Issiqlik nurlanish qonunlarining ishlatilishi



Download 374.31 Kb.
Sana22.01.2020
Hajmi374.31 Kb.

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIYVA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI Z.M.BOBUR NOMIDAGI ANDIJON DAVLAT UNIVERSITETI FIZIKA MATEMATIKA FAKULTETI FIZIKA TA’LIM YO’NALISHI 4F1 GURUH TALABASI ABDURAIMOV ULUG’BEKNING FOTONIKA ASOSLARI FANIDAN TAYYORLAGAN

TAQDIMOTI

ISSIQLIK NURLANISH QONUNLARINING ISHLATILISHI.

REJA:
  • Optik pirometriya
  • Radiatsion pirometrlar
  • Yorug’lik manbalari

Issiqlik nurlanish qonunlariga asoslanib yuqori xaroratlarni o’lchash usullari optik pirometriya deb ataladi. SHu maqsadda qo’llaniladigan qurilmalarni esa optik pirometrlar deyiladi. Bunday pirometrlarga radiatsion,ravshanlik va rangli pirometrlari kiradi. Bu ikki usuldan tashqari Vinning siljish qonunidan foydalanib, nurlanuvchi jismning haroratini aniqlash xam mumkin. Buning uchun jism nur chiqarish qobiliyatining spektral xarakteristikasini o’lchash va muayyan spektr uchun ni aniqlash kerak. esa jism harorati bilan munosabat orqali bog’langan. Bu usul bilan aniqlangan Kuyosh harorati taxminan 6000 K ga teng. SHuni ham qayd qilaylikki, pirometrlarni haroratni o’lchashda qo’llaniladigan boshqa qurilma (termometr, termopara) lardan afzalligi mavjud: pirometrlar yordamida nihoyat yuqori haroratlarni ham, kuzatuvchidan juda olisda joylashgan jism (masalan, astronomik ob’ekt) larning haroratlarini ham o’lchash mumkin.

Radiatsion pirometrlar.

Radiatsion pirometrning sxemasi 20.9-rasmda ko’rsatilgan. Asbob nurlangichga shunday to’g’rilanadiki, nurlanayotgan sirtning Ob ob’ektiv berayotgan ravshan tasviri nurlanishni qabul qilgich QQ ni to’liqqoplaydigan bo’lsin. Bu Ok okulyar yordamida nazorat qilinadi.Qabul qilgich sifatida odatda termoustun qo’llaniladi. G galvanometr strelkasining og’ishiga qarab nurlangichning temperaturasihaqida fikr yuritish mumkin.

Agar nurlangichning tasviri qabul qilgichni to’liq qoplasa, qabul qilgichga tushayotgan energiya oqimi nurlangichgacha bo’lgan masofaga bogg’liq bo’lmagan holda (bu masofa pirometr ob’ektivining fokus masofasiga nisbatan ancha katta bo’lishi kerak), nurlangichning energiyaviy ravshanligiga proportsional bo’ladi. ravshanlik absolyut qora jism uchun temperatura bilan quyidagi munosabat orqali bog’langan:

Qora bo’lmagan jismlar uchun radiatsion pirometr haqiqiy temperaturani ko’rsatmaydi



Radiatsion pirometrlar.

Ravshanlik pirometrlari.

Temperaturani aniqlashning eng ko’p tarqalgan usuli yorug’lik tarqatuvchi jism spektrining belgilangan qisqa qismidagi nurlanishini absolyut qora jism spektrining o’sha qismidagi nurlanishi bilan taqqoslashga asoslangan. Odatda spektrning

=0,66 mkm atrofida yotuvchi qizil qismidan foydalaniladi. Tolasi ko’rinmaydigan pirometr deb ataluvchi ravshanlik pirometrining sxemasi 20.10-rasmda ko’rsatilgan. L lampochkaning yarim aylana shaklidagi tolasi asbob o’qiga perpendikulyar tekislikda yotadi. Ob ob’ektiv tekshirilayotgan nurlanuvchi sirtning o’sha tekislikdagi tasvirini hosil qilib beradi. F yorug’lik filtri Ok okulyarga faqat 0,66 mkm atrofidagi to’lqin uzunligiga ega bo’lgan qizil nurlarni o’tkazib beradi.

Ravshanlik pirometrlari

R reostat yordamida tolaning ravshanligi nurlangich tasvirining ravshanligi bilan bir xil bo’lguncha qizdiriladi va okulyar orqali kuzatib bunga erishiladi (shu paytda tola «ko’rinmaydi», ya’ni tola tasvir fonida ajratib bo’lmaydigan holga keladi). Asbob oldindan absolyut qora jismga nisbatan darajalangan bo’lib, galvanometr G shkalasi bo’linmalarining to’g’risiga temperaturaning tegishli qiymatlari ko’rsatilib qo’yilgan bo’ladi.



Yorug’lik manbalari.

Yorug’lik manbai sifatida ishlatiladigan cho’g’langan jismning temperaturasi qancha yuqori bulsa, uning foydasi shuncha katta bo’ladi. Haqiqatan ham temperatura orta borgan sari nurlantirilayotgan umumiy quvvat tez ortibgina qolmay, balki spektrning ko’rinadigan qismiga to’g’ri keluvchi nur energiyasining nisbiy hissasi ham orta boradi. Stefan-Boltsman qonuniga muvofiq qora jismning umumiy intensivligi temperaturaning to’rtinchi darajasiga proportsional ravishda ortib boradi. Lekin spektrning qisqa to’lqinli qismlarining intensivligi ayniqsa uncha yuqori bo’lmagan temperaturalarda ancha tez o’sadi. Masalan, platinaning ko’rinadigan spektri umumiy energiyasi qizil cho’g’lanish temperaturasi yaqinida temperaturaning o’ttizinchi darajasiga proportsional ravishda ortadi va hatto oq cho’g’lanish yaqinida temperaturaning o’n to’rtinchi darajasiga proportsional bo’ladi. Qora jismning temperaturasi 1800 dan 1875 K gacha, ya’ni atigi 4% o’zgarganida sariq nurlar intensivligi ikki marta ortadi.



Lampaning turi

Yorug’likberish,lm/Vt

f.i.k., %

Haqiqiytemperatura, K

Rangtemperatura, K

Ravshanlik, 104kd/m2

50 Vt, ko’mir tolalivakuum lampa

2,5

2095

2130

50 atrofida

50 Vt, volfram tolali vakuumlampa

10

1,6

2400

2505

150 – 200

50 Vt, gaz to’ldirilgan volfram tolali vakuumlampa

10

2685

2670

500 atrofida

500 Vt, o’sha lampalar

17,5

2

2900

2880

1000 atrofida

2000 Vt, o’sha lampalar

21,2

3,5

3020

3000

1300 – 1500

20.1-jadval Turli tipdagi lampalarning yorug’lik berish qobiliyati

Jadvaldan ko’rinishicha, tolaning yorug’lik berish qobiliyati tolaning rang temperaturasi va u bilan bog’langan haqiqiy tempepaturasi ko’tarilgan sayin orta boradi. Temperaturani ko’tarish uchun lampaning (gaz to’ldirilganlari) turi, tola moddasi va lampaning o’lchamlari o’zgartiriladi, chunki lampaning quvvati ortishi bilan sovitishga ketadigan sarf qiyosan kamayadi. Temperatura ko’tarilishi bilan birga, albatta, lampa tolasining ravshanligi ham ortadi.
Download 374.31 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
guruh talabasi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
pedagogika universiteti
matematika fakulteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
bilan ishlash
махсус таълим
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
fanining predmeti
Buxoro davlat
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
tabiiy fanlar