1.4), ya’ni ushbu davrlik
transport vositasi tannarxining qoplanish muddati
L
=
L
TQ
bo‘ladi.
)
(
)
(
L
Q
Q
L
Q
E
Т
V
D
+
=
(1.4)
L
TQ
– tannarxining qoplanish muddati, ming km, ya’ni transport vositasini ishlab
chiqarishga ketgan sarf-xarajatlar qoplangan bo‘ladi va
L
=
L
TQ
dan boshlab transport
vositasi foyda keltirishni boshlaydi, to
MAX
L
gacha. Lekin
MAX
L
dan boshlab olinadigan
foyda pasayib boradi, to
L
=
L
Ch
gacha bo‘lgan chegaraviy masofa (vaqt)gacha, ya’ni
transport vositasining majmuiy samaradorlik egri chizig‘i ikkinchi marotaba absissa
o‘qi bilan kesishadi (
L
Ch
–transport vositasi ishlashining chegaraviy muddati).
Bunda yana
)
(
)
(
L
Q
L
Q
Q
D
E
Т
V
=
+
holatiga ega bo‘lamiz.
L>L
Ch
bo‘lsa,
ekspluatatsiya xarajatlari olinadigan iqtisodiy samaradan katta. Transport vositasining
iqtisodiy maqbul ekspluatatsion muddati
L
MAX

E

Ch
oralig‘ida yotadi.
Iqtisodiy samaradorlikning vaqt bo‘yicha funksiyasi
Q(L)
transport vositasining
maqsadga muvofiq foydalanish vazifasini belgilovchi asosiy xarakteristikadir.
Demak, transport vositalarining ishlab chiqarish variantlarini va boshqa modellar
bilan ishonchlilik nuqtayi nazaridan tanlayotganda uning ishlab-chiqarish va
ekspluatatsiya xarajatlarini olinadigan iqtisodiy majmuiy samaradorlik bilan
taqqoslash kerak. Transport vositasi ishonchliligini baholayotganda iqtisodiy
ko‘rsatkich asosiy mezon bo‘lib xizmat qiladi.


6

Download 1,67 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   111




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
davlat pedagogika
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
vazirligi muhammad
таълим вазирлиги
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
Ishdan maqsad
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
fanidan mustaqil
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
covid vaccination
qarshi emlanganlik
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
o’rta ta’lim
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti