Mavzu: O’simliklar morfologiyasi qonuniyatlari



Download 1,72 Mb.
bet2/3
Sana11.03.2022
Hajmi1,72 Mb.
#489426
1   2   3
Bog'liq
7-mavzu slayd

2-rasm


Morfologiya (yunoncha — morfo— shakl, logos — o‘rganish) o‘simliklarning tashqi tuzilishini, shakllarini, ulami tashqi muhi(ga bog‘liq holda o‘zgarishini o'rganadi. Morfologiya botanika fanining eng yirik va qadimiy bo‘limlaridan biri bo‘lib hisoblanadi. Hozirgi vaqtda o‘simlik organlarining shakllanishi va rivojlanishi ikki yo‘nalishda o‘rganiladi: 1) Har-bir tup o‘simlikning, urug‘ning unib chiqishidan, maysalaming o‘sishidan boshlab, to o‘simlikda yangi urug‘ hosil bo'lguncha va keyinchalik hayotining oxirgi bosqichigacha bo'lgan davr (ontogenez), hanida 2) bir tizimli guruhlarga mansub bo‘lgan turlarining tarixiy taraqqiyotidir (filogenez). Morfologiya fanini o‘rganish XIX va XX asrlarda avj oldi va uning rivojlanishi natijasida hamda uning zaminida yanada ixtisoslashgan sitologiya (yunon. sytos — nay — hujayra) va anatomiya (yunon. anatome — bo‘lak!ab kesish) bo'limlari shakllandi.
O‘simliklar morfologiyasi ham o‘simliklar sistematikasi singari botani-
kaning qadimiy bo‘limlaridan biri hisoblanadi. 
Qadimgi yunon tabiatshunosi Aristotelning shog‘irdi Teofrast (eramizdan avval IV - VII asr) 
o‘zining “O‘simliklar to‘g‘risimda ilmiy ishlar” asarida 480 tur o‘simlikning ildizi, poyasi, bargi va gul 
tuzilishini ko‘rsatib bergan edi. 
Sharq fanining taraqqiyotida o‘simliklarning qiyosiy morfologiyasini yaratilishida Ibn Sino 
(Avitsena) (980 - 7037) xizmatlari cheksizdir. U o‘zining 280 ilmiy ishlarining 30 tasini tabiatshunos-
likka bag‘ishlagan. Jumladan “Tibbiyot fanining qonunlari”, “Tirik organizmlarning klassifikatsiyasi 
to‘g‘risida” kabi asarlarida ko‘pchilik foydali o‘simlikning tarkibi, harakterli xususiyatlarini, davo-
lashda foydalanish yo‘larini ko‘rsatib bergan. 
XVIII asrga kelib, shved botanigi К. Linney botanik atamalar islohini amalga oshirdi. U yaratgan 
o‘simliklar sistematikasida 1000 ga yaqin atamalar mujassamlashgan.
O‘simliklar morfologiyasi fanining rivojlanishida nemis tabiatshunosi va shoiri I.V. Gyotening 
“O‘simliklar metomorfozi haqida tajribalar (1790) asari muhim o‘rin egallaydi. Кeyinchalik o‘simlik 
organlarining ko‘rinishi o‘zgarishi to‘g‘risidagi fikrlar rus akademigi К.F. Volf (1759) va Shved 
botanigi O.N. Dekandol (1827) tomonidan ham bayon yetilgan. Botanika fanining barcha tarmoqlarini 
rivojlanishida Ch. Darvinning evalyutsion ta’limoti asosiy o‘rin egallaydi. (1859). 
O‘simliklarning evalyutsion morfologiyasini rivojlanishiga Markaziy Osiyo olimlaridan Ye.P. Кo- rovin, I.A. Raykova, M.G. Popov, M.V. Кultiasov, V.P. Drobov, К.Z. Zokirov, R.V. Кamelin,  V.К. Vasilevskayalarning xizmatlari kattadir. Ular issiq, noqulay iqlim sharoitida o‘sishga moslash-
gan o‘simliklarning morfologik xususiyat-larini o‘rganganlar. 

Download 1,72 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish