Elektr maydon kuchlanganlik vektorining oqimi. Gauss teoremasi va uning tadbiqlari



Download 112.84 Kb.
bet1/2
Sana26.01.2020
Hajmi112.84 Kb.
  1   2

Aim.Uz

Elektr maydon kuchlanganlik vektorining oqimi. Gauss teoremasi va uning tadbiqlari
Elektr maydonini xarakterlashda nafaqat kuchlanganlik chiziqlari tushunchasidan, balki elektr maydon kuchlanganlik vektori oqimi tushunchasidan ham foydalaniladi. Bir jinsli elektr maydoniga joylashtirilgan ds-elementar yuzani kuzatamiz.

Kuchlanganlik vektorining oqimi deb, elementar yuza orqali o’tayotgan kuchlanganlik chiziqlari soniga teng kattalikka aytiladi va kuchlanganlik vektorini unga perpendikulyar bo’lgan yuzaga ko’paytmasi bilan aniqlanadi:

1.9 – rasm




(1.25)

9-rasmdan



(1.26)

Agar maydon bir jinsli bo’lmasa, S-sirtni shunday elementar bo’lakchalarga ajratamizki, uning har bir bo’lakchasi uchun (1.26) ifodani yozish mumkin bo’lsin.

Ixtiyoriy berk sirt orqali maydon kuchlanganligi vektorining oqimi, shu elementar bo’lakchalardan o’tayotgan oqimning algebraik yig’indisiga teng bo’ladi:

(1.27)

Ixtiyoriy berk sirt orqali nuqtaviy zaryad maydonining kuchlanganlik vektori oqimini hisoblaymiz.

Sirt ichida markazi nuqtaviy zaryadda bo’lgan r-radiusli sfera sirt chizamiz (1.10-rasm).

(1.27) ga nuqtaviy zaryad maydoni kuchlanganligi vektori ifodasini qo’yib sirt bo’yicha integrallaymiz:



(1.28)

Sferik sirtdan qancha kuchlanganlik chiziqlari o’tsa, egri sirtdan ham shuncha chiziqlar chiqadi. Demak, bundan nuqtaviy zaryad maydon kuchlanganligining ixtiyoriy sirt bo’yicha oqimi dan ortiq bo’lmaydi degan xulosa chiqadi. Bu xulosa istalgan zaryadlar sistemasi uchun o’rinli bo’lib, Ostrogradskiy – Gauss tomonidan aniqlangan:


1.10-rasm




Istalgan shakldagi berk sirt orqali elektr maydon kuchlanganligi vektorining oqimi, shu sirt o’rab olgan zaryadlar algebraik yig’indisining absolyut elektrostatik doimiysi nisbatiga teng:

(1.29)
Elektr maydon kuchlanganlik chiziqlari sirtni toq son marta kesib o’tib, oqimni hisoblashda faqat bir marta qatnashadi (1.11-rasm).

Superpozitsiya prinsipiga ko’ra zaryadlar sistemasi maydonining kuchlanganligi alohida zaryadlar hosil qilgan maydon kuchlanganligining geometrik yig’indisiga teng.



(1.30)

Shu tufayli to’la oqim:




1.11-rasm


(1.28) ga ko’ra algebraik yig’indi ostidagi har bir integralning qiymati ga teng.

Demak:

(1.31)

Bu esa Ostrogradskiy – Gauss teoremasining matematik ifodasidir. Agar zaryad biror hajmda tekis taqsimlangan bo’lsa, elektr maydoni kuchlanganligining oqimi quyidagicha aniqlanadi:



(1.32)

Agar q = 0 yoki bo’lsa, har qanaday berk sirt orqali elektr maydon kuchlanganlik vektorining oqimi ham nolga teng bo’ladi.



Bundan quyidagi xulosalar chiqarish mumkin.

a) Berk sirt ichidagi zaryad bo’lmasa yoki zaryadlarning algebraik yig’indisi nolga teng bo’lsa, elektr maydon kuchlanganlik chiziqlari sirt ichidan boshlanmaydi ham, tugallanmaydi ham. Sirtga kirishda qancha manfiy oqim hosil bo’lsa, chiqishda shuncha musbat oqim hosil bo’ladi:

b) Elektr maydon kuchlanganlik chiziqlari faqat musbat zaryaddan boshlanadi va manfiy zaryadda yoki cheksizlikda tugallanadi.



Download 112.84 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
tashkil etish
Toshkent davlat
rivojlantirish vazirligi
Alisher navoiy
matematika fakulteti
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
bilan ishlash
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
fanining predmeti
махсус таълим
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
Navoiy davlat
Buxoro davlat
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Fuqarolik jamiyati
pedagogika fakulteti