Mavzu: Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi inson va fuqarolar huquqlarining tavsifi Reja



Download 21.24 Kb.
Sana03.10.2019
Hajmi21.24 Kb.
Mavzu: Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi inson va fuqarolar huquqlarining tavsifi

Reja:

  1. Kirish

  2. Asosiy qism

1. Fuqarolik jamiyatida inson huquqlari

2. Belgilangan asosiy huquqlari

3. Umumjahon deklaratsiya


  1. Xulosa

  2. Foydalanilgan adabiyotlar

Kirish

O‘zbekiston davlat mustaqilligiga erishgach jamiyatimizning barcha jabhalarida olib borilayotgan keng qamrovli islohotlarning zamirida, inson huquq va erkinliklariga bo‘lgan e’tibor, uning sha’ni va qadr-qimmatini hurmat qilish, inson huquqlarini eng oliy qadriyat sifatida e’tirof etish kabi g‘oyalar bosh maqsad sifatida mustahkamlangan.


O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi davlatimizning ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, jamiyat rivojlanishining strategik yo‘nalishlari, boshqaruvning adolatli va demokratik printsiplari, inson huquq va erkinliklari kafolatlari, ma’naviy qadriyatlarimiz asoslarini mustahkamlab berdi.
Konstitutsiya 6 ta bo‘limdan iborat bo‘lib, uni 2-bo‘limi “Inson va fuqarolarning asosiy huquqlari, erkinliklari va burchlari” deb nomlangan. Ushbu bo‘limda demokratik rivojanish yo‘lini tanlab olgan davlatimizning inson huquqlari masalasiga doir siyosatining asosiy qoidalari ko‘rsatilgan. Mazkur bo‘limning mazmuni va mohiyati Konstitutsiyamizning 13-moddasida mustahkamlangan bo‘lib, inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni, qadr-qimmati va boshqa daxlsiz huquqlari oliy qadriyat hisoblanadi, degan yuksak insonparvarlik tamoyil aks etgan.
Asosiy qonunimizda mustahkamlangan inson huquq va erkinliklarining mazmuni 1948 yilda qabul qilingan Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasining mazmuniga mos keladi.
Bugungi kunda fuqarolarning shaxsiy, iqtisodiy-ijtimoiy, siyosiy va madaniy huquqlarini himoya qilishga yo‘naltirilgan 120 dan ortiq qonunlar qabul qilingan. Masalan, “Oliy Majlisning Inson huquqlari bo‘yicha vakili (Ombudsman) to‘g‘risida”gi, Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida”gi, O‘zbekiston Respublikasida nogironlarni ijtimoiy himoya qilish to‘g‘risida”gi, “Kasaba uyushmalari, ularning huquqlari va faoliyatining kafolatlari to‘g‘risida”gi, “Aholini ish bilan ta’minlash to‘g‘risida”gi, “Ta’lim to‘g‘risida”gi, Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi, “Fuqarolarning murojaatlari to‘g‘risida”gi Qonunlar shular jumlasidandir. Shuningdek, Respublikamiz inson huquqlarini himoya qilish bilan bog‘liq 70 ga yaqin xalqaro hujjatlarga qo‘shilgan. Bundan tashqari, mamlakatimiz parlamenti tomonidan Birlashgan Millatlar Tashkilotining inson huquqlarini himoya qilishga oid quyidagi 6 ta asosiy xalqaro hujjati ratifikatsiya qilingan:
1. “Irqiy kamsitishning barcha shakllarini tugatish to‘g‘risida”gi Konventsiya;.

2. “Bola huquqlari to‘g‘risida”gi Konventsiya;

3 “Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to‘g‘risida”gi xalqaro pakt;

4. “Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risida”gi xalqaro pakt;

5 “Ayollarga nisbatan kamsitishlarning barcha shakllariga barham berish to‘g‘risida”gi Konventsiya;

6. “Qiynoq hamda muomala va jazolashning qattiq shafqatsiz, insoniylikka zid yoki qadr–qimmatni kamsituvchi turlariga qarshi to‘g‘risid”gi Konventsiya.

Asosiy qism

Joriy yilning 10 dekabr kuni jahon hamjamiyati tomonidan Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi qabul qilinganligining 60 yilligi keng tantana qilinadi. 1991 yil 30 sentyabr kuni, ya’ni O‘zbekiston mustaqilligi e’lon qilingan oyda mazkur deklaratsiya Parlamentimiz tomonidan ratifikatsiya qilingan va shu kundan e’tiboran, O‘zbekistonning inson huquqlari sohasida Birlashgan Millatlar Tashkilotining turli muassasalari bilan uzoq muddatli va ko‘p tomonlama hamkorligi yo‘lga qo‘yilgan.

Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi qabul qilinganligini mamlakatimizda ham keng nishonlash maqsadida 2008 yil 1 may kuni O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi qabul qilinganligining 60 yilligiga bag‘ishlangan tadbirlar dasturi to‘g‘risida”gi Farmoni qabul qilindi. Mazkur tadbirlar dasturida inson huquqlariga doir qonunchilikni yanada takomillashtirish, amaldagi qonun hujjatlarining bajarilishini montitoring qilish, inson huquqlarini keng targ‘ib qilishga qaratilgan ta’lim va ma’rifiy, axborot-targ‘ibot ta’minotini amalga oshirish ko‘zda tutilgan. O‘tkaziladigan tadbirlarda davlat va nodavlat tashkilotlari, jamoat birlashmalari hamda ommaviy axborot vositalarining faol ishtirok etishi belgilab qo‘yilgan.

BMTning har bir mamlakatda inson huquqlari bo‘yicha milliy tuzilmalar tuzish to‘g‘risidagi chaqirig‘iga javoban mamlakatimizda hamdo‘stlik davlatlari ichida birinchilar qatorida milliy institutlar tashkil etildi, sud-huquq tizimi yangi sharoitlar talablariga bosqichma-bosqich moslashtirildi.


Xususan, davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va mansabdor shaxslar tomonidan inson huquqlari hamda erkinliklari to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan Parlament nazoratini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari bo‘yicha Vakili (Ombudsman), bundan tashqari Inson huquqlari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Milliy markazining samarali faoliyatini ana shunday institutlar sifatida e’tirof etish mumkin.
Bundan tashqari, inson huquqlarini himoya qilish sohasida ham bir qator nodavlat notijorat tashkilotlari tashkil etilgan bo‘lib, ular bu sohada samarali faoliyat olib bormoqda. O‘zbekiston Inson huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi, Inson huquqlari va gumanitar huquqini o‘rganish markazi, O‘zbekiston inson huquqlari mustaqil tashkiloti, “Demokratiya va inson huquqlari instituti”, O‘zbekiston inson huquqlari “Ezgulik” jamiyati nodavlat notijorat tashkilotlari shular jumlasidandir.
Inson huquq va erkinliklarini huquqiy himoya qilish samaradorligini yanada oshirish maqsadida, respublikamizda davlat va nodavlat tashkilotlari faoliyatini rivojlantirishga alohida ahamiyat qaratilmoqda. 2003 yil 27 avgustdagi “O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 370-sonli qarori bilan Adliya vazirligining Inson huquqlarini himoya qilish boshqarmasi hamda uning viloyat boshqarmalarida bo‘limlari tashkil etildi.
Milliy institutlar jamiyatimizda inson huquq va erkinliklarini himoya qilish, qonunchilikni takomillashtirish, fuqarolarning huquqiy ongi va madaniyatini shakllantirish hamda rivojlantirish, shuningdek fuqarolarning buzilgan huquq va erkinliklarini o‘z vaqtida tiklash uchun beg‘araz yordam ko‘rsatib kelayotganligini alohida ta’kidlab o‘tish lozim.
Inson huquqlari himoyasini sud-huquq tizimida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar misolida ham yaqqol ko‘rishimiz mumkin. Mamlakatimiz Prezidentining 2005 yil 1 avgustdagi “O‘zbekiston Respublikasida o‘lim jazosini bekor qilish to‘g‘risida”gi Farmoni inson huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ustuvor qadriyat sifatida mustahkamlash yo‘lida qo‘yilgan yana bir dadil qadam bo‘ldi. Mazkur farmon Konstitutsiyamizning 24-moddasidagi yashash huquqi har bir insonning uzviy huquqi ekanining amaliy tasdig‘idir.
O‘lim jazosi masalasi har bir insonning yashashga bo‘lgan huquqi bilan bevosita bog‘liqdir. Mustaqillikka erishish davrida Respublikamiz jinoyat qonunchiligida 30 dan ortiq jinoyat turlariga o‘lim jazosi tayinlash ko‘zda tutilgan bo‘lsa, ushbu jinoyat turlari 1994 yilga kelib 13 taga, 1998 yilda 8 taga, 2001 yilda 4 taga, 2003 yilda esa 2 taga kamaytirilgan edi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005 yil 1 avgustdagi “O‘zbekiston Respublikasida o‘lim jazosini bekor qilish to‘g‘risida”gi PF-3641-son Farmoniga asosan 2008 yil 1 yanvardan respublikamizda o‘lim jazosi bekor qilingan.
Bundan tashqari, fuqarolarning qonunlar bilan mustahkamlab qo‘yilgan huquq va erkinliklari daxlsiz ekanligi, ulardan sud qarorisiz mahrum etishga yoki ularni cheklab qo‘yishga hech kim xaqli emasligi Konstitutsiyamizda, shuningdek BMTning “Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risida”gi xalqaro Paktida ham e’tirof etilgan. Inson huquq va erkinliklarini ta’minlash bo‘yicha jahon amaliyotida "Xabeas korpus", ya’ni qamoqqa olish sanktsiyasini sudlarga berilganligi hamda shaxs daxlsizligini ta’minlashda sud nazorati instituti joriy etilganligini inobatga olib, Respublikamiz Prezidentining 2005 yil 8 avgustda qabul qilingan Farmoniga ko‘ra 2008 yilning 1 yanvaridan qamoqqa olishga sanktsiya berish huquqi sudlarga o‘tkazilgan. Umuminsoniy qadriyatlarning yuksak namunasi sifatida qabul qilingan mazkur farmonlar xalqaro hamjamiyat tomonidan ham e’tirof etilgan.
Mazkur farmonlar asosida "O‘lim jazosi bekor qilinishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida"gi va "Qamoqqa olishga sanktsiya berish huquqi sudlarga o‘tkazilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida"gi O‘zbekiston Respublikasining qonunlari ishlab chiqilib, 2007 yil 11 iyulda qabul qilindi.
Ushbu qonunlarni ishlab chiqish va qabul qilish uchun barcha tashkiliy-tayyorgarlik va tushuntirish ishlarini amalga oshirishga zarur bo‘lgan ancha uzoq muddat ajratilgan. Bu borada qator xorijiy mamlakatlarning tajribasi o‘rganilib, huquqshunos olimlar, huquqni muhofaza qiluvchi organlarning tajribali xodimlari hamda keng jamoatchilikning fikri inobatga olingan.
"Ijtimoiy fikr" jamoatchilik fikrini o‘rganish Markazi tomonidan o‘tkazilgan so‘rovlar shuni ko‘rsatdiki, keng tushuntirish ishlari olib borilishi natijasida o‘lim jazosining tarafdorlari sezilarli darajada kamayib, mamlakatimiz aholisining mutlaq ko‘pchiligi (90 %) davlat rahbarining o‘lim jazosini bekor qilish va qamoqqa olishga sanktsiya berish huquqini sudlarga o‘tkazish haqidagi qonunchilik tashabbusini qo‘llab-quvvatlagan.
BMTning Transmilliy uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurash bo‘yicha Konventsiyasini to‘ldiruvchi, 2000 yilning 15 dekabrida qabul qilingan "Odamlar, ayniqsa ayollar va bolalar savdosini to‘xtatish, oldini olish va uning uchun jazo to‘g‘risida"gi Bayonnomada odamlar savdosining oldini olish va unga qarshi kurashishning samarali choralarini ko‘rish, bu faoliyat bilan shug‘ullanuvchi shaxslarni jazolashga va uning qurbonlarini, shu jumladan, ularning xalqaro e’tirof etilgan huquqlarini himoya qilishga qaratilgan choralarni o‘z ichiga olgan keng qamrovli xalqaro yondashuv zarurligi mustahkamlab qo‘yilgan.
BMT Bosh kotibining maxsus vakili, Markaziy Osiyoda preventiv diplomatiya boʻyicha mintaqaviy markaz rahbari Natalya German inson huquqlari boʻyicha Osiyo forumi 2017 yil noyabr oyida Samarqandda oʻtkazilgan “Markaziy Osiyo: yagona tarix va umumiy kelajak, barqaror rivojlanish va taraqqiyot yoʻlidagi hamkorlik” mavzuidagi xalqaro anjumanning uzviy davomi ekanini qayd etib, bu galgi tadbir nafaqat mintaqa xalqlari, balki butun Osiyo uchun ahamiyatli ekanini taʼkidladi.

Xulosa


Prezident Shavkat Mirziyoyevning faol mintaqaviy tashqi siyosat olib borayotgani iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish bilan birga, tarixan doʻst va qardosh xalqlarni yanada yaqinlashtirmoqda, – dedi Natalya German. – Oʻzbekistonning qoʻshni davlatlar bilan chegaralaridan oʻtib-qaytish rejimi soddalashtirilishi, transport-logistika tarmogʻidagi hamkorlik kengayib borayotgani, avvalo, oddiy odamlar manfaatiga xizmat qilmoqda. Bundan tashqari, Afgʻonistonda tinchlik oʻrnatish, ushbu mamlakatdagi aholi, xususan, xotin-qizlar va bolalar huquq va manfaatlarini himoya qilish boʻyicha ilgari surilayotgan tashabbuslarni ham olqishlash lozim. Shu jihatdan Samarqandda oʻtayotgan mazkur forum tarixiy ahamiyatga ega.

Forumda, shuningdek, YEXHTning Demokratik institutlar va inson huquqlari boʻyicha byurosi direktori Ingibyorg Solrun Gisladottir, MDH Ijroiya qoʻmitasi raisi – Ijrochi kotibi Sergey Lebedev, YEXHT Parlament Assambleyasi raisi Georgiy Sereteli, BMT Inson huquqlari boʻyicha Oliy komissarining maxsus vakili Adam Abdelmula va boshqalar inson huquqlarini himoya qilish borasida bugungi kunda xalqaro miqyosda olib borilayotgan ishlar va kelgusidagi vazifalar, mazkur anjumanning ahamiyati haqida soʻz yuritdi.

Parlamentlararo ittifoq Bosh kotibi Martin Chungongning forum ishtirokchilariga murojaati tinglandi.

Osiyo forumi doirasida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi bilan YEXHTning Demokratik institutlar va inson huquqlari boʻyicha byurosi hamda YEXHTning Oʻzbekistondagi loyihalari muvofiqlashtiruvchisi oʻrtasida oʻzaro anglashuv memorandumi imzolandi.

Kunning ikkinchi yarmida forum “Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi merosi – universallik va inson huquqlari”, “Inson huquqlari – Barqaror rivojlanish maqsadlarini taʼminlash asosi sifatida”, “Inson huquqlari sohasi taʼlimi: innovatsiyalar va yangi daʼvatlar” sessiyalarida oʻz ishini davom ettirdi. Xalqaro tashkilotlar vakillari, ekspertlar, inson huquqlari boʻyicha milliy markazlar rahbarlari mazkur yoʻnalishlarda oʻz maʼruzalari bilan qatnashdi.

Foydalanilgan adabiyotlar



  1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Toshkent., «Adolat», 1992 yil.
  2. O’zbekiston Respublikasi yangi qonunlar to’plami. №6-son. Toshkent., «Adolat». 1993 yil.


  3. O’zbekiston Respublikasi Grajdanlik Protsessual Kodeksi. Toshkent., «Adolat», 1993 yil.


  4. O’zbekiston Respublikasi Fuqarolik Protsessual Kodeksi. Toshkent., «Adolat», 1998 yil.


  5. O’zbekiston Respublikasi Oliy Sudining 1998 yil 17 apreldagi Plenum qarorlari. Toshkent., 1998 yil.


  6. Oliy Sud Plenumining qarorlari to’plami. 1991-1998. II. Toshkent., 1999 yil.


  7. Oliy Sud Plenumi qarorlari to’plami. Toshkent., 11.1999 yil.


  8. O’zbekiston Respublikasining Sudlar to’g’risidagi qonuni. T., 2000 yil 14 dekabr.


  9. O’zbekiston Respublikasidan «Prokuratura to’g’risida» gi qonuni, T., 2001 yil 29 avgust.



Download 21.24 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
guruh talabasi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
vazirligi toshkent
tashkil etish
Toshkent davlat
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
pedagogika universiteti
matematika fakulteti
sinflar uchun
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
bilan ishlash
махсус таълим
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
umumiy o’rta
Navoiy davlat
haqida umumiy
fanining predmeti
Buxoro davlat
fizika matematika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
universiteti fizika
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik