Matematika yo’nalishi «Noevkilid geometriyaning vujudga kelishi»


-§ Yevklidning «Negizlar» asari haqida



Download 0,69 Mb.
bet4/10
Sana06.07.2022
Hajmi0,69 Mb.
#744687
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
Bog'liq
ABDULLAYEVA XURRIYATXON

1.2-§ Yevklidning «Negizlar» asari haqida
Geometrik tasavvurlar juda qadim zamonlarda paydo bo’lgan. Qadimgi Vavilon va Misr madaniyatida geometrik fikrlashlarni uchratish mumkin.
Eramizdan avvalgi VII asrlardan boshlab Grek olimlarining ishlarida geometriya paydo bo’la boshlagan. Eramizdan avvalgi VI va V asrlarda ko’pgina asosiy geometrik faktlar ma’lum edi. SHu paytlardan teoremani isbotlash tushunchasi paydo bo’lgan.
Eramizdan avvalgi III asrlarga kelib greklar chuqur geometrik bilimga ega bo’lish bilan birga geometrik isbotlash usullarini ham bilardilar. Tabiiyki, bu davrda to’plangan faktlarni mantiqiy bog’liqligi bo’yicha joylashtirib, yozib chiqish zarurati paydo bo’ladi.
Geometriyaning asosini yozishga ko’pgina grek mualliflari harakat qilishgan. Lekin ularning asarlari bizgacha yetib kelmagan.
Qadimgi buyuk geometrlardan biri Yevklid (taxminan Eramizdan avvalgi 330 yil dan 275 yilgacha yashagan). Uning «Negizlar» asari 13 ta kitobdan iborat bo’lib, beshinchi, yettinchi, sakkizinchi, to’qqizinchi va o’ninchi kitoblari proportsiyalar nazariyasi va arifmetikaga (geometrik usulda yozilgan), qolganlari geometriyaga bag’ishlangan.
Birinchi kitobi uchburchaklarning tenglik alomatlari uchburchaklarning burchaklari va tomonlari orasidagi munosabatlar, parallel chiziqlar nazariyasi va uchburchak va ko’pburchaklarning tengdoshligi kabi mavzularni o’z ichiga olgan.
Ikkinchi kitobida ko’pburchakni tengdosh kvadratga aylantirish masalasi o’rganilgan. Uchinchi kitobi aylanaga bag’ishlangan.
To’rtinchi kitobida ichki va tashqi chizilgan ko’pburchaklar o’rganilgan. Oltinchi kitobda ko’pburchaklarning o’xshashligi keltirilgan. Oxirgi uchta kitobda stereometriya asoslari bayon qilingan. SHunday qilib, «Negizlar» elementar geometriyani o’z ichiga oladi.
Yevklidning har bir kitobi ta’rif va tushunchalardan boshlanadi. Birinchi kitobida 23 ta ta’rif keltirilgan. Bu ta’riflardan 8 tasini keltiramiz.
1-ta’rif. Nuqta-bo’laklarga ega emas.

Download 0,69 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish