Mavzu: Orfografiya va uning asosiy tamoyillari



Download 4,98 Kb.
Sana30.09.2022
Hajmi4,98 Kb.
#850956
Bog'liq
Mavzu Orfografiya va uning asosiy tamoyillari-hozir.org
3.2.2 YaIM PDF, c49d75d7-0913-4757-b2ab-1e02e2848111, license-digital-marketing-live-webinar-and-corporate-facebook-cover-template-30132930, Doc1, asadulla.abduxolioqv, KIBERXAVSIZLIK.AMALIY ISH . Abduxoliqov Asadulla, 7729d45756 1612005892, 1 мавзу бўйича слайд тайёрланг, 13, Qabul-2021 yakuni, Руслан курс ж. Кархана м., 1, Termiz davlat universiteti kimyo texnologiya fakulteti kimyo kec-fayllar.org, python 1 qism дарслик Г.Юнусова

Mavzu: Orfografiya va uning asosiy tamoyillari

Mavzu:Orfografiya va uning asosiy tamoyillari.

Reja:


  • Orfografiya haqida umumiy tushuncha.

  • Fonetik tamoyil.

  • Morfologik tamoyil.

  • Shakliy an’anaviy tamoyil.

  • Differensiatsiya tamoyil.

  • Grafik tamoyil.

Orfografiya haqida umumiy tushuncha.

Orfografiya grekcha orphos(to’g’ri) va grapho (yozaman) so’zlaridan tashkil topgan bo’lib, “to’g’ri yozaman” degan ma’noni bildiradi.Jamiyatning har bir a’zosidan to’g’ri so’zlay olish va savodli yoza bilish talab etiladi.O’quv muassasalari oldida turgan asosiy vazifa va shu talab asosida kelib chiqadi.Adabiy tilning ikki shakli bo’lib, ularda yozma nutqdir.Kirill grafikasi asosidagi imlo qoidalari 1956-yilda tasdiqlangan.

Fonetik tamoyil

Fonetik tamoyil(fonetik usul) bu tamoyil bo’yicha so’zlar, so’zlar tarkibidagi qo’shimchalar qanday talaffuz etilsa, xuddi o’shanday yoziladi.Bu tamoyil asosida ayrim harflar imlosi, asos va qo’shimchalar imlosidagi ayrim qoidalar ishlab chiqilgan. Masalan, son so’zidagi fe’l yasovchi

-a qo’shimchasi qo’shish bilan yasalgan so’z son emas sana tarzida talaffuz qilinadi va shunday yoziladi.

Morfologik tamoyil


  • Bu tamoyilga ko’ra so’zlarning tarkibiy qismlari: o’zak-negiz va qo’shimchalari og’zaki nutqda qanday talaffuz qilinishidan qat’iy nazar, ya’ni og’zaki talaffuz shakliga qarab emas, asliga muvofiq yoziladi. Bu tamoyil so’z o’zagini, unga qo’shiladigan qo’shimchalarining muayyan bir sistema asosida aks ettiradi, tildagi variantlikka, har xillikka barham beradi. Bu tamoyilga ko’ra variantlardan biri tanlanib, yozuvda tanlangan variant asos qilib olinadi. O’zbek orfografiyasining asosiy imlo qoidalari, ya’ni ayrim unli harflar imlosi, ayrim undosh harflar imlosi hamd a asos va qo’shimchalar imlosi shu tamoyilga tayanadi.Masalan: uzum,uzuk,tugun,turmush kabi so’zlarning oldingi bo’g’inida u kelsa, keyingi bo’g’inida u unlisi i tarzida aytilsa ham, u yoziladi

Shakliy an’anaviy tamoyil


  • Bu tamoyilga ko’ra boshqa tillardan o’zlashgan so’zlar hozir ham o’tmishdagi shaklga muvofiq yoki o’zi mansub bo’lgan tildagi skaklini o’zbek imlosida ham saqlangan holda yoziladi.Bu tamoyil asosida quyidagi kabi imlo qoidalari ishlab chiqilgan:

  • 1.Manfaat, matbaa,mutoalaa, taajjub,taassurot kabi arab tilida o’zlashgan so’zlarda bitta cho’ziq a talaffuz qilinsa ham, arab imlosining saqlangan holda yozuvda ikkita a yoziladi.

  • 2.Mubolag’a,muzokara, munosabat ,muhokama kabi arabcha so’zlarning urg’usiz bo’g’inida a og’zaki nutqda qisqa i tarzida aytilsa ham, an’anaga ko’ra a yoziladi.

  • 3.Tadbir, tatbiq so’zlarining birinchi bo’g’ini oxiridagi d va t undoshlari bir xil t tovushi tarzida talaffuz qilinsa ham, yozuvda d va t undosh harflari saqlanadi.

Differensiatsiya tamoyil


  • Bu tamoyilga ko’ra , shakl yoki talaffuzi bir xil bo’lgan so’zlar yozuvda turli shartli belgilari vositasida (yoki ba’zan ma’noga ko’ra)farqlanadi. Masalan:

  • 1.Urg’u vositasida farqlash:atlas-mato material.Atlas –geografik atlas,xarita.

  • 2.Unlining cho’ziq qisqaligi orqali farqlash(bunday so’zlarda unlining cho’ziqligini tutuq belgisi ta’minlaydi,demak bunday so’zlarning shakli va ma’nosi tutuq belgisiga ko’ra farqlanadi):tana-ta’na,surat-sur’at ,qala-qal’a kabi.

  • 3.Boshqa-boshqa tovush ifodalovchi harflar vositasida so’z ma’nosini farqlash:xol(yuzdagi xol)-hol(ahvol,holat).

Grafik tamoyil


  • Bu tamoyil asosida imlo qoidalari tovush bilan uning yozuvdagi shakli o’rtasidagi munosabatlarining ifodalashga asoslanadi.Masalan: sirg’aluvchi j tovush bilan qorishiq portlovchi j tovushlari yozuvda bitta shakl harf bilan berilishi (jo’ja-gijda kabi,)sayoz til orqa -ng tovushini ifodalovchi harflar birikmasi ng hamda n va g tovushlarini ifodalovchi n va g harflari yonma- yon kelgan ham n va g talaffuz etilishi grafik tamoyil asosida belgilangan.Ko’ngil-bitta tovush, senga-ikkita tovush.

Foydalanilgan adabiyotlar:


  • 1.H.Jamolxonov H.O’.A.T.kitobi

  • 2.M.Hamroev,D.Muhamedova,D.Shodmonqu-

      lova,X.G’ulomova,Sh.Yo’ldosheva ona tili kitobi

      Tuzuvchi:Shaymardonova Laylo 103-guruh talabasi.



http://hozir.org
Download 4,98 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
guruh talabasi
nomidagi toshkent
O’zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
davlat pedagogika
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
vazirligi muhammad
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
toshkent davlat
respublikasi axborot
O'zbekiston respublikasi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
махсус таълим
vazirligi toshkent
fanidan tayyorlagan
saqlash vazirligi
bilan ishlash
Toshkent davlat
Ishdan maqsad
fanidan mustaqil
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
coronavirus covid
vazirligi koronavirus
koronavirus covid
qarshi emlanganlik
covid vaccination
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
haqida umumiy
o’rta ta’lim
matematika fakulteti
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti