Oqsillar va peptidlar



Download 0,53 Mb.
Sana05.06.2022
Hajmi0,53 Mb.
#638567
Bog'liq
OVCHINNIKOV
2-маъруза Аминокислоталар 2020, Лаб 1, 1111, ozbekistonning eng yangi tarixi, XAT 19 6-07245 17052022, 4 Xan davlatida ijtimoiy munosabatlar

OQSILLAR VA PEPTIDLAR


Oqsillar va peptidlarning tuzilishi


Kimyoviy sintez va kimyoviy modifikatsiya


Oqsillar va peptidlarning biologiyadagi roli

Oqsillar, yoki proteinlar – biologik faol moddalarning eng muhim sinfi. Ular hujayrada o`ta muhim rol o`ynaydi, mikroorganizm, hayvon yoki o`simlik bo`ladimi, tirik materiyaning har qanday shakllarida asosiy komponent ko`rinishida mavjuddir. Oqsillarsiz hayotiy faoliyatni, hayotni tasavvur qilish mumkin emas; va aynan shu ma’noda F. Englesning ta’rifi bugun ham o`z ahamiyatini saqlab qolgan: “Hayot oqsil tanachalarining mavjud bo`lish (yashah) usulidir”. Oqsillar tuzilish jihatdan o`ta xilma-xildir va ular ko`p sonli biologik vazifalarni bajaradi (1-sxema).





1-sxema. Oqsillarning biologik vazifalari.
Sxemaga ko`ra, oqsillar quyidagi vazifalarni bajaradi va shunga ko`ra sinflarga bo`linadi: 1) Fermentlar (ribonukleaza, tripsin, DNK- va RNK-polimeraza va h.k.); 2) Himoya oqsillari (immunoglobulinlar, komplement, interferon va h.k.); 3) Harakat oqsillari (aktin, miozin, spektrin, dinein va h.k.); 4) Tuzilish (struktur) oqsillar (kollagen, fibroin, keratin va h.k.); 5) Zaxira oqsillari (kazein, tuxum albumini, gliadin, zein va h.k.); 6) Antibiotiklar (neokarsinostatin, aktinoksantin va h.k.); 7) Toksinlar (botulinik, ichburug` toksinlari, ritsin va h.k.); 8) Transport oqsillari (gemoglobin, mioglobin, sitoxrom S, membrana ATFazasi va h.k.); 9) Boshqaruv yoki muvofiqlashtiruv (reguyator) oqsillari (gistonlar, repressorlar, initsiatsia omillari va h.k.); 10) Retseptor oqsillari (rodopsin, xolinoretseptor va h.k.); 11) Gormonlar (insulin, o`sish gormoni, lipotropin va h.k.).

Xozirgi vaqtda tirik tabiatdagi oqsillarning umumiy sonini aniqlab bo`lmaydi, lekin, organizmlarning katta xilma-xilligini hisobga olib, eng kamida milliardlab kimyoviy individual oqsillar bor degan faktni tan olish kerak. Escherichia coli hujayrasining o`zida 3000 dan ortiq turli oqsillar bor.


Oqsillarning molekulyar massasi 5-10 mingdan 1 mln. gacha va undan yuqori bo`lishi mumkin. Oqsil tabiatli nisbatan kichik molekulalar (shartli ravishda molekulyar massasi 5000 gacha) peptidlar deyiladi. Peptidlarga muhim biologik vazifalarga ega ko`plab tabiiy birikmalar (2-sxema), ularning sintetik analoglari, hamda oqsillar parchalanishining mahsulotlari kiradi.



2-sxema. Peptidlarning biologik vazifalari. Sxemaga ko`ra, peptidlar quyidagi vazifalarni bajaradi va shunga ko`ra sinflarga bo`linadi: 1) Gormonlar (oksitotsin, vazopressin, bradikinin, gastrin va h.k.); 2) Miya neyropeptidlari (endorfin, enkefalin, skotofobin va h.k.); 3) Alkaloidlar (ergotamin, pandamin va h.k.); 4) Antibiotiklar (gramitsidinlar A, B, C va S aktinomitsin D, nizin va h.k.) 5) Toksinlar va antitoksinlar (falloidin, amanitin, antamanid, melittin va h.k.); 6) Boshqaruv yoki muvofiqlashtiruv (regulyator) peptidlari (rilizing-omillar, yoxud liberonlar, karnozin, anserin va h.k.).


Oqsil-peptidli moddalarning biologik vazifalari. Oqsil-fermentlarning asosiy vazifasi – biokimyoviy reaksiyalarning katalizi, va shuning o`zi oqsillarni eng muhim sinf deb hisoblash uchun yetarli bo`lgan bo`lardi. Biologik katalizatorlar sifatida fermentlar tirik hujayra va uning metabolizmini tashkil qiluvchilarda sodir bo`ladigan minglab jarayonlarda ishtirok etadi. DNK- va RNK-polimerazalar, turli adenozintrifosfatazalar (ATFazalar), adenilatsiklazalar kabi universal ferment tizimlari (sistemalari) o`ziga xos ahamiyatga ega. Umuman, oqsil-fermentlar guruhi nisbatan yaxshi o`rganilgan, shuning uchun ham ularning o`rganilish jarayonida umumiy prinsiplar shakllantirilgan va oqsil moddalarning struktur-funksional tahlil (analiz) usullari ishlab chiqilgan.
Download 0,53 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
davlat pedagogika
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
vazirligi muhammad
таълим вазирлиги
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
Ishdan maqsad
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
fanidan mustaqil
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
covid vaccination
qarshi emlanganlik
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
o’rta ta’lim
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti