Matn alfavitning elementlaridan tashkil topgan tartiblangan tuzilma



Download 109.21 Kb.
Sana26.05.2020
Hajmi109.21 Kb.

Matn – alfavitning elementlaridan tashkil topgan tartiblangan tuzilma.
SHifrlash – ochiq matn deb ataluvchi dastlabki matnni kalit yordamida shifrlangan matn holatiga o‘tkazish.
Deshifrlash – shifrlashga teskari bo‘lgan jarayon bo‘lib, kalit yordamida shifrlangan matnni dastlabki matn holatiga o‘tkazish.
Kalit –  dastlabki matnni shifrlash va deshifrlash uchun zarur bo‘lgan ma’lumot.
Elektron (raqam) imzo – matnga ilova qilinadigan kriptografik almashtirishdan iborat bo‘lib, shu matn jo‘natilgan shaxsga matnning haqiqiy yoki nohaqiqiy ekanligini aniqlash imkonini beradi.
Birinchi kalit axborot jo‘natuvchi tomonidan shifrlashda ishlatilsa, ikkinchisi axborotni qabul qiluvchi tomonidan axborotni tiklash uchun qo‘llaniladi

Ushbu usul bilan (rasm-1) axborotning maxfiyligini ta’minlash mumkin.



Kriptografiya tizimini sxematik ravishda quyidagicha tasvirlash mumkin.



Sezar usulida almashtiruvchi harflar k ta siljish bilan aniqlanadi. Rasm-2..

{a0,a1,...,am-1} (1)

m-ta belgilar to‘plamida   t indeks ushbu

l=t+k(mod m) (2)

(2) formula asosida o‘zgaradi. Bu erda l,t=0,1,...,m-1 va k

ixtiyoriy raqamlardan tashkil topgan kalit. Yuliyssezar bevosita k=3 bo‘lganda ushbu usuldan foydalangan.

Masalan, ushbu {A,B,C,D,E,F,G,H,I,J,K,L,M,N,O,P,Q,R,S,T,U,V,W,X,Y,Z} bosh lotin harflaridan tuzilgan to‘plam berilgan bo‘lsin, bu erda m=26.

k=3 bo`lganda (2) formulaga asosan  quyidagi jadval hosil qilinadi:

A→D                   J→M                  S→V
B→E                   K→N                  T→W
C→F                   L→O                  U→X
D→G                   M→P                  V→Y
E→H                   N→Q                  W→Z
F→I                     O→R                  X→A
G→J                    P→S                   Y→B
H→K                   Q→T                   Z→C
I→L                     R→U

Misol.
Matn sifatida SURXONDARYO so`zini oladigan bo`lsak,ssezar usuli natijasida quyidagi shifrlangan yozuv hosil bo`ladi:


 VXUARQGDUBR
Ushbu formula asosidassezarning shifrlash usulini  dasturlash mumkin. Quyida biz bitta kalit uchunssezar shifrlash usulining Delfi  muxitidagi dasturi lavxasini keltiramiz:
procedure TForm1.Button2Click(Sender: TObject);
  const m=26;
var
s:string;
at:array[0..25] of char;
i,j,sss:integer;
begin
memo2.Text:='';
i:=1;
at[0]:='a';
repeat
at[i]:=succ(at[i-1]);
i:=i+1;
until at[i-1]='z';
s:=memo1.text;
for j:=1 to length(Memo1.text) do
begin
 sss:=0;
 for i:=0 to 25 do begin
                      if at[i]=s[j] then
                                       begin
                                         memo2.Text:=memo2.Text+at[(i+strtoint(edit1.Text))mod 26];
                                       end
                                     else
if (ord(s[j])=32)and (sss=0) then memo2.Text:=Memo2.Text+s[j];sss:=1 ;

 end;
end.


Ushbu dastur yordamida delьfi muxitida shifrlashni quyidagi oyna yordamida amalga oshiramiz Rasm 3.



Hozirgi vaqtda kompyuter tarmoqlarida tijorat axborotlari bilan almashishda 3 ta asosiy algoritmlar, ya’ni DES, SLIPPER va PGP algoritmlari qo‘llanilmoqda. DES, va SLIPPER  algoritmlari integral sxemalarda amalga oshiriladi. DES algoritmining kriptomustahkamligini quyidagi misol orqali ham baholash mumkin: 10 mln. AQSH dollari harajat qilinganda DES shifrini ochish uchun 21 minut, 100 mln. AQSH dollari harajat qilinganda esa 2 minut sarflanadi.  SLIPPER tizimi SKIPJACK shifrlash algoritmini o‘z ichiga oladi va bu algoritm DES algoritmidan 16 mln. marta kuchliroqdir. PGP algoritmi esa 1991 yil Filippssimmerdan (AQSH) tomonidan yozilgan va elektron pochta orqali uzatiladigan xabarlarni shifrlash uchun ishlatiladigan PGP dasturlar paketi yordamida amalga oshiriladi. PGP dasturiy vositalari Internet tarmog‘ida elektron pochta orqali axborot jo‘natuvchi foydalanuvchilar tomonidan shifrlash maqsadida keng foydalanilmoqda.
Download 109.21 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
fanining predmeti
sinflar uchun
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
umumiy o’rta
Referat mavzu
ishlab chiqarish
fizika matematika
pedagogika fakulteti
universiteti fizika
Navoiy davlat