Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети



Download 0,98 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/23
Sana16.09.2021
Hajmi0,98 Mb.
#176063
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   23
Bog'liq
tarzhima nazariyasi va amaliyoti 2



ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС 

ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ 

ЎЗБЕКИСТОН ДАВЛАТ ЖАҲОН ТИЛЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ТАРЖИМА НАЗАРИЯСИ ВА АМАЛИЁТИ ФАНИДАН МАЪРУЗА 

МАТНИ 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Тузувчи:  Ш. Ҳакимова  

 

 

 


1 - ma'ruza va amaliy mash`ulot mavzusi 

 

Kirish. 

 

Tarjima nazariyasi va amaliyoti fanining maqsad vazifalari. 

 

Tarjima haqida tilshunos olimlarning fikrlari 



Mustaqil  O'zbekistonimiz  jahonga  yuz  tutib,  dunyo  mamlakatlari  bilan 

nafaqat iqtisodiy va siyosiy, balki madaniy va ma'rifiy aloqalar o'rnatishi natijasida 

avvallari yurtimiz haqida tasavvurga ega bo'lmagan xalqlarda o'zbek xalqining boy 

ilmiy merosi, madaniyati va ayniqsa, adabiyotiga qiziqish uyg`onib, bu hol o'zbek 

adabiyoti asarlarini chet tillarga tarjimasiga ehtiyojni vujudga keltirmoqda. Jahonni 

yangidan kashf etayotgan o'zbek xalqida ham chet el adabiyoti asarlariga qiziqish 

tobora oshib bormoqda. 

Tarjima  tillar  doirasida  amalga  oshiriladigan  madaniyatlararo  aloqa 

vositasidir.  Huddi  shunday  vosita  sifatida  u  azal-azaldan  ijtimoiy  va  xalqaro 

taraqqiyotga  sezilarli  ta'sir  qilib  kelgan.  Shunday  ekan  yuqorida  qayd  etilgan 

mavzu  bilan  bog`liq  masalalar  atroflicha  o'rganishi  maqsadga  muvofiqdir.  Shu 

nuqtai  nazardan  mazkur  mavzuga  oid  ish-tarjima  ilmi  va  amaliyotida  muhim 

ahamiyat kasb etadi. Mavzuga oid masalalar turli manbalarda u yoki bu tarzda o'z 

ifodasini topgan. 

Mavzuning  asosiy  qismini  .  Salomovning  quyidagi  mulohazasi  bilan 

boshlaylik.«Tarjima orqali xalqlar bir-birlari bilan fikrlashganlar, adiblar bir-birlari 

bilan  muloqotda  bo'lganlar.  Hamma  zamonlarda-hoq  adabiy,  hoq  ilmiy,  hoq 

siyosiy kitoblar tarjimasi bo'lsin-xalq, u yaratgan yoki yaratayotgan madaniyat, fan, 

adabiyot  va  siyosat  bundan  faqat  naf  ko'rgan.»  Olmon  tilshunosi  va  faylasufi 

Fridrih  Shlayermaher  (1768-1834)  1813  yilda  Berlinda  chop  etilgan  "Uber  die 

vershiedenen  Methoden  des  Ubersetzens"  (Tarjimaning  turli  usullari  haqida) 

maqolasida shunday yozadi: "O'ziga hurmat va vositachilik tabiati tufayli, xalqimiz 

katta tarihiy davrdagi barcha o'zga ilm va  san'at durdonalarini o'ziniki bilan birga 

o'z  tilida  jamlab,  Еvropaning  markazi  va  yuragida  saqlashi  lozimki,  toki  bizning 

tilimiz yordamida, turli zamonlar keltirgan nafosatdan har kim imkoni boricha sof 

va mukammal holda tanishib, bahramand bo'la oladigan bo'lsin".  

Yogan  Volfgang  Gyote  (1749-1832)  esa  «German  Romance»  (Olmon 

Romanslari  1827)  asarida  tarjima  haqida  muloqaza  yuritib,  "…  u  jahon 

miqyosidagi  munosabatlar  uchun  eng  muhim  va  eng  qadrli  faoliyat  va  shunday 

bo'lib qolajak"-deya ta'kidlaydi. 

Tarjimashunos olim A.V. Fyodorov «Tarjima adabiyotshunoslik jihatdan o'rganish 

tarjimonlar  foydalangan  til  hodisalarini  til  vositalarini  taqlil  qilish  va  baholashni 

ko'rib chiqish zaruriyati bilan doim to'qnash keladi» degan fikrni olg`a surardi. 

L.S.  Barhudarovning  fikriga  ko'ra,  til  birliklari  va  tarjima  birliklari  o'rtasida  far? 

yo'q, ya'ni fonema, so'z, so'z birikmasi hamda gap tarjima birligi bo'lishi mumkin. 

S.  Marshakning  fikricha:  «tarjimon  doim  she'riy  tarjima  yaratishga  qodir  emas, 

buning  uchun  tilni  bilishdan  tashqari,  ijodiy  ruhiy  holat,  she'riy  kayfiyat,  botiniy 

go'zal his tuyg`u, o'ta nozik did va albatta Olloh tomonidan berilgan iste'dod zarur». 




Tarjimashunos  olimlarimiz  Q.Salomov  va  N.Komilov  shunday  deganlar: 

«Badiiy  tarjimaning  boshqa  turlarga  qaraganda,  she'riy  tarjima  ta'bir  joiz  bo'lsa 

„ko'proq“ san'atdir». 

D.  Dyurshinning  nazariyasi  bo'yicha  «tarjima  xalqaro  adabiy  jarayon 

taraqqiyotida  muhim  o'rin  egallovchi  adabiyotlararo  kommunikativ  vositadir». 

Tilshunos R. Yakobson qarashlarida tarjima bir til (asliyat) dan ikkinchi til (tarjima) 

ga  o'tuvchi  semantik  tushuncha  tarzida  qabul  qiladi.  Avstraliyalik  tilshunos  M.S. 

Hornbi va uning ham fikrlari yozadilar: «Tarjimashunoslik fani lingvistikaning bir 

bo'limi  yohud  unga  asoslangan  fangina bo'lib  qolmasdan, balki  keng  qamrovli  va 

keng ma'noli mustaqil nazariy fan bo'lishi zarur. Tarjimon esa nazariyaning quliga 

aylanib qolmasdan, matnga erkin yondashuvchi, ayni paytda matnni keng ma'noda 

tushunuvchi, uning ma'naviy va madaniy hayotdagi o'rnini aniqlab tarjima qiluvchi 

ijodkorga aylanmog`i kerak». J. Holms va uning safdoshlari J. Lamber, A. Lefevr 

fikricha:  «Tarjima  nazariyasi  o'zgarmayotgan  matnning  tarjima  tilida  yaratilgan 

nushasiga  asoslanishi  zarur  ya'ni  erishilgan  yakuniy  maqsadga  qarab  baho 

berilmog`i va tarjima nazariyasi qonuniyatlari yaratilmog`i kerak». 

Federatsiya prezidenti janob P.F. Kaye fikricha: «Biz boshqa san'at sohalarida 

mehnat  qilayotganlarga,  o'zga  yozuvchilarga  nisbatan  turli  xalqlar  yaratgan 

madaniyatlar  bilan  ko'proq  munosabatga  kirishamiz,  zotan  huddi  shu  bizning 

vazifamizning  muhimligini  belgilovchi  narsa  hisoblanadi».  J.  Munen  tarjimalar 

misolida  fikrlashicha:"  Rus  tilidan  francuzchaga  1960  yilda  tarjima  qilish  -  bu 

1760 yilda yohud hatto 1860 yilda ham rus tilidan francuzchaga tarjima qilish bilan 

sirayam  bir  hil  narsa  emas,  oldingi  davrda  ham  yaratilmagan  bir  vaqtlarda  aloqa 

kam edi. Buning natijasida hoq tilda bo'lsin, hoq boshqa sohada bo'lsin, tafovutlar 

har gal kamaya boradi". 

O'zbek  shoiri  va  tarjimoni  N.  Alimuhamedovning  fikricha:  «Umuman 

adabiyotimiz  hazinasida  tarjima  asarlarining  bo'lishi  yolg`iz  madaniy  va  adabiy 

jihatdangina  emas  balki  baynalmilal  nuqtai  nazardan  ham  zo'r  ahamiyatga 

molikdir».  N.K.  Garbovskiy  shunday  yozadi:  "...o'zini  tilning  amaliy  sohasi  deb 

e'lon  qilgan  yosh  tarjima  nazariyasi  azaldan  fundamental  lingvistikaning 

ma'lumotlariga asoslanmay iloji yo'q edi". 

Tarjimashunos olimlarning bildirgan fikriga asoslanib, shunday hulosa qilish 

mumkinki,  tarjima  nafaqat  ta'lim  sohasida,  balki  kundalik  hayotimizning  har  bir 

sohasida muhim ahamiyatga egadir. 

 


Download 0,98 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   23




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish