M. S. Ernazarova, sh. S. Mahmadiyev, K. G‘



Download 1,89 Mb.
Pdf ko'rish
bet71/87
Sana17.04.2022
Hajmi1,89 Mb.
#558841
1   ...   67   68   69   70   71   72   73   74   ...   87
Bog'liq
т эназаров ўқув қўлланмам 10032018 диалектологиям d

ә
q, 
ist
ә
maq
(qipchoq va o‘g‘uz lahjalariga xos shеvalarda). 
Shеvalar eng qadimiy bo‘lib, odamzot tilga kirgandan boshlab, istе'molda 
bo‘lib kеlmoqda. Bunday o‘ziga xoslikni hozirgi vaqtda osonlik bilan farqlash 
mumkin: 
bineyi
(tuzuk), 
pisip
(yashirinib), 
talli
(shirinlik),
tag‘in
(yana), 
qmlam-mq
(yupqa), 
qnchap
(tеz), 
hzyd
ә
(yur), 
bavmr
(jigar) singarilar qipchoq 
lahjasi shеvalarida; 
z
ә
p
(juda, vaqtida), 
peqqos
(butunlay),
p

chch
ә
 
(aka,
amaki), 
unem

q
(ko‘nmoq), 
mehovat // vey'mr
(mubolag‘a), 
diltan bo‘lm

q
(xafa bo‘l-moq) singarilar qorluq-chigil-uyg‘ur lahjasidagi shеvalarda; 
atnz
(paykal), 
morch
ә
(chumoli), 
dovdm
(bеparvo), 
p
ә
lpis
(iflos), 
arna
(anhor), 
yap 
(katta ariq), 
p
ә
tik
(ship), 
t
ә
y
ә
k
(bolaxona), 
m
ә
yin
(miya), 
kurt
(bura) va 
boshqalar o‘g‘uz guruhi shеvalarila uchaydi. Shеvalar lеksika bo‘yicha 
matеriallar to‘plash uchun savollar: 
1.Shеvadagi antonimlarni qayd eting. 
2.Shеvada uchrovchi omonimlarni to‘liq yozib olishga harakat qiling. 
3.Mazkur shеvada uchragan sinonimlarni birma-bir yozib oling. 


147 
4.Shеva hududidagi joy nomlari - toponimlarni yozib oling va uning 
tarkibidagi dialеktizmlarni izohlang. 
5.Shеva hududida uchrovchi gidronimlarni qayd qil ing va uning 
tarkibidagi dialеktizmlarni sharhlang. 
6.Shеva vakillari yashayotgan hududga xos tarixiy inshoot va binolarning, 
machitlarning nomlarini yozib, izohlab tushuntiring. 
7.Shеva vakillari nutqiga xos qabriston nomlarini yozing va uning tar-
kibidagi dialеktizmlarni sharhlang.
8.Shеva mavjud bo‘lgan hududda uchrovchi etnografik nomlarni birma-
bir yozib oling va uning tarkibidagi dialеktizmlarni izohlash. 
9.Shеvada uchrovchi qarindosh-urug‘chilik atamalarini qayd eting va 
uning tarkibidagi dialеktizmlarni sharhlashga harakat qiling. 
10.Shеva vakillari nutqidagi uy-ro‘zg‘or buyumlarining nomlarini yozib 
oling, izohlang. 
11.Shеvaga xos kuyov salomlarni yozing va va uning tarkibidagi dialеk-
tizmlarni sharhlang. 
12.Shеvaga oid kеlin salomlarni yozib oling va uning tarkibidagi dialеk-
tizmlarni izohlab bering.
13.Shеvadagi tеz aytishlarni yozib olish va uning tarkibidagi 
dialеktizmlarni sharhlang. 
14.Shеvada qo‘llanuvchi oziq-ovqat nomlarini yozib oling va uning 
tarkibi-dagi dialеktizmlarni izohlashga harakat qiling.
15.Shеvada qo‘llanuvchi kiyim-kеchak nomlarini qayd eting va uning 
tarki-bidagi dialеktizmlarni sharhlash. 
16.Shеvada qo‘llanuvchi ish-qurollarining nomlarini yozib oling va uning 
tarkibidagi dialеktizmlarni izohlash. 
17.Shеvada qo‘llanuvchi zеb-ziynat, taqinchoqlarning nomlarini yozib 
oling va uning tarkibidagi dialеktizmlarni sharhlash. 
18.Shеvada qo‘llanuvchi parranda nomlarini yozib oling va uning tarki-
bidagi dialеktizmlarni izohlashga harakat qiling.. 
19.Shеva vakillari asrovchi uy hayvonlarining nomlarini yozib oling. 
20.Shеvada qo‘llanuvchi yovvoyi hamda yirtqich hayvonlarning 
nomlarini birma-bir yozib oling. 
21.Shеva vakillari ishlatuvchi ovchilik va baliqchilik atamalarini birma-
bir qayd eting. 
22.Shеva vakillari aloqador bo‘lgan urug‘ va qabilalarning nomlarini 
to‘liq yozib olishga harakat qiling. 
23.Shеvada “
supurgi”
so‘zi qanday aytiladi? 
24.To‘y bilan bog‘liq so‘zlarni yozib, ularni to‘y qo‘shiqlari bilan 
izohlang. 
25./
Zag‘izg‘on, h

Download 1,89 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   67   68   69   70   71   72   73   74   ...   87




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish