S. z mirtursunova.,SH. Sh. Bobojonova. Patologiya fanidan



Download 2.69 Mb.
bet2/26
Sana11.01.2017
Hajmi2.69 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26

ASOSIY QISM


Nazariy mashg’ulotlar mazmuni

Fanga kirish

Umumiy patologiya fundamental fandir. Umumiy patologiya fani va vazifalari:uning oliy tibbiy ta’limotdagi tutgan o‘rni; umumiy patofiziologiya hozirgi zamon tibbiyotining nazariy asosidir.



Patologiya faniga kirish. Farmasevtlar faoliyatida patologiya fanining ahamiyati.

Umumiy patologiyaning ahamiyati sog‘likni saqlash ishlarini profilaktik yunalishini rivojlantirish, kasallikni davollashda yangi usullarni joriy kilish va yangi davolash vositalarni takkomillashtirishga qaratilgan

Umumiy patologiya va tibbiyotni rivojlantirishda eksperimentning axamiyati. Tibbiy – biologik eksperimentlar va uning natijalarini tuzishdagi umumiy prinsiplari. Modellashtirish uning turlari, imqoniyatlari va chegaralanganligi: evolyusion takkoslash usuli.

Kasalliklarni urganishda, davolashda yangi usullaridan foydalanish, yangi dorilarni tadqiqot kilish va sinashda eksperimental terapiyaning asosiy yo‘nalishlari.

Kasal organizmning shikastlanishi himoya – moslashuv reaksiyasi. Kasallik bosqichlari, uning oqibatlari. To‘la va chala sog‘ayish. Remissiya, retsidiv, asoratlar. Terminal holat agoniya, klinik o‘lim, biologik o‘lim.

Biologik va sotsial faktorlarning odam patologiyasida bir – biriga munosabati. Kasallikni sotsial mezoni. Kasalliklarni klassifikatsiyalash prinsipi. Kasalliklarni davolashda dori – darmonlarning ahamiyati. Umumiy etiologiya. Etiologiya tushunchasi kasallik kelib chiqish sababi va sharoitlari. Kasallikning tashqi va ichki sababalari haqida tushuncha. Patogen faktorlarning xossasi, ularning asosiy kategoriyalari. Kimyoviy, biologik va sotsial faktorlar ta’sirida turli kasalliklarni vujudga kelishi. Organizmga elektr tokining ta’sir qilishi, tokning kuchlanishiga, kuchiga va qanchalik uzoq vaqt ta’sir qilishiga bog‘liqligi.

Patologik jarayon rivojlanishida tashqi faktorlarning ahamiyati: to‘mtoq narsa bilan urilganda lat eyish, O‘tkir narsalar bilan urilganda jarahatlanish, organ va to‘qimalarning odam yiqilganda uzilishi va cho‘zilishi. To‘mtoq narsalar to‘qimalarni ezishi va majag‘lashi.

Termik faktorlar. Issiq yoki sovuqni patologik ta’siriga organizm yo‘liqishi. Organizm isib ketishi yoki sovib ketishi, kuyishi yoki sovuq oldirishi. Turli ko‘rinishdagi nur energiyalarining (ultrabinafsha nur, rentgen, radiy nurlari) organizmga ta’sir qilishi ostida og‘ir kasallik faoliyatlari kelib chiqishi.

Barometrik bosim pasayganda tog‘ kasalligi, barometrik bosim ko‘tarilganda Kesson kasalligini kelib chiqishi.

Organizm reaktivligi hakida tushuncha. Reaktivlik va rezistenlik tushunchalarini bir – biri bilan bog‘liqligi va munosabatlari. Reaktivlik turlari va ularni aniklaydigan faktorlar. Patologik reaktivlik va uning turlari.

Individual fiziologik reaktivlikni o‘zgarishi va patologik reaktivlikni dori – darmonlar ta’sirida shakllanish imqoniyatlari. Kasallikni paydo bulishida, kechishida va okibatlarida organizm reaktivligining ahamiyati. Individual reaktivlikning holatini dori moddalar ta’siriga bog‘liqligi.

Infeksion protsesslar. Mikro va makro organizmlarning o‘zaro ta’siri. Infeksion jarayon bosqichlari: infeksiyaning har – xil bosqichlarida organizm funksiyalarining o‘zgarishi, infeksion jarayoning o‘zgarishi. Infeksion agentlarining organizmga kirishi va tarqalish yo‘llari.


Qon aylanishining mahalliy buzilishlari. Tromboembolizm va staz.

Arterial va venoz giperemiyalarida va stazda organizmda mahalliy va umumiy o‘zgarishlar, ularni oqibatlari.

Kollateral qon aylanish. Ishemiya etiologiya patogenezi, oqibati. Tromboz va emboliya, ularning turlari, sabablari, rivojlanish mexanizmlari, tashqi ko‘rinishlari. Infarkt etiologiyasi, patogenezi.

Alteratsiya: yallig‘lanish o‘chog‘ida moddalar almashinuvi va fizik-kimyoviy O‘zgarishlar. YAllig‘lanish mediatorlari: ularning turlari, kelib chiqishi, rivojlanishidagi ahamiyati.

Ekssudatsiya. Maxalliy qon aylanish buzilishlarining bosqichlari va mexanizmlari. Ekssudat turlari. Qon tomirlardan qoni suyuq qismini to‘qimaga chiqishi, mexanizmlari.

Leykotsitlar emigratsiyasi va mexanizmlari. YAllig‘lanish jarayonida har xil to‘qimalarda proliferatsiya rivojlanish mexanizmlari va uning ahamiyati. Fagotsitoz turlari, bosqichlari va mexanizmlari.

Isitmaning umumiy patofiziologik xarakteristikasi. Isitma etiologiyasi. Infeksion va infeksion bo‘lmagan isitmalar.

Infeksion jarayonda, to‘qimalarning aseptik shikastlanishida va immun reaksiyalardan pirogen moddalarning xosil bo‘lish manbalari va ularning kimyoviy tabiati. Isitmaning har xil bosqichlarida termoregulyasiyaning buzilishi va ularning mexanizmlari. Isitma reaksiyasi, tiplari haqida tushuncha. Isitmada fiziologik funksiyalarni va moddalar almashinuvini buzilishi. Isitmaning biologik ahamiyati.



Yallig‘lanish.

Isitma.

Alteratsiya: yallig‘lanish o‘chog‘ida moddalar almashinuvining va fizik – kimyoviy o‘zgarishlarni kuzatilishi. YAllig‘lanish mediatorlari: ularning turlari, kelib chiqishi, rivojlanishidagi ahamiyati.

Ekssudatsiya. Maxalliy Qon aylanish buzilishlarining bosqichlari va mexanizmlari. Ekssudat turlari. Qon tomirlardan qoni suyuq qismini to‘qimaga o‘tish, mexanizmlari.

Leykotsitlar emigratsiyasi va mexanizmlari. YAllig‘lanish jarayonida har xil to‘qimalarda proliferatsiya rivojlanish mexanizmlari va uning ahamiyati. Fagotsitoz turlari, bosqichlari va mexanizmlari.

Isitmaning umumiy patofiziologik belgilari. Isitma etiologiyasi. Infeksion va infeksion bo‘lmagan isitmalar.

Infeksion jarayonda, to‘qimalarning aseptik shikastlanishida va immun reaksiyalardan pirogen moddalarning xosil bo‘lish manbalari va ularning kimyoviy tabiati. Isitmaning har xil bosqichlarida termoregulyasiyaning buzilishlari va ularning mexanizmlari. Isitma reaksiyasi, tiplari haqida tushuncha. Isitmada fiziologik funksiyalarni va moddalar almashinuvini buzilishi. Isitmaning biologik ahamiyati.


Qon tizimining patologiyasi. Trombositopatiyalar.

Anemiyalar etiologiyasi, patogenezi, klassifikatsiyasi va asosiy ko‘rinishlari (postgemorragik, gemolitik, mieletoksik, vitamin V12, temir etishmasligi).

Gipoplastik va aplastik anemiyalar, har xil anemiyalarda Qon va suyak iligi ko‘rsatkichlari.

Leykotsitoz va leykopeniya, etiologiyasi, patogenezi

Leykotsitoz va leykopeniya haqida tushuncha. Leykotsitar formulaning O‘zgarishi. Uning turlari, sabablari, rivojlanish mexanizmi va organizm uchun ahamiyati.

Dori preparatlarni ishlatish natijasida oq qon sistemasining buzilishi. Gemoblastoz va leykoz haqida tushuncha. Leykozlarning o‘sma tabiati, ularning etiologiyasi va klassifikatsiyasi. Leykozlarda qon ishlab chiqarish va periferik qonda xujayralar tarkibi o‘zgarishining xususiyatlari.


Yurak – qon tomirlari tizimi patologiyasi.

Qon aylanish etishmovchiligi tushunchasi, uning asosiy ko‘rinishi va turlari, qonning umumiy xajmi kamayishida qon aylanish etishmovchiligi, o‘tkir qon yo‘qotish gipovolemiya asosiy sabablaridan biri ekanligi, qon yo‘qotishda organizmning ximoya moslashuv reaksiyalari: tezda sodir bo‘ladigan gemodinamik reaksilar, qonning xajmi, plazma oqsillari, shaklli elementlarning o‘z xolatiga qayta tiklanishi. Yurak funksiyasi buzilganda qon aylanish etishmovchiligi haqida tushuncha, uning asosiy formalari.

Yurak ka xaddan tashqari og‘irlik tushishi natijasida Yurak etishmovchiligini kelib chiQishi, uning rivojlanish bosqichlari va turlari. Miokardning fiziologik va patologik gipertrofiyasi. Dekompensatsiya mexanizmlari.

Yurak ning miokardial etishmovchiligining kelib chiqish sabablari va rivojlanish mexanizmlari. Aritmiya uning turlari kelib chiqishi sabablari va mexanizmlari. Aritmiyaning elektrokardiografik va gemodinamik ko‘rinishlari. Yurak fibrilyasiyasi va ekstrosistoliyasi. Koronar etishmovchiligining kelib chiqish sabablari. Yurak etishmovchiligi kelib chiqishida psixoemotsional faktorlar va vissero-visseral reflekslarning ahamiyati.

Yurak blokadasi. Ularning turlari, kelib chiqish sabablari. Yurak paroklari, etiologiyasi, patogenezi

Qon tomir tonusi buzilishida qon aylanish etishmovchiligi. Arterial gipotenziya va ularning mexanizmlari.

Arterial qon bosim sistemasini farmakologiya vositalari bilan stabillash, qon tomirlarini xarakatga keltiruvchi, markazga ta’sir qiluvchi, Yurak ishiga, qon tomir innervatsiyasi va ularning silliq muskullar tonusiga ta’sir qiluvchi ta’sirotlarni qo‘llash.

Arterial gipertenziya.

Birlamchi arterial gipertenziya (gipertonik kasallik) va ikkilamchi (simptomatik) gipertenziya. Toj arteriallarda qon aylanishining buzilishi, o‘tkir Yurak etishmovchiligi (stenokardiya). Infarkt, miorakd, etiologiyasi, patogenezi.
Hazm tizimi patologiyasi. Jigar patologiyasi.

Ishtaxa buzilishining famakologik korreksiyalash yo‘llari. Ochlik markazini tormozlab ishtaxani bug‘ish va to‘lik ishtaxani normallashtirish. Sulak bezlari funksiyasini buzilishi: gipo va gipersalivatsiya, ularning sabablari va mexanizmlari. Me’da sekretsiyasini patologik tiplari.

Me’daning motor funksiyasini buzilishi va ularni vegetotrop vositalari yordamida korreksiyalash. Ko‘ngil aynishi, qusish sabablari va mexanizmlari.

Ingichka va yug‘on ichakning sekretor va motor funksiyalarini buzilishi.

Jigar vazifalari buzilishining etiologiyasi va asosiy turlari. Jigar patologiyasini eksperimental modellari. Gepatitlar va jigan sirrozi, ularning etiologiyasi va patogenezi. Sariqlik patofiziologiyasi va turlari.

Buyraklar patologiyasi.

Buyrak gemodinamikasining buzilishi, siydik ajralishining Qiyinlashuvi, buyraklar parenximasini shikastlanishi, siydik hosil bo‘lishi neyro – gumoral boshqarilishining buzilishi.

Koptokcha filtratsiyasi, proksimal va distal kanalchalar reabsorbsiyasi, kanalchalar sekretsiya va ekskretsiyasi, aralash buzilishlarining mexanizmlari. Buyrak faoliyati buzilishining asosiy ko‘rinishlari.

Arterial qon bosimni va qon tomirlar tonusini korreksiyalab, buyrak faoliyatini yaxshilash. Poliuriya bilan boradigan kasalliklar etiologiyasi patogenezi va kechishini hisobga olgan holda farmakologik vositalar bilan diurezni kamaytirish.

Buyrak tosh kasalliklari sabablari va rivojlanish mexanizmlari.

Buyrak tosh kasalligini etiologiyasi.

Tosh hosil bo‘lishiga to‘sqinlik qiladigan, ularni eritib yubora oladigan va chiqarib yuboradigan, siydik reaksiyasini aktiv tuzatadigan dori darmon vositalarini qo‘llash.
Endokrin tizimi patologiyasi. Endokrinopatiyalar.

Organizmning xayot faoliyatini maxsus tarzda idora etuvchi endokrin tizimidir. Endokrin tizimining buzilishini keltirib chiqaruvchi sabablar, gipofizni giper va gipo funksiyasi oqibatida kelib chiquvchi kasalliklar. Qalqonsimon bez va qalqonsimon bezi oldi bezlari faoliyatining buzilishlari.

Buyrak usti bezi, jinsiy bezlar, epifez, me’da osti bezi faoliyatining buzilishlari natijasida kelib chiqadigan kasalliklar xaqida ma’lumotlar berish.

Nerv tizimi patologiyasi.

Asab tizimini xarakatlantiruvchi funksiyasi buzilishi. Giperkinetik xolatlar. Talvasaga qarshi preparatlar yordamida qo‘zg‘aluvchanlikni spinal motoneyronlar va po‘stloq osti qo‘zg‘alish o‘tishini kamaytirish. Gipokinetik xolat, markaziy periferik paralich va parezlarni keltirib chiqaruvchi omillarni yo‘qotish, miya shishi, intoksikatsiya.

Asab tizimining sezuvchanlik funksiyasini buzilishi, turlari va mexanizmlari.

Amaliy mashg‘ulotlarning mavzulari


  1. Patologiya faniga kirish. Farmasevtlar faoliyatida patologiya fanining ahamiyati.

  2. Hujayra shikastlanishi. Patologik jarayonlarni rivojlanishida shart – sharoitlarning ahamiyati.

  3. Qon aylanishining mahalliy buzilishlari. Tromboembolizm va staz.

  4. Yallig‘lanish.Ekssudatsiya.

  5. Isitma. Termoregulyasiya.

  6. Moddalar almashinuvi patologiyasi..Qandli diabetlar

  7. Kislota – ishqor muvozanatining buzilishlari. Suv – tuz almashinuvining buzilishi.Edema.

  8. Immun tizimi patologiyasi. Allergiya.

  9. To‘qima o‘sishining patologiyasi.Neoplaziyalar.

  10. Qon tizimining patologiyasi. Talassemiyalar

  11. Oq qon patologiyasi. Reaktiv leykotsitozlar

  12. Yurak – qon tomirlari tizimi patologiyasiKardiomiopatiyalar

  13. Nafas tizimi patologiyasi. Pnevmoniyalar.

  14. Hazm tizimi patologiyasi.

  15. Jigar va me’da osti bezi patologiyasi. Yog’li gepatozlar

  16. Buyraklar patologiyasi.

  17. Endokrin tizimi patologiyasi. Endokrinopatiyalar.

  18. Nerv tizimi patologiyasi.

Laboratoriya ishlarini tashkil etish bo’yicha ko’rsatmalar
Fan bo’yicha laboratoriya ishlari namunaviy o’quv rejada ko’zda tutilmagan.

Kurs ishini tashkil etish bo’yich uslubiy ko’rsatma

Fan bo’yicha kurs ishi namunaviy o’quv rejada rejalashtirilmagan.



Mustaqil ta’limning mavzulari
Talaba mustaqil ishining asosiy maqsadi – o`qituvchining raxbarligi va nazoratida muayyan o`quv ishlarini mustaqil ravishda bajarish uchun bilim va ko`nikmalarni shakllantirish va rivojlantirish.

Talaba mustaqil ishini tashkil etishda quyidagi shakllardan foydalaniladi:



  • ayrim nazariy mavzularni o`quv adabiyotlari yordamida mustaqil o`zlashtirish;

  • bеrilgan mavzular bo`yicha axborot (rеfеrat) tayyorlash;

  • nazariy bilimlarni amaliyotda qo`llash;

  • makеt, modеl va namunalar yaratish;

  • prezentatsiyalar;

  • testlar;

  • ilmiy maqola , anjumanga ma'ruza tayyorlash va x.k..

Amaliy mashg`ulotlarni tashkil etish bo`yicha kafеdra profеssor – o`qituvchilari tomonidan ko`rsatma va tavsiyalar, masalalar to`plami ishlab chiqiladi. Unda talabalarga asosiy ma'ruza mavzulari bo`yicha amaliy masala va misollar еchish uchun masalalar kеltirildi

Tavsiya etilayotgan mustaqil ishlarning mavzulari


  1. Irsiy kasalliklar.

  2. Regional mikrosirkulyatsiyaning buzilishi.

  3. Yallig’lanish mediatorlari.

  4. Issiq urishi. Gipertermik sindrom.

  5. Yog’li infiltratsiya va distrofiya.

  6. Kislorod – ishqor buzilishining asosiy ko’rinishlari.

  7. Immunodefitsit holat OITS.

  8. O’smalarni paydo qiluvchi sabablar.

  9. Irsiy gemolitik anemiyalar.

  10. Toj tomirlar arterosklerozi

  11. Bronxial astma.

  12. Vabo kasalligi.


Dasturning informatsion - metodik ta’minoti

Patologiya fanini o‘zlashtirishda ajratilgan soatlar uchun amaliy mashg‘ulot va ma’ruza darslari ta’limning zamonaviy (xususan interfaol, bumerang, aqliy xujum) metodlari pedogogik va axborot-kommunikatsiya (media ta’lim, amaliy dastur paketlari, elektron-dialektik) texnologiyalarini qo‘llash orqali olib boriladi. - asab tizimi patologiyasi bo‘limiga tegishli ma’ruza darslarida komp’yuter texnologiyalari yordamida prezentatsion va elektron – didaktik texnologiyalaridan:



  • Yurak – qon tomir va nafas tizimi patologiyasi mavzularida o‘tkaziladigan laboratoriya mashg‘ulotlarida “aqliy xujum”, “guruxli fikrlash”, “blits o‘yini”, pedagogik texnologiyalaridan;

  • hazm tizimi, ajratish tizimi, moddalar almashinuvi patologiyasi mavzularida o‘tkaziladigan laboratoriya mashg‘ulotlarida kichik gurux musobaqalari, guruhli fikrlash, pedagogik texnologiyalarini qo‘llash nazarda tutiladi.


Tavsiya etiladigan adabiyotlar ro‘yxati
Asosiy adabiyotlar
1. I. A. Karimov. “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”. Toshkent-1997yil.

2. B.Xodiyev; L Golish “Mustaqil o’quv faoliyatini tashkil etish usul va vositalari, Toshkent – 2010-yil

3.Maloshtan L.N; Ryadnik E.K; Jegunova G.R; Petrenko I.G “Fiziologiya s osnovami anatomii cheloveka” Xarkov 2002 yil

4.Abdullaxujaeva M.S., Osnovi patologii cheloveka. Tom - 1,2. T., “Ibn Sino” nashriyoti, 1997 g.

5.Abdullaev N.X., Karimov X.E. Patologik fiziologiya. T., “Ibn Sino” nashriyoti.,1998 y.

6.Abdullaev I.X., Karimov X.E., Iriskulov B.O‘., Mirtursunova S.Z. Patologik fiziologiya asoslari. T., “Fan” nashriyoti, 2008 y.

7.Karimov H.Y., Saidov.S.A., SH.SH. Bobojonova. Patologiya. T., “Tafakkur qanoti”, 2014y.

Qo‘shimcha adabiyotlar:





  1. Abdullaev N.X.. Karimov X.YA., Patologik fiziologiyadan amaliy mashg‘ulotlar uchun qo‘llanma. T., “ToshMI” nashriyoti, 1994 y.

  2. Litvitskiy P.I.. Patologicheskaya fiziologiya. M., izd – vo “Meditsina”, 1995 g.

  3. Mirtursunova S.Z., Bagdasarova E.S. Patofiziologiya fanidan ma’ruzalar matni. “KOLORIT GROUP” nashriyoti 2008 y.

Xorijiy adabiyotlar:

1. Robbins+Basic+Pathology+(9th+Edition) California- 2013y

2.A.D.Ado, “Patologicheskaya fiziologiya”. Xarkov- 1985yil

3.S.G. Xachkruzov.” UZI v ginekologii”. Sankt- Peterburg-2003yil

4.Vikrem Dogra; Debra Djorj Rubens.” Sekreti Ultrazvukovoy diagnostiki.”

London-2006 yil.

5.Artur K. Gayton Djon E. Xoll –Tibbiyot fiziologiyasi

Moskva Logosferl – 2008 g.

6. Vichram Singh, Anatomy of abdomen & Lower limb 1,2,3. 2011.

7. Indu Khurana. “Medical physiology” Elsevier, India 2012

8. Stefan Silbernagl.,Florian Lang,-Color Atlas of Pathophyziology-2000.

New York.

Internet saytlari


  1. http://www.ziyonet.uz

  2. http://www.wikipedia.ru

  3. http://www.chemist.com

  4. http://www.himiki.ru

  5. http://www.organicchem.com

  6. http://www.Lex.uz.


O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI

SOG‘LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI

TOSHKENT FARMATSEVTIKA INSTITUTI

FARMAKOLOGIYA VA KLINIK FARMATSIYA” KAFEDRASI





Ro‘yxatga olindi

№________________

2016__ yil _________




“TASDIQLAYMAN”

O’quv ishlari bo’yicha prorektor

f.f.d. S.U.Aliyev________

2016____ yil “_____________”


Bilim sohasi: 500000 – Sog‘liqni saqlash va ijtimoiy ta’minot

Ta’lim sohasi: 510000 – Sog‘liqni saqlash

Ta’lim yo‘nalishi: 5510500 – Farmatsiya (Klinik farmatsiya)

5510500 – Farmatsiya (Farmatsevtik taxlil)

5510500 – Farmatsiya (Farmatsevtika ishi)

5111000 – Kasb ta’limi (5510500-Farmatsevtika ishi)

5510600 – Sanoat farmatsiyasi (dori vositalri)

5510600 – Sanoat farmatsiyasi (farmatsevtik biotexnologiya)

5510600 – Sanoat farmatsiyasi (kosmetsevtika)

5320500 – Biotexnologiya (farmatsevtik biotexnologiya)

PATOLOGIYA

fanidan
ISHCHI DASTUR



Umumiy o‘quv soati:

Farmatsiya-121

k /t -114

qayta tayyorlov kursi-90



Jumladan:

Ma’ruza

Farmatsiya-18

k /t – 18

qayta tayyorlov kursi-20



Amaliy mashg‘ulot

Farmatsiya-54,

k /t - 54

qayta tayyorlov kursi-40



Mustaqil ta’lim soati

Farmatsiya-49

k /t -42 TOSHKENT-2016

Tuzuvchilar:

Farmakologiya va klinik farmatsiya kafedrasi dots., b.f.n. – Mirtursunova S.Z.

Farmakologiya va klinik farmatsiya kafedrasi katta o’qituvchi.– SH.SH. Bobojonova


Taqrizchilar:
Utyamishev R.G – Gematologiya va qon quyish ITI profeesor t.f.d

Fayzieva Z.T. – Ilmiy tadqiqot va ilmiy pedogogik kadrlar tayyorlash bo‘limi

boshlig‘i, t.f.d.

Ishchi dastur namunaviy dastur asosida tuzildi va kafedraning “___”___2016 yildagi №___ yig‘ilishida muxokama qilinib, tasdiqlash uchun tavsiya etildi.


Kafedra mudiri: dots.S.A.Saidov.
Ishchi dastur soha uslubiy kengashida muhokama qilinib va tasdiqlash uchun tavsiya etildi

“___”___ 2016yil №___ sonli bayonnomasi


Soha uslubiy kengash raisi: dots.S.A.Saidov.

Ishchi dastur MUKda ko‘rib chiqildi va tasdiqlandi.

“____”____________dagi “ _____” sonli bayonnomasi.

KIRISH
Fanni o‘qitishdan maqsad va uning vazifalari.

Fanni o‘qitishdan maqsad Patologiya oliy meditsina ta’lim tizimida meditsina fani va amaliyotini mustasnosiz barcha jabhalarining bevosita asosi sifatida fundamental – zaminiy fanlar qatoriga kiradi.

Patologiya fani oliy ta’lim tizimida tibbiy-biologik fanlar va kimyo farmatsevtika sohalarining yaqinlashuvida muhim vazifani o‘taydi. Ushbu fanning asosiy maqsadi, u kasal organizmdagi hayotiy jarayonlarni o‘rganadi.



Patalogiya fanining asosiy vazifasi meditsina-ning turli muammolarini anglash, masalalarini hal etish va savollariga davrning o‘ziga xos fan – texnika yutuqlari asosida zamonaviy nuqtai nazardan javob berish kabi vazifalarini o‘z ichiga olgan patologiya fani muhim fanlar qatoriga kiradi. CHunki ayrim yoki mahsus fanlar (biologiya, anatomiya, gistologiya, fizika, kimyo) hamda klinik meditsinaning turli sohalariga oid adabiyot manbalarini topish, son – sanoqsiz kasalliklarga hos ma’lumotlarni patologiya nuqtai nazaridan bilish, ularni tahlil eta olish, uning asosida eksperimental sharoit (tajriba) da davolash choralarini topib, asoslab berish va h.k. masalalarni hal etish, asosan shu fanning zimmasidadir.

Fan bo‘yicha talabalarning bilimiga, malaka va qo‘nikmasiga qo‘yiladigan talablar

Patologiya fanini o‘rganish davomida quyidagi bilimlarga ega bo‘lishi kerak:



  • umumiy nozologiyaning asosiy tushunchalarini;

  • kasalliklar kelib chiqish sabablarini, shart-sharoitlarini, organizmning reaktivlik xossalarini, kasallikning rivojlanish oqibatlarini;

  • tipik patologii jarayonlar va reaksiyalar sabablarini va mexanizmlarini;

  • a’zo va sistemada kechadigan buzilishlarning ko‘rinishlari;

  • patologik jarayonlarni o‘rganishda eksperimental usulning axamiyati;

  • Respublikamizda sog‘liqni saqlash va profilaktika ishlarini rivojlantirishda umumiy patologiyaning axamiyati;

  • umumiy patologiya masalalarini materialistik nazariy asosida analiz qilinishi;

Talabaning ko‘nikmasiga qo‘yiladigan talablar:

Laboratoriya mashg‘ulotlarda esa talabalarning o‘zlari mustaqil ravishda hayvonlarda tajriba o‘tkazishlari, tajriba bayonini yozishlari, olgan natijalarni analiz kilishlari xamda tayyor surtmalar, preparatlar, gemogrammalar, elektrokardiogrammalar, biokimyoviy analizlarni tekshirishlari va sinov masalalarini yechishlari kerak.



1.3. Fanning o‘quv rejadagi boshqa fanlar bilan o‘zaro bog‘liqligi va uslubiy jihatdan uzviy ketma-ketligi

Patologiya fanini o‘rganishda fiziologiya bilan odam anatomiyasi, biokimyo, mikrobiologiya va farmakologiya fanlarini materiallaridan keng foydalaniladi. Bu fanlardan olingan bilimlar prodyuser uchun nixoyatda ahamiyatli bo‘lib, ular yordamida kasalliklarni rivojlanish mexanizmi, uni davolash va oldini olish kabi muxum tushunchalarni bo‘lajak farmatsevt egallashi lozim. Odam anatomiyasi va fiziologiyasi kursi:

- Odam organizmining asosiy tizimlari (yurak qon tomir, nafas, endokrin, ayruv va x.k.) a’zolarini tuzilishi va funksiyasini;

- Xazm fiziologiyasi;

- Ichki muxit (gomeostaz) tushunchasi;

- Modda va energiya almashinuvi. Termoregulyasiya.

- Analizatorlarning tuzilishi va funksiyasi;

Biologik kimyo kursi:

- Organik moddalarning tuzilishi va xossalari;

- Organizmda kechadigan xayotiy jarayonlar (modda va energiya almashinuvi);

- Vitaminlar xillari, tarkibi va ahamiyati;

Mikrobiologiya kursi:

- Patogen va patogen bo‘lmagan mikroorganizmlar to‘g‘risida tushuncha;

- Immunokompetent sistema to‘g‘risida tushuncha;

- YUqumli kasalliklarni kechishi, davolash, oldini olish usullari;



Farmakologiya kursi:

- Dori moddalarini xillari ta’sirlanish mexanizmlari;

- YUrak qon tomiri kasalliklarini davolashda ishlatiladigan dori – darmonlar.

Fanning ishlab chiqarishdagi o‘rni.

Tibbiy oliy bilimgohlarda o‘qitiladigan nazariy fanlar ichida patologiya muxum rol o‘ynaydi. U bemor muhim organizmdagi hayotiy jarayonlarni buzilishlarini, kasalliklarni rivojlanish qonuniyatlarini, sabablarini o‘rganadi. Bu fan asosan organizning hayotiy faoliyatini buzilishini kelib chiqishi va rivojlanishi qonuniyatlari, ularning sabablari, tipik shakllari, oqibatlari va organizm uchun ahamiyati xaqida umumiy tasavvurlar beradi.



Fanni o‘qitishda zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar

Patologiya fanini nazariy tomonlarini o‘rganishda hozirgi zamonda keng qo‘llanilayotgan kompyuterdan foydalanish mumkin. Buning uchun fanning barcha bo‘limlari bo‘yicha test savollari tuzib, kompyuterga kiritiladi va kompyuter orqali talabalarning bilim darajasi muntazam tekshirilib boriladi. Ana shu usulda o‘quv jarayoni tugaganida talabalarning bilim darajasi kompyuterda (YAK) tekshiriladi. Bundan tashqari patologiya fani bo‘yicha yetuk dotsent va professorlar tomonidan o‘qiladigan barcha ma’ruzalar video tasmalarga tushirilib va ma’ruzalar matnlari kompyuterga kiritilib, talabalarga qoldirilgan darslarini o‘zlashtirishlari uchun foydalaniladi. SHunday qilib hozirgi zamonaviy usullar kompyuter, video tasmalardan foydalanish o‘quv jarayoniga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.

Patologiya fanini o‘qitishda ta’limning zamoaviy usullaridan foydalanish, yangi innovatsion-pedagogik texnologiyalarni tadbiq etish muhim ahamiyatga egadir. Ma’ruzalarda Internet materiallari, tarqatma materiallar, prezentatsiyalar, multimedia dasturi, slaydlardan, amaliy mashg‘ulotlarni o‘tishda esa zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalaniladi.


  • Shulardan kelib chiqqan holda “Patologiya” fanining ta’lim texnologiyalarini loyihalashtirishda quyidagi asosiy konseptual yondashuvlarga e’tibor berish kerak.

  • Muammoli yondashuv. Ta’lim jarayonini muammoli holatlar orqali namoyish qilish o‘quvchi bilan birgalikdagi hamkorlikni faollashtirish usullaridan biridir. Bu jarayonda ilmiy bilishning ob’ektiv ziddiyatlarini aniqlash va ularni hal qilishning dialektik tafakkurni rivojlantirish va ularni amaliy faoliyatda ijodiy ravishda qo‘llash ta’minlanadi.

  • Axborot berishning eng yangi vosita va usullaridan foydalanish, ya’ni o‘quv jarayoniga kompyuter va axborot texnologiyalarini jalb qilish.

  • Yuqoridagi konseptual yondashuv va “Patologiya” fanining tarkibi, mazmuni, o‘quv axborot hajmidan kelib chiqqan holda o‘qitishning quyidagi usul va vositalari tanlab olindi.

  • O‘qitish usullari va texnikasi: muloqot, muammoli usul, “aqliy hujum”, insert, ma’ruza (kirish ma’ruzasi, vizual ma’ruza, tematik, aniq holatlarni echish, avvaldan rejalashtirilgan xatoli, sharhlovchi, yakuniy).

  • O‘qitishni tashkil qilish shakllari: kollektiv, guruhiy.

  • O‘qitish vositalari: odatdagi o‘qitish vositalari (darslik, ma’ruza matni, tayanch konspekti, kodoskop) dan kompyuter va axborot texnologiyalari.

  • Boshqarishning usuli va vositalari. O‘quv mashg‘ulotini texnologik karta ko‘rinishida rejalashtirish o‘quv mashg‘ulotining bosqichlarini belgilab, qo‘yilgan maqsadga erishishda o‘quvchi va o‘qituvchining hamkorlikdagi faoliyatini talaballarning auditoriyadan tashqari mustaqil ishlarini aniqlab beradi.

  • Monitoring va baholash. O‘quv mashg‘uloti va butun kurs davomida o‘qitish natijalarini kuzatib borish, o‘quvchi faoliyatini har bir mashg‘ulot va yil davomida reyting asosida baholash.

2. Fanning mazmuni

2.1. Farmatsiya, klinik farmatsiya va kasbiy ta’lim yo‘nalishi uchun ma’ruzalar mavzusi
Ma’ruza№1

Mavzu: Patologiya faniga kirish. Farmasevtlar faoliyatida patologiya fanining ahamiyati.

Umumiy patologiya fundamental fandir. Umumiy patologiya fani va vazifalari:uning oliy tibbiy ta’limotdagi tutgan o‘rni; umumiy patofiziologiya hozirgi zamon tibbiyotining nazariy asosidir. Irsiyat va uning patalogiyada tutgan o‘rni. Irsiy kasalliklar. Irsiyat va uning patalogiyada tutgan o‘rni. Irsiy kasalliklar.(5,5soat) Adabiyotlar:1,2


Ma’ruza№2

Mavzu: Qon aylanishining mahalliy buzilishlari. Tromboembolizm va staz.

Arterial va venoz giperemiyalarida va stazda organizmda mahalliy va umumiy o‘zgarishlar, ularni oqibatlari. Regional mikrotsirkulyasiyani buzilishi.(5,5 soat) Adabiyotlar: 2,3,4


Ma’ruza№3

Mavzu: Yallig‘lanish. Isitma.

Alteratsiya: yallig‘lanish o‘chog‘ida moddalar almashinuvining va fizik – kimyoviy o‘zgarishlarni kuzatilishi. YAllig‘lanish mediatorlari: ularning turlari, kelib chiqishi, rivojlanishidagi ahamiyati. YAllig‘lanish mediatorlari (5,5 soat) Adabiyotlar 1,2,3



Ma’ruza№4

Mavzu: Qon tizimining patologiyasi. Trombositopatiyalar.

Anemiyalar etiologiyasi, patogenezi, klassifikatsiyasi va asosiy ko‘rinishlari (postgemorragik, gemolitik, mieletoksik, vitamin V12, temir etishmasligi). Issiq urish. Gipertonik sindrom.(5,5 soat) Adabiyotlar: 1,2,3


Ma’ruza№5

Mavzu: Yurak – qon tomirlari tizimi patologiyasi.

Qon aylanish etishmovchiligi tushunchasi, uning asosiy ko‘rinishi va turlari, qonning umumiy xajmi kamayishida qon aylanish etishmovchiligi, o‘tkir qon yo‘qotish gipovolemiya asosiy sabablaridan biri ekanligi, qon yo‘qotishda organizmning ximoya moslashuv reaksiyalari: tezda sodir bo‘ladigan gemodinamik reaksilar, qonning xajmi, plazma oqsillari, shaklli elementlarning o‘z xolatiga qayta tiklanishi. Toj tomirlar aterosklerozi.(5,5 soat) Adabiyotlar: 1,2,3




Ma’ruza№6

Mavzu: Hazm tizimi patologiyasi.

Ishtaxa buzilishining famakologik korreksiyalash yo‘llari. Ochlik markazini tormozlab ishtaxani bug‘ish va to‘lik ishtaxani normallashtirish. Sulak bezlari funksiyasini buzilishi: gipo va gipersalivatsiya, ularning sabablari va mexanizmlari. Me’da sekretsiyasini patologik tiplari. YOg‘li infiltratsiya va distrokfi . (5,5 soat) Adabiyotlar: 1,2,3


Ma’rza№7

Mavzu: Buyraklar patologiyasi.

Buyrak gemodinamikasining buzilishi, siydik ajralishining Qiyinlashuvi, buyraklar parenximasini shikastlanishi, siydik hosil bo‘lishi neyro – gumoral boshqarilishining buzilishi. Kislota ishqor buzilishlarini asosiy ko‘rinishlari. (5,5 soat) Adabiyotlar: 1,2,3


Ma’ruza№8

Mavzu: Endokrin tizimi patologiyasi. Endokrinopatiyalar.

Organizmning xayot faoliyatini maxsus tarzda idora etuvchi endokrin tizimidir. Endokrin tizimining buzilishini keltirib chiqaruvchi sabablar, gipofizni giper va gipo funksiyasi oqibatida kelib chiquvchi kasalliklar. Qalqonsimon bez va qalqonsimon bezi oldi bezlari faoliyatining buzilishlari. Immunodefitsit xolat. OITS. (5,5 soat) Adabiyotlar: 1,2,3


Ma’ruza№9

Mavzu: Nerv tizimi patologiyasi.

Asab tizimini xarakatlantiruvchi funksiyasi buzilishi. Giperkinetik xolatlar. Talvasaga qarshi preparatlar yordamida qo‘zg‘aluvchanlikni spinal motoneyronlar va po‘stloq osti qo‘zg‘alish o‘tishini kamaytirish. Gipokinetik xolat, markaziy periferik paralich va parezlarni keltirib chiqaruvchi omillarni yo‘qotish, miya shishi, intoksikatsiya. Bronxial astma etiologiyasi, belgilari, asoratlari (5,5 soat) Adabiyotlar: 1,2,3



  1. AMALIY MASHG‘ULOTLARNING NOMI.


Farmatsiya, klinik farmatsiya va kasbiy ta’lim yo‘nalishi uchun patologiyadan amaliy mashg‘ulotlar




Amaliy mashg‘ulotlarining nomi

Mustaqil vazifalarini bajarish uchun zarur bo‘lgan materiallar.

Adabiyotga ko‘rsatma

1

Patologiya faniga kirish. Farmasevtlar faoliyatida patologiya fanining ahamiyati.

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.


1.2.4.


2

Hujayra shikastlanishi. Patologik jarayonlarni rivojlanishida shart – sharoitlarning ahamiyati

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.


1.2.3.5.


3

Qon aylanishining mahalliy buzilishlari.Tromboembolizm va staz.

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



1.2.4.5.

4

Yallig‘lanish.Ekssudatsiya.

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



1.2.3.

5

Isitma. Termoregulyasiya.

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



1.3.5.

6

Moddalar almashinuvi patogiyasi. Qandli diabetlar

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



-//-

7

Kislota – ishqor muvozanatining buzilishlari. Suv – tuz almashinuvining buzilishi.Edema.

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



-//-


8

Immun tizimi patologiyas.Allergiya.

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



1.2.4.5.

9

To‘qima o‘sishining patologiyasi.Neoplaziyalar


Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



-//-

10

Qon tizimining patologiyasi.Talassemiyalar

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



1.2.4.5.

11

Oq qon patologiyasi. Reaktiv leykotsitozlar

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



-//-

12

Yurak – qon tomirlari tizimi patologiyasi. Kardiomiopatiyalar

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



1.2.3.

13

Nafas tizimi patologiyasi. Pnevmoniyalar.


Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



-//-

14

Hazm tizimi patologiyasi.

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



-//-

15

Jigar va me’da osti bezi patologiyasi. Yog’li gepatozlar.

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



-//-


16

Buyraklar patogiyasi.Arterionefroskleroz

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



1.2.5.

17

Endokrin tizimi patlogiyasi. Endokrinopatiyalar.

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



1.2.5.

18

Nerv tizimi patologiyasi.

Ma’ruza matnlari

O‘quv-uslubiy qo‘llanma.



1.2.5.


4. LABORATORIYA MASHG‘ULOTLARINING NOMI.

Farmakologiya va klinik farmatsiya kafedrasida laboratoriya mashg‘ulotlari rejalashtirilmagan.


5. PATOLOGIYA FANINI O‘QITISHDA QO‘LLANILADIGAN AXBOROT VA PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR

“Patologiya” fani bo‘yicha barcha mavzularga amaliy mashg‘ulot darslarida yangi pedagogik texnologiyalar tadbiq qilinadi:



Patologiya” fani bo‘yicha pedagogik texnologiyalardan “Ma’lumotlarni ko’rgazmali taqdim etish usuli.“Nima uchun”sxemasi:”,Qanday” ierarxik giagrammasi, “Ma‘lumotlarni tahlil qilish, solishtirish, va taqqoslash usuli, „Baliq skeleti“ sxemasi,2. Venna diagrammasi,”, “Kaskad”sxemasi, “Insert”jadvali va b. usullardan foydalaniladi.



Amaliy ( seminar) mashgulotlarining nomi

Axborot kommunika-sion texnologiyalar

YAngi pedagogik texnologiyalar

1.

Patologiya faniga kirish. Farmasevtlar faoliyatida patologiya fanining ahamiyati.

Taqdimot

B.B.B.

2.

Hujayra shikastlanishi. Patologik jarayonlarni rivojlanishida shart – sharoitlarning ahamiyati

Taqdimot

“Kaskad”sxemasi

3.

Qon aylanishining mahalliy buzilishlari.Tromboembolizm va staz.

Animatsiyali taqdimot

“Toifalash” jadvali

4.

Yallig‘lanish.Ekssudatsiya.

Animatsiyali taqdimot

Aqliy xujum

5.

Isitma. Termoregulyasiya.

Taqdimot

Aqliy xujum

6.

Moddalar almashinuvi patologiyasi. Qandli diabetlar

Taqdimot

B.B.B.

7.

Kislota – ishqor muvozanatining buzilishlari. Suv – tuz almashinuvining buzilishi.Edema.

Taqdimot

Venna diagrammasi

8.

Immun tizimi kasalliklari Allergiya.

Taqdimot

B.B.B usuli

9.

To‘qima o‘sishining patologiyasi. Neoplaziyalar


Taqdimot

Nima uchun? sxemasi

10

Qon tizimining patologiyasi. Anemiya tasnifi.Talassemiyalar

Taqdimot

“Baliq skeleti”

11

Oq qon patologiyasi. Reaktiv leykotsitozlar

Taqdimot

Aqliy xujum

12

Yurak – qon tomirlari tizimi patologiyasi. Kardiomiopatiyalar

Animatsiyali taqdimot

Aqliy xujum

13

Nafas tizimi patologiyasi. Pnevmoniyalar.


Animatsiyali taqdimot

Aqliy xujum”Qanday” ierarxik”diagrammasi

14

Hazm tizimi patologiyasi.


Taqdimot

Aqliy xujum

Venna


15

Jigar va me’da osti bezi patologiyasi. Yog’li gepatozlar

Taqdimot

Aqliy xujum

B.B.B


16

Buyraklar patologiyasi. Arterionefroskleroz

Animatsiyali taqdimot

Aqliy xujum

Klaster


17

Endokrin tizimi patologiyasi. Endokrinopatiyalar.

Animatsiyali taqdimot

Aqliy xujum

Vertushka

Venna diagrammas


18

Nerv tizimi patologiyasi.

Taqdimot

“Nilufar guli”,B.B.B.

BAHOLASH MEZONI

Talabalarning fan bo‘yicha o‘zlashtirishini baholash semestr davomida muntazam ravishda olib boriladi va quyidagi turlar orqali amalga oshiriladi: joriy baholash (JB), oraliq baholash (OB), talabaning mustaqil ishi (TMI), yakuniy baholash (YAB).

Muayyan fan bo‘yicha talabaning semestr (yil) davomida o‘zlashtirish ko‘rsatkichi 100 ballik tizimda baholanadi. Ushbu 100 ball baholash turlari bo‘yicha quyidagicha taqsimlanadi:




Baholash turi

Maksimal ball

Saralash bali

1

Auditoriyadagi o‘quv

mashg‘ulotida baholash



45

24,75

2

Talabaning mustaqil ishi

5

2,75

3

Oraliq baholash

20

11,0

4

YAkuniy baholash

30

16,5




JAMI

100

55,0

Talabalarning bilim saviyasi va o‘zlashtirish darajasining Davlat ta’lim standartlariga muvofiqligini ta’minlash uchun quyidagi nazorat turlarini o‘tkazish nazarda tutiladi:

JORIY BAHOLASH (JB) - talabaning fan mavzulari bo‘yicha bilim va amaliy ko‘nikma darajasini aniqlash va baholash usuli. JB fanning xususiyatidan kelib chiqqan holda, seminar, laboratoriya va amaliy mashg‘ulotlarida og‘zaki so‘rov, test o‘tkazish, suhbat, nazorat ishi, kollokvium, uy vazifalarini tekshirish shakllarida o‘tkaziladi. klinik farmatsiya fanidan joriy baholash 100 balli reyting tizimiga binoan muhokamasida va ta’limning interaktiv uslublarida faol qatnashishi uchun quyidagi tartibda amalga oshiriladi: 20% (1 ball) - vazifasini bajarilishi uchun beriladi, 60% (3 ball) - nazariy materiallarni muxokamasida faol qatnashishiga beriladi, 20% (1 ball) - kuzatilgan natijalar, chiqarilgan xulosalar bilan amaliy ishni bayonini to‘ldirish va ishni himoya qilish uchun beriladi. JB da maksimal ball – 5 ball.

Mashg‘ulot darslarida № 1, 2, 4, 6, 8, 12, 14, 16, 18 talabalar joriy baxolanmaydi. 9 ta JB o‘tkaziladi, umumiy JB da maksimal ball 45.






Ballar

Baho

Talabaning bilim darajasi

1

5

A’lo


Xulosa va qaror qabul qilish; ijodiy fikrlash olish; mustaqil mushohada yurita olish; olgan bilimlarini amalda qo‘llay olish; mohiyatini tushunish; bilish, aytib berish; tasavvurga ega bo‘lish.

2

4

Yaxshi

Mustaqil mushohada yurita olish; olgan bilimlarini amalda qo‘llay olish; mohiyatini tushunish; bilish, aytib berish; tasavvurga ega bo‘lish.

3

3

Qoniqarli

Mohiyatini tushunish; bilish, aytib berish; tasavvurga ega bo‘lish.

4

2

Qoniqarsiz

Aniq tasavvurga ega bo‘lmaslik; bilmaslik.

TALABALARNING MUSTAQIL ISHI (TMI) klinik farmatsiya fani dasturiga mos ravishda tashkil etilgan. TMI referat, slayd, adabiy manbalarni to‘plash va sistemalashtirish, test savollari tuzish, prezentatsiyalar, vaziyatli masalalar, videoroliklar bo‘yicha mo‘ljallangan. TMI bo‘yicha hisobot kafedra tomonidan ishlab chiqilgan va tasdiqlangan shakl tartibda topshiriladi va talabalarga semestr boshida etkaziladi. Semestr davomida ikkita mustaqil ish referat shaklida qabul qilinadi: har biri 2,5 ball bilan baholanadi, jami - 5 ballni tashkil qilinadi. TMI ga qo‘yilgan baho (ball) talabaning semestr davomida to‘plagan baholari (JB) ga qo‘shiladi.

Mustaqil ish bo‘yicha belgilangan maksimal reyting balining 54% va undan kam ball to‘plagan talaba fan bo‘yicha yakuniy nazoratga qo‘yilmaydi.

Talabaning mustaqil ishi kafedra arxivida ro‘yxatga olinadi va 2 yil mobaynida saqlanadi.



Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa