Majburiyatlar auditi Reja


Xodimlar bilan boshqa muomalalar bo‘yicha hisob-kitoblar auditi



Download 181,96 Kb.
bet8/24
Sana22.06.2022
Hajmi181,96 Kb.
#690319
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   24
Bog'liq
Majburiyatlar auditi

1. 4. Xodimlar bilan boshqa muomalalar bo‘yicha hisob-kitoblar auditi.

Xodimlar bilan boshqa muomalalar bo‘yicha hisob-kitoblarni tekshirishni boshlashdan oldin, auditor korxonada mazkur hisob-kitoblarning qaysi turlari mavjud ekanligini aniqlaydi. Buning uchun quyidagi schyotlardagi oborot va qoldiqlar sinchiklab tekshiriladi:


4710 - «Kreditga sotilgan tovarlar bo‘yicha xodimlarning qarzlari»;
4720 – «Berilgan qarzlar bo‘yicha xodimlarning qarzlari»;
4730 – «Moddiy zararni qoplash bo‘yicha xodimlarning qarzlari»;
4790 – «Xodimlarning boshqa qarzlari».
Auditor №19-B²MS ga muvofiq ushbu schyotlar bo‘yicha hisob-kitoblar inventarizatsiya qilinganligini va agar qilingan bo‘lsa, inventarizatsiya ma’lumotlariga asosan hisob-kitoblarning holatini tahlil qilishi zarur.
Xodimlar bilan boshqa muomalalarga doir hisob-kitoblar to‘g‘risidagi hisob va hisobot ma’lumotlarining mosligini tekshirish 4710-4790 schyotlar bo‘yicha hisob registrlari, Bosh daftar va balans ma’lumotlarini solishtirish yo‘li bilan amalga oshiriladi.
Berilgan qarzlar bo‘yicha hisob-kitoblarni tekshirish yakka tartibda uy-joy qurish yoki boshqa ehtiyojlar uchun qarz berish to‘g‘risidagi shartnoma mavjudligi va uning to‘g‘ri rasmiylashtirilganligini aniqlashdan iborat. Muayyan hodimlarga qarz berish to‘g‘risida qaror chiqarilganligini aniqlash ham zarur. Berilgan qarzlarni aks ettirishga doir hisob yozuvlarini, xususan, berilgan qarzlar bo‘yicha foizlar hisoblangishini tekshirish lozim. Muddati o‘tib ketgan qarzlar mavjudligi, ularni undirish bo‘yicha qanday choralar ko‘rishni va undirish imkoni bor-yo‘qligini aniqlash muhim. Ssuda oluvchilarning qarzini hisobdan o‘chirish hollari puxta tekshirilishi kerak.
Moddiy zararni qoplashga doir hisob-kitoblarni tekshirish chog‘ida (4630, 9433-schyotlar) qarzdorlik faoliyatini muayyan shaxslar, vujudga kelish muddatlari va sabablari, hamda hodim zimmasiga olib borilishining qonuniyligini tahlil qilish zarur. Tovar-moddiy zahiralarni saqlash qoidalariga rioya qilmaslik, ularning saqlanishi ustidan nazorat o‘rnatilmaganligi, o‘z vaqtida inventarizatsiya o‘tkazilmasligi yoki yuzaki o‘tkazilishi kamomad va o‘g‘irliklar sodir bo‘lishining asosiy sabablaridan hisoblanadi. Moddiy zahiralarni qoplash bo‘yicha hisob-kitoblarning ishonchliligini tekshirish inventarizatsiya ma’lumotlarini umumlashtirish, rasmiylashtirishning asoslanganligi va to‘g‘riligini nazorat qilish bilan bevosita bog‘liq. Tekshiruv jarayonida moddiy boyliklar kamomadining inventarizatsiya o‘tkazmasdan va inventarizatsiya natijalari bo‘yicha korxona rahbarining qarori (buyruq, farmoyish) qabul qilinmasdan sarf-xarajatlarga yoki aybdor shaxslar zimmasiga olib borilgan holatlar yo‘qligini aniqlash zarur.
«Inventarizatsiya natijasida aniqlangan mulklar kamomadi va oshiqcha chiqishini buxgalterlik hisobida aks ettirish va soliqqa tortish to‘g‘risidagi Nizom»"ga muvofiq barcha kamomad va oshiqcha chiqish holatlari soliqqa tortish bilan bog‘liq. SHuning uchun auditor har bir holatni alohida sinchiklab tekshirishi lozim. Masalan, mazkur «Nizom» ga muvofiq inventarizatsiya natijasida oshiqcha chiqqan tovar-moddiy zahiralar buxgalterlik hisobida quyidagi tartibda aks ettiriladi:
Kam chiqqan TMZ haqiqiy tannarxi (balans qiymati) bo‘yicha hisobdan o‘chirish:
Debet 9220 –«Boshqa aktivlarning chiqimi» schyoti
Kredit TMZ hisobga olinadigan tegishli schyot (1010-1090)
Agar baholash natijasida kam chiqqan TMZ ning bozor bahosi (undiriladigan summa) haqiqiy (balans) bahosidan yuqori bo‘lsa, olingan daromad buxgalterlik hisobida quyidagicha aks ettiriladi:
a) TMZ ning bozor bahosiga
Debet 9430-«Boshqa operatsion xarajatlar» schyoti
Kredit 9220 –«Boshqa aktivlarning chiqimi» schyoti.
b) aybdor shaxs yoki moddiy javobgar shaxsdan undirilishi lozim bo‘lgan bozor bahosiga
Debet 4730-«Moddiy zararni qoplash bo‘yicha hodimlarning qarzlari» schyoti
Kredit 9430-«Boshqa operatsion xarajatlar» schyoti
v) TMZ lar haqiqiy (balans) qiymati va aybdor shaxslar yoki moddiy javobgar shaxslardan undirib olinishi lozim bo‘lgan summa o‘rtasidagi farq summaga
Debet 9220-«Boshqa aktivlarning chiqimi» schyoti
Kredit 9330-«Undirilgan peniya, jarima va burdsizlik to‘lovi» schyoti
Olingan daromadlar summasi soliqqa tortiladigan bazaga qo‘shilib, umumiy tartibda soliqqa tortiladi.
SHuningdek, amaldagi qonunchilikka muvofiq moddiy resurslarning tabiiy kamayish normasi doirasidagi kamomadi tannarxga, normadan oshgan qismi esa aybdor shaxslar zimmasiga olib boriladi. SHuning uchun aybdor shaxslar zimmasiga olib borildigan kamomad summalarining asoslanganligini aniqlash tabiiy kamayishdan ko‘rilgan yo‘qotishlarni hisob-kitob qilishning to‘g‘riligini tekshirishga bog‘liq. Aybdor shaxslar zimmasiga olib boriladigan kamomadlarni baholashning, hamda aybdor shaxs zimmasiga olib borilgan vaqtdagi hisob va bozor bahosi o‘rtasidagi farqni aks ettirishning to‘g‘riligini ham tekshirish kerak.
Aybdor shaxslar aniqlanmagan yoki aybdor shaxslardan undirib olish imkoni bo‘lmagan (ularning ayibdorligi sud tomonidan rad qilingan) vaqtlarda kamomadlarni korxona zarariga olib borish tartibiga rioya qilinishini tekshirish zarur. Bunda auditor aybdor shaxslar yo‘qligi haqida yozma dalil isbotlarga (dalolatnomalar, bayonnomalar, da’vo arizalari, sud qarori va sh. o‘. ) ega bo‘lishi kerak.
Auditor bunday muomalalarni buxgalteriya hisobi schyotlarida aks ettirishning to‘g‘riligini ham tekshirishi zarur.
Misol: a) Kamomadlarning haqiqiy qiymatiga
Debet 9220-«Boshqa aktivlarning chiqimi» schyoti
Kredit Tovar-moddiy zahiralar hisobga olinadigan schyotlar (1010-1090)
b) Ko‘rilgan zarar summasiga
Debet 9430-«Boshqa operatsion xarajatlar"» schyoti
Kredit 9220-«Boshqa aktivlarning chiqimi» schyoti
v) Ko‘rilgan zararning xo‘jalik yurituvchi sub’ekt moliya-xo‘jalik faoliyati yakuniy natijalariga olib borilishi.
Debet 9900-«YAkuniy moliyaviy natija (daromadlar va xarajatlarni jamlash)
Kredit 9430-«Boshqa operatsion xarajatlar» schyoti
Ko‘rilgan zararlar summasi daromad (foyda) solig‘ini hisoblashda soliqqa tortiladigan bazaga qo‘shilib, belgilangan tartibda soliqqa tortilganligini va soliqning o‘z vaqtida o‘tkazib berilganligini ham tekshirish zarur.
SHuningdek, auditor inventarizatsiya natijasida oshiqcha chiqqan tovar moddiy zahiralarining to‘g‘ri baholanganligi va balansga qabul qilinganligini hamda soliqqa tortiladigan bazaga kiritilib, umumqabul qilingan tartibga muvofiq soliqqa tortilganligini ham aniqlashi zarur. Inventarizatsiya natijasida oshiqcha chiqqan TMZ quyidagi tartibda baholanadi va balansga qabul qilinadi:
a) Tovarlar mazkur yoki shunga o‘xshash tovarlarning oshiqchalik aniqlangan paytdagi bozor bahosi bo‘yicha balansga qabul qilinadi;
b) Tayyor mahsulotlar oshiqchalik aniqlangan paytdagi haqiqiy ishlab chiqarish tannarxi bo‘yicha balansga qabul qilinadi;
v) Materiallar mazkur yoki shunga o‘xshash materiallarning haqiqiy (balans) qiymati bo‘yicha balansga qabul qilinadi.
g) Inventarizatsiya natijasida aniqlangan oshiqcha TMZ buxgalteriya hisobi schyotlarida quyidagicha aks ettiriladi:
Debet TMZlar hisobga olinadigan schyotlar (1010-1090)
Kredit 9320-«Boshqa aktivlarning chiqimidan olingan foyda» schyoti.
Ushbu summa joriy hisobot davri uchun daromad (foyda) solig‘i hisoblashda soliqqa tortiladigan bazaga qo‘shilib, umumiy tartibda soliqqa tortiladi.
Xodimlar bilan boshqa muomalalarga doir hisob-kitoblar bo‘yicha schyotlar korrespondensiyasi dastlabki hujjatdan tortib to sintetik va analitik hisob registrlarigacha tekshirib chiqiladi.
Auditor bulardan tashqari etkazilgan moddiy zararlar o‘rnini qoplashga doir hisob-kitoblarni ham sinchiklab tekshirishi lozim. Bunda xususan etmagan pul (rastrata), kamomadlar reestriga va mablag‘lar hamda boyliklarni o‘g‘irlashlar aybdor shaxslar zimmasiga yuklanganligini aniqlash kerak. 9430 - «Boshqa operatsion xarajatlar» schyoti bo‘yicha muomalalarni tekshirish hamda unda o‘g‘irliklar, kamomadlar va etmagan pullar bor- yo‘qligini, agar bor bo‘lsa, ular bo‘yicha summalar qanday sabablarga ko‘ra aybdor shaxslar zimmasiga yuklanlanganligini, xodimlar, hisobdor shaxslar bilan hisob-kitoblar bo‘yicha balans schyotlarida yashirilgan summalar, kamomadlar va o‘g‘irliklar yo‘qligini va hokazolarni aniqlashi lozim. SHuningdek, aybdorlarni javobgarlikka tortish maqsadida kamomadlar va mablag‘lar yoki boyliklar o‘g‘irlanishi haqidagi ishlarni tergov organlariga oshirish muddatlariga rioya qilinganligini, etishmagan pul, o‘g‘irliklar va kamomadlarga aybdor shaxslardan etkazilgan moddiy zararni undirib olish haqidagi fuqarolik da’volari sud organlariga topshirilganligini tekshirish kerak.
Kamomadlar va o‘g‘irliklarga doir materiallar sifatsiz rasmiylashtirilganligi uchun tergov va sud organlari ularni qaytarib yuborgan holatlar bo‘lmaganligini aniqlash lozim. Bunda aybdor shaxslarga qanday choralar ko‘rilganligi aniqlanishi kerak.
Tekshiruv yakunida aniqlangan kamchiliklar ishchi hujjatlarga asosan umumlashtirilishi, ularning hajmi aniqlanishi, balansning «boshqa debitorlar» moddasiga, tannarx ko‘rsatkichlariga, moliyaviy natija va soliq miqdoriga ta’sirini baholash zarur.

Download 181,96 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   24




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish