Quvvat bo‘yicha ular uch guruhga bo‘linadilar



Download 69,76 Kb.
bet1/3
Sana31.01.2022
Hajmi69,76 Kb.
#420476
  1   2   3
Bog'liq
КАРАНТИН ДАВРИДА КАФЕДРА ХОДИМЛАРИ ТОМОНИДАН ДИСТАЦИОН ТАРЗДА, Cisco WS, C2960 Boot Loader, Amaliy Laplas-Puasson tenglamalari., Alimatova Xavasxon O’rinboyevna (3), Alimatova Xavasxon O’rinboyevna (3), Ma'lumotlar bazasi 1-amaliy mashg'ulot, firminiy blanka, firminiy blanka, chiquvchi va javob xatlar, tashakurnoma bog'cha, 5 oborudovanie i tehnologiya montazhn, 6 harlamova tehnologicheskie osnovy svarki plavleniem, Охрана труда и ТБ, ТБ ПАЙВАНДЛАШ ИШЛАРИ лотинча

Tranzistorlar ikkita elektron - kavak o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan elektr o‘zgartiruvchi yarim o‘tkazgichli asbob bo‘lib, elektron sxemalarda elektr signallarini kuchaytirish uchun, har xil chastotali elektr signallarini hosil qilish uchun va elektr signallarini bir shakldan ikkinchi shaklga aylantirish uchun ishlatiladi.
Hozirgi vaqtda tranzistorlarning har xil turlari mavjud, ular quvvatiga qarab, ishchi chastotasiga qarab, tayyorlanish texnologiyasiga qarab va ishlash prinsipiga qarab ajralib turadilar.
Quvvat bo‘yicha ular uch guruhga bo‘linadilar:
Kam quvvatli tranzistorlar - 0,3 Vt gacha;
O‘rta quvvatli tranzistorlar - 0,3 dan to 1,5 Vt gacha;
Quvvatli tranzistorlar - 1,5 Vt dan yuqori.
Ishchi chastotasi bo‘yicha:
Past chastotada ishlovchi tranzistorlar - (3 MGs gacha);
O‘rta chastotada ishlovchi tranzistorlar - (3 MGs dan to 30 MGs gacha);
Yuqori chastotada ishlovchi tranzistorlarga (300 MGs dan yuqori) bo‘linadilar.
Tranzistorlar elektron - kavak o‘tkazuvchanlikka qarab bir, ikki, uch va ko‘p o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan tranzistorlarga bo‘linadilar.
Texnologik ishlab chiqarish jarayoni bo‘yicha quyma tranzistorlar, diffuzion tranzistorlar, kristallarni o‘stirib hosil qilish orqali hosil qilinadigan tranzistorlarga bo‘linadilar.
Tokni hosil qiluvchi zaryadlarga qarab ular r-n-r tipli (asosiy zaryad tashuvchilar - kavaklar) va n-r-n tipli (asosiy zaryad tashuvchilar -elektronlar) tranzistorlarga bo‘linadilar. Quyidagi 1-rasmda r-n-r tipli tranzistorlarni ishlash prinsipi ko‘rsatilgan.
Tranzistorning kollektor zanjiriga - Yekb manba teskari ulanadi. Maydon kuchlanganligi kollektor o‘tkazuvchanligida kuchayadi, natijada asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilarining harakati natijasida kichik miqdor teskari tok bazadan kollektorga qarab oqadi. Bu tokni issiqlik toki deyiladi, chunki bu tok issiqlikka bog‘liq bo‘ladi va Iko bilan belgilanadi.
Agarda kirish zanjiriga, ya’ni emitter va baza oralig‘iga +Yeeb manbani to‘g‘ri ulansa maydon kuchlanganligi emitter o‘tkazuvchanligida pasayadi va natijada zaryadlarning harakati tezlashadi. Kavaklar emitter qatlamidan baza qatlamiga (asosiy zaryad tashuvchilar), elektronlar baza qatlamidan emitter qatlamiga (asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilar) o‘tadilar va kavaklar Ier tokni elektronlar Iep tokini hosil qiladilar. Natijada emitter zanjirida to‘g‘ri tok hosil bo‘ladi, bu tokni emitter toki deyiladi Ie=Ier+Iep.
Bunda Ier>>Iep chunki emitterdagi asosiy zaryad tashuvchilarning konsentratsiyasi bazadagilarga nisbatan quyuqdir. Emitterdan bazaga o‘tgan zaryadlar diffuziya natijasida kollektor maydoni ta’sirida tortiladilar va kollektor qatlamiga o‘tadilar, natijada kollektor qatlamida asosiy zaryad tashuvchilarning konsentratsiyasi ko‘payadi va zanjirning kollektorga yopishgan chegarasiga yetib borib zanjirdan kelayotgan (-Yebk) elektronlar orqali neytranlanadi va kollektor qatlamida zaryadlarning qayta tiklanishi sodir bo‘ladi, natijada elektronlar muvozanati hosil bo‘ladi.
Emitter qatlamidan asosiy zaryad tashuvchilarning bazaga o‘tishi natijasida emitter qatlamida kavaklar kamayadi, bu esa kirish zanjirining manbayi Ebe orqali to‘ladi va emitter qatlamida ham muvozanat holati tiklanadi. Ko‘pchilik tranzistorlarda tok bo‘yicha uzatish koeffitsienti =0,920,997.
Emitter toki esa Ie=Ier + Iep
Ik =Ikr + Iko

Ib=Iep + Ibr + Iko.

1.2rasm p-n-p tipli tranzistor
Kirish zanjiridagi Yebe manba elektr maydoni orqali elektronlar emitterga o‘tib Ib tokini hosil qiladilar, kavaklar esa emitter tokining Ier kavak o‘tkazuvchanligi hosil qilgan qismini tashkil qiladi. Kavaklarning qolgan qismi esa n-r o‘tkazuvchanlikdan kollektorga o‘tib kollektor tokini Ik ni hosil qiladi. Shunday qilib emitterdan bazaga va bazadan kollektorga o‘tgan asosiy zaryad tashuvchilarning ma’lum qismi baza qatlamida qolgani va baza tokini hosil qilishda ishtiroq etgani uchun kollektor toki Ik emitter tokidan bir ozgina kichikroq bo‘ladi.
Bipolyar tranzistor p-n-p va n-p-n o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan uchta yarim o‘tkazgichdan tashkil topgan (22 a va b-rasm). Endilikda keng tarqalgan n-p-n tuzilmali bipolyar tranzistorni ko‘rib chiqamiz.
Tranzistorning kuchli legirlangan chekka sohasi (n+ - soha) emitter deb ataladi va u zaryad tashuvchilarni baza deb ataluvchi o‘rta sohaga (r - soha) injeksiyalaydi. Keyingi chekka soha (n - soha) kollektor deb ataladi. U emiitterga nisbatan kuchsizroq legirlangan bo‘lib, zaryad tashuvchilarni baza sohasidan ekstraksiyalash uchun xizmat qiladi (23- rasm). Emitter va baza oralig‘idagi o‘tish emitter o‘tish, kollektor va baza oralig‘idagi o‘tish esa -kollektor o‘tish deb ataladi.

22 – rasm.


Tashqi kuchlanish manbalari (UEB, UKB) yordamida emitter o‘tish to‘g‘ri yo‘nalishda, kollektor o‘tish esa – teskari yo‘nalishda siljiydi. Bu holda tranzistor aktiv yoki normal rejimda ishlaydi va uning kuchaytirish xossalari namoyon bo‘ladi.




23 – rasm.

Agar emitter o‘tish teskari yo‘nalishda, kollektor o‘tish esa to‘g‘ri yo‘nalishda siljigan bo‘lsa, u holda bu tranzistor invers yoki teskari ulangan deb ataladi. Tranzistor raqamli sxemalarda qo‘llanilganda u to‘yinish rejimida (ikkala o‘tish ham to‘g‘ri yo‘nalishda siljigan), yoki berk rejimda (ikkala o‘tish teskari siljigan) ishlashi mumkin.



Download 69,76 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
pedagogika instituti
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
tashkil etish
O'zbekiston respublikasi
махсус таълим
toshkent davlat
vazirligi muhammad
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
saqlash vazirligi
vazirligi toshkent
bilan ishlash
Toshkent davlat
fanidan tayyorlagan
uzbekistan coronavirus
sog'liqni saqlash
respublikasi sog'liqni
vazirligi koronavirus
koronavirus covid
coronavirus covid
risida sertifikat
qarshi emlanganlik
vaccination certificate
covid vaccination
sertifikat ministry
Ishdan maqsad
o’rta ta’lim
fanidan mustaqil
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
moliya instituti
ishlab chiqarish
fanining predmeti