Kimyоviy jarayоnlar enеrgеtikasi


TERMODINAMIKANING BIRINCHI BOSH QONUNI



Download 84,5 Kb.
bet2/4
Sana10.04.2022
Hajmi84,5 Kb.
#541410
1   2   3   4
Bog'liq
Kimyоviy jarayоnlar enеrgеtikasi

2. TERMODINAMIKANING BIRINCHI BOSH QONUNI.

Bu qonuga muvofiq, alohida olingan sistemada energiyaning umumiy miqdori o’zgarmaydi, energiya yuqolib ketmaydi va yo’qdan bor bo’lmaydi. Bu asosiy qonunni birinchi marta 1748 yilda M.V.Lomonosov bayon etgan edi. So’ngra 1842 yilda R.Meyer ta‘rifladi. XIX asrning o’rtalarida mexanikaviy ishning issiqlikka va issiqlikning mexanikaviy ishga aylanishi ustida olib borilgan juda aniq tajribalar va ularning natijalari hamda undan keyingi tekshirishlar mexanikaviy energiya issiqlikka aylanishi mumkinligini ko’rsatdi.


Gelmgolts 1847 yilda «energiyaning saqlanish printsipi»ni umumiy tarzda ta‘riflanadi. Alohida olingan (izolyatsiyalangan) sistemaning umumiy energiyasi doim o’egarmas qiymatga ega bo’ladi. U yo’qdan bor bo’lmaydi va yo’qolib ham ketmaydi.
Termodinamikaning birinchi qonuniga binoan, yo’qdan energiya olib abadiy ishlaydigan mashina (birinchi xil abadiy dvigatel) ko’rib bo’lmaydi.
SHu vaqtgacha termodinamikaning birinchi qonuniga zid keladigan
birorta ham faqat uchramagan. Atom yadrosida bo’ladigan jarayonlar ham termodinamikaning birinchi qonuniga zid kelmaydi. Hozirgi zamon nisbiylik nazariyasiga muvofiq, energiya materiyaning mavjudlik shaklidir. Atom yadrolari orasida bo’ladigan reaktsiyalarda juda ko’p energiya chiqishining sababi shuki, bu jarayonlar massasi kamayadi. (massa defekti sodir bo’ladi).
Har qanday jismda ma‘lum energiya zapasi bo’ladi. Jismda bo’lgan barcha energiya zapasi jismning umumiy energiya deyiladi.
Kimyoviy termodinamikada sistemaning ichki energiyasi degan tushuncha kiritiladi. Sistemaning ichki energiyasi uning umumiy energiya zapasi bilan o’lchanadi, sistemaning kinetik va potentsial energiyasigina hisobga olinmaydi, demak sistemaning ichki energiyasi undagi molekulalarning o’zaro tortilish va itarilish energiyasi, ilgarilama harakat energiyasi, aylanma harakat energiyasi, atomlarda elektronlarning aylanish energiyasi atom yadrosida bo’lgan energiya va hokazo energiyalar yig’indisiga teng. Ichki energiya sistema holatini harakterlaydi. Sistemaning ichki energiyasi moddalarning xiliga, ularning miqdoriga, bosim, temperatura va hajmiga bog’lik. Odatda ichki energiya U harfi bilan belgilanadi. Jismdagi ichki energiyaning muallaq miqdorini o’lchab bo’lmaydi; masalan, kislorod yoki vodorod molekulasi ichki energiyasining umumiy miqdorini bilib bo’lmaydi, chunki modda har qancha o’zgarmasin u energiyasiz bo’la olmaydi. Shuning uchun amalda jismning holati o’zgargan vaqtda ichki energiyaning kamayishi yoki ko’payishinigina aniqlanadi. Masalan, 2 hajm vodorod bilan 1 hajm kislorod aralashmasining ichki energiyasini U1 bilan ifodalanadi. Aralashmani elektr uchquni yordamida portlatib, suv bug’i hosil qilinsa, uning ichki energiyasini U2 bilan belgilanadi. Sistemada ichki energiya U1 dan U2 ga o’zgarsa,

bo’ladi. - ichki energiyaning o’zgarishi, uning qiymati faqat U1 va U2 ga, ya‘ni sistemaning dastlabki va oxirgi holatiga bog’lik, ammo sistema bir holatdan ikkinchi holatga qay usulda o’tganiga bog’lik emas.
Masalan, ma‘lum sistema qizdirilsa, unga berilgan issiqlikni bilan belgilanadi. Termodinamikaning birinchi qonuniga binoan, sistema issiqlikni yutib, o’zining ichki energiyasini ko’paytiradi va tashqi kuchlarga qarshi ish bajaradi.
Agar bu ishni bilan ifodalansa, u holda termodinamikaning birinchi qonuni uchun tubandagi matematik ifoda hosil bo’ladi:





Demak, sistemaga berilgan issiqlik uning ichki energiyasining o’zgarishiga va tashqi kuchlarga qarshi ish bajarishga sarf bo’ladi.

3. GESS QONUNI.


Reaktsiya issiqlik effektining jarayon bosib o’tgan yo’liga bog’liq emasligini 1836 yilda Rossiya olimi G.I.Gess tajribada aniklagan. Gess qonuniga ko’ra, kimyoviy reaktsiyalarning issiqlik effekti reaktsiyada ishtirok etadigan moddalarning boshlang’ich va oxirgi holatlarigagina bog’lik, lekin boshlang’ich holatdan oxirgi holatga qanday yo’l bilan o’tilganiga bog’lik emas. Masalan, uglerod kislorodda yondirilganda karbonat angidrid ikki xil yo’l bilan hosil bo’lishi mumkin:
1) C+ O2 = CO2 + Q
2) C + O2 = CO + Q1
CO + O2 = CO + Q2

Gess qonuniga ko’ra Q = Q1 + Q2.
Moddalar o’zaro reaktsiyaga kirishib boshqa moddalarga aylanishida qancha issiqlik chiqishi yoki yutilishini aniqlash uchun Gess qonuniga ko’ra, boshlang’ich va oxirgi moddalarning hosil bo’lish issiqligini bilish kerak. Masalan : СН4 + 2О2 = СО2 + 2Н2О + Q
Reaktsiyada moddalarning elementlardan hosil bo’lish issiqliklari quyidagicha:
С + 2 Н2 = СН4 + 74,555 кЖ
С + О2 = СО2 + 393,768 кЖ
2 + О2 = 2Н2О + 2 ∙ 285,96
Reaktsiyaning issiqlik effekti :
Q = Q + Q – Q = 890,951 кЖ
Demak, Gess qonuniga ko’ra, reaktsiyaning issiqlik effekti reaktsiya mahsulotlarining hosil bo’lish issiqliklari yig’indisi bilan dastlabki moddalarning hosil bo’lish issiqliklari yig’indisi orasidagi ayirmaga teng.



Download 84,5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish