Morfologiyaga kirish


SO'Z YASASH JARAYONIDA RO'Y BERADIGAN



Download 53,2 Kb.
bet7/9
Sana30.06.2022
Hajmi53,2 Kb.
#719569
1   2   3   4   5   6   7   8   9
Bog'liq
Morfologiyaga kirish

SO'Z YASASH JARAYONIDA RO'Y BERADIGAN O'ZGARISHLAR

Turkiy, jumladan, o'zbek tili morfologik jihatdan agglutinativ tillar qatoriga kiradi. Agglutinativ tillar quyidagi xususiyatlari bilan flektiv tillardan ajralib turadi: 1)nechta grammatik ma’no bo'lsa, ularni ifodalovchi shuncha grammatik shakl qo'llaniladi. Masalan, yoz-ma-say-di-m; 2) grammatik shakllarning chegarasi bir-biridan aniq ajralib turadi; 3) grammatik ma’noning ko'payishi bilan, so'zning grammatik shakllari ham chapdan o'ngga qarab cho'zilib boradi; 4) grammatik qo'shimchalarning qo'shilishi asos qismning fonetik tuzilishini o'zgartirmaydi.


O'zbektilidaso'zyasalishjarayonidaso'zyasashasosigayasovchiqismningqo'shilishinatijasidaasosqismningtovushtarkibidaba’zano'zgarishro'yberishiningguvohibo'lamiz. Ularni quyidagicha guruhlash mumkin:
1.Sust, past singari so'zlarga-ayyasovchi vositasi qo'shilganda, yasashga asos qismda mavjud bo'lgan oxirgi «t» undoshi tushib qoladi. Masalan, susay, pasay kabi.
2. Qizil, sariq kabi ikki bo'g'inli so'zlardan -ar,-ay yasovchi vositalari yordamida yangi so'z yasalganda, yasashga asos qism bo'lgan qizilning «il» qismi va sariq ning ikkinchi bo'g'indagi «i» unlisi tushib qoladi. Masalan, qizil+ar-qizar, sariq+ay-sarg'ay kabi.
3. So'ra, sayla, quvna, to'qi, o'qi kabi ikkinchi bo'g'ini «а» bilan tugagan so'zlarga -q,-v yasovchi qo'shimchalari qo'shilganda, yasashga asos qism oxiridagi «а» unlisi «о» unlisiga, «i» unlisi «u» unlisiga aylanadi. Masalan, so‘ra+q-so'roq, sayla+v-saylov, quvna+q-quvnoq, to'qi+v-to'quv. о 'qi+v-o 'quv kabi.
4. O'yin, qiyin kabi ikki bo'g'inli so'zlarga -o yasovchi qo'shimchasi qo'shilganda, yasashga asos qismning ikkinchi bo'g'inidagi «i» unlisi tushib qoladi. Masalan, о‘yin+a - o‘yna, qiyin+a - qiyna kabi.
5. Son, yosh, ong kabi so'zlarga fe’l yasovchi-a yoki-la qo'shimchasi qo'shilganda, asos qismda tovush o'zgarishi ro'y beradi: Masalan, sana, yasha angla kabi.
Shu ko'rsatilgan o'zgarishlarning o'ziyoq o'zbek tilida ba’zi hollarda fuziya (fleksiya) elementlari ham mavjud ekanligini ko'rsatadi. (Asosga qo’shimchalar qo’shilishi natijasida so’zning tovush tarkibi o’zgarishiga fuziya deyiladi).
Eslatma:So’z yasovchi qo’shimchalar unumli (-li,-la, -chi, -ser, -dosh, -kor, -lik, -ma, -gi) va unumsiz (-vul, -ag’on, -chil) qo’shimchalarga bo’linadi.


Download 53,2 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish