Iii-тешикларга ишлов берувчи асбоблар



Download 1.04 Mb.
bet1/2
Sana24.09.2019
Hajmi1.04 Mb.
  1   2

III-Тешикларга ишлов берувчи асбоблар.



9. Тешикларга ишлов берувчи асбоблар.

Мавзу режаси:

9.1. Пармалар ва уларни турлари.


9.2. Спирал пармалар тузилиши.

9.3. Перосимон парманинг тузилиши.

9.4. Чуқур тешиклар ҳосил қилувчи парманинг тузилиши.

9.5. Халқасимон тешик ҳосил қилувчи парманинг тузилиши.
Парма ясси текис материялларда тешик хосил қи-лувчи асбоб бўлиб пармалаш жараёнида ҳосил қилин-ган тешикни сифатини 12-13 квалетатни

Rz = 40мк таъминлайди.


Парма турлари.

Ўз конструкцияси ва ишлатилишига қараб пармалар қуйидаги турларга бўлинади.


1.Спиралъсимон парма.

2.Перосимон парма.

3.Марказ парма.

4.Чуқур тешик ҳосил қилувчи парма.

5.Ҳалқасимон тешик ҳосил қилувчи пармалаш каллаги.

47-расм. Спиралсимон пармалар.


Спирал прамалар деталарга ички тешик ҳосил қилишда ва парма билан олинган тешикни зенкир, развёрткалаш ҳамда резба ҳосил қилиш мумкун.

Одатда парма билан очилган тешикнинг диаметри парманинг диаметиридан катта бўлади. Бунга парманинг урилиши, унинг нотўғри чархла-ниши ҳамда пармалаш дастгоҳининг урилиши сабаб бўлади. Хозирги вақтда қаттиқ қотишма материалнинг

пластинкасидан тайёрланган пармалар кўп тарқалган бўлиб, улар қуйидаги 4 хил турга бўлинади:

1.Тўғри ариқчали.

2.Винтсимон ариқчали.

3.Винтсимон ариқчаси 60° бурчак остида жойлашган.

4.Қийшиқ ариқчали.

Тўғри ариқчали пармалар тайёрланиши жихати-дан содда бўлиб, лекин чуқур тешикларни ҳосил қи-лишда қириндини ёмон чиқаради. Ариқчаси 60° бурчак остида жойлашган пармалар махсус чу-қур тешикларни ҳосил қилишда қўлланилади.Масалан:чўянларга ишлов беришда l=10.Дмм бўлса бу тешик чуқур тешик дейилади.


Формуладан l-тешикнинг чуқурлиги,

Д- тешикнинг диаметири.

Қийшиқ ариқчали пармалар листсимон пўлат-ларни тобланган ЗОХГС маркасидан тайёрланган деталларга тешик очишда қўлланилади.
Перосимон пармалар.

Перосимон пармани пластинка таризида тасаввур қилиниб, унинг кесувчи қирралари пармани ўқига нис-батан симметрик жойлашган бўлади.Перосимон парма-лар конструкциясини содда лиги ва тайёрланиш жиха-тидан арзонлиги билан ажралиб туради.

Лекин охирги пайтда кам ишлатилади.Чунки пармалаш жараёнида катта кесиш тезлиги билан ишлашга рухсат этилмайди. Улар асосан қўл ёрдамида диаметрларга тешик ҳосил қилишда қўлланилади.

48-расм. Перосимон парманинг тузилиши.


Парма чўққисининг бурчаги 2 ишлов берилаёт-ган материалга боғлиқ ҳолда қабул қилинади. Умуман 2 бурчак 90° дан 140°гача тавсия этилади.2=90°-140°

Унинг кичик миқдори юмолоқ материалларга ишлов берилади, катта миқдори эса қаттиқ материал-ларга ишлов беришда қўлланилади. Унинг орқанги бурчаги  5°-6° ни тавсия этилади. Пармалаш жараёни-да ишқаланишни камайтириш учун парманинг (сирт) ён томонида 1 бурчаги 3°-70га тенг қилиб тайёланади.




Чуқур тешиклар ҳосил килувчи пармалар.

Чуқур тешиклар ҳосил қилувчи пармаларнинг диаметри 70-80 мм гача бўлади. Улар қуйидагиларга бўлади. Улар қуйидагиларга бўлинади. Бир тиғли ва кўп тиғли.

49-расм. Бир тиғли пушкасимон пармани тузилиши.

1. Ёрдамчи кесувчи қирра.

2. Асосий кесувчи қирра.

Унинг кесувчи тиғи олди юзасининг ўқига нисба-тан f=0,2- 0,5 мм; миқдорда жойлашаган бўлиб, парма-нинг диаметрига боғлиқ бўлади. Унинг орқа бурчаги 8°-10° га тенг бўлади. Одатда чуқур тешикларни ҳосил қилишда бундай пармаларда охирги пайтда совитиш ва мойлаш суюқлигини юборувчи ариқчалар қилинади.

Марказ пармалар.

Марказ пармалар деталларда марказ тешиклар ҳосил қилишда қўлланилади. Уларнинг қуйидаги коyструкцияси мавжуд.

а) - бир томонли .

в) - икки томонли.



50-расм. Марказ тешик ҳосил қилувчи парма тузилиши.


Бу парма ясси материалларда катта қисмли тешик-лар ҳосил қилишда қўлланилади. Унинг кострукцияси-ни кўриб чиқамиз.

51-расм. Халқасимон тешик ҳосил қилувчи парманинг тузилиши.

1. Қаттиқ қотишма пластинкаси.

2. Труба шаклидаг стержен.

3. Пармалаш карнаги.
Tезкесар пўлатдан тайёрланган парманинг диаметри Д=30-60мм.

Қаттиқ қотиш пластикасидан тайёрланганлик диаметри эса Д=30-150 мм.

Пармалаш чуқурлиги l = (1,5 - 0,8) Д мм

тиғларнинг сони z = 4 : 12.

Конуссимон тешикларга ишлов берувчи конусли зенкер (зенковка). Улар галовка остидаги конусли тешикларга ва айланиш жинсига эга бўлган деталларга марказ тешиклар ҳосил қилишда қўлланилади. Конуссимон зенкер чўққисидан конус бурчаги 2 =30°- 60°, 120° лардир

64-расм. Конуссимон зенкер тузилиши.


4. Қаттиқ қотишма материалларидан тайёрланган қўндирувчи зенкерлар.

Бу зенкерлар диаметри 25 мм дан юқори бўлган тешикларга ишлов беришда қўндирувчи қилиб тайёр ланади. Бундай зенкерларни қўндирувчи қилиб тайёр-лашдан мақсад қимматбахо асбобсозлик материаллари тежалади. Зенкерлаш жараёнида катта қуйимларни кесиб олиш учун 2 тишли зенкерлардан фойдаланилади.