Kurs ishi mavzu: xalifa abu jafar al-mansur davrida davlat boshqaruvi qabul qildi: toshkent 2022 reja



Download 105 Kb.
bet2/2
Sana11.06.2022
Hajmi105 Kb.
#656523
1   2
Bog'liq
ҳ

TASHQI SIYOSAT
751-yilda birinchi abbosiy xalifa As-Saffah Talas jangida Xitoyning Tan sulolasini magʻlub etdi. Xitoy manbalarida Al-Mansur o'zining diplomatik delegatsiyalarini Xitoyga muntazam ravishda jo'natganini qayd etiladi. Al-Mansur delegatsiyalari Xitoyda Xayi Tashi (Qora liboslilar) nomi bilan mashhur edi. 756 yilda Al-Mansur 22 000 dan ortiq arab yollanma askarlarini An Shi qoʻzgʻolonida Tang imperatori Syuantszunga yordam berish uchun yubordi. Ningxia musulmon aholisi Chanʼan qaytib olingandan keyin oʻrnashib qolgan arab askarlarining avlodlari hisoblanadi.
Vizantiya imperatori Konstantin V Umaviylar xalifaligining zaifligidan foydalanib, musulmon hukmdorlaridan yerlarni qaytarib olgan edi. Umaviylar xalifaligi Al-Mansurning oʻtmishdoshi As-Saffah tomonidan magʻlubiyatga uchragach, Konstantin V Armanistonga bostirib kirdi va 751- va 752-yillar davomida uning bir qismini bosib oldi. Al-Mansur hukmronligi ostida musulmon qoʻshinlari Vizantiya hududiga bosqinlar uyushtirgan. Al-Mansur Vizantiya imperiyasi bilan to'lov yig'ilishini o'tkazgan birinchi Abbosiy xalifasi edi. Konstantin V va Al-Mansur xizmatidagi diplomatlar birinchi marta 756-yilda asirlarni almashish bo‘yicha muzokaralar olib borishgan. 763-yilda Al-Mansur Abbosiylar imperiyasi uchun Andalusni bosib olish uchun o'z qo'shinlarini yubordi. Ammo Umaviylar xalifasi Abd ar-Rahmon I oʻz hududini muvaffaqiyatli himoya qildi. Al-Mansur chekindi va keyin o'z qo'shinlarini o'z imperiyasining sharqiy qismiga bir vaqtlar Forsning bir qismi bo'lgan erlarga qaratdi. Ayrim tarixchilar Abbosiylar-Karolinglar ittifoqini boshlagan Al-Mansurni hurmat qilishadi. Darhaqiqat, 765-yilda Al-Mansurning Bag‘dod saroyiga diplomatik elchilar jo‘natib, Frankon diplomatiyasining yangi davrini boshlagan birinchi Karoling qiroli Pippin III bo‘ldi. Ehtimol, Pipin III Al-Mansur bilan umumiy dushmanlariga qarshi ittifoq tuzmoqchi bo‘lgan. 768-yilda Pipin III elchilari xalifa Al-Mansurning elchilari bilan birga Fransiyaga qaytib kelishdi. Pippin III Akvitaniyada Al-Mansur delegatsiyasini qabul qildi va yangi ittifoq belgisi sifatida sovg'alar almashildi. Bu ittifoq 797-807 yillar podshohi Karl va xalifa Xorun Ar-Rashid davrida elchixonalar tashkil qilganlarida mustahkamlandi. Al-Mansurning nasroniy fuqarolariga munosabati qattiq edi: u ulardan jizyani kuch bilan bo’lsa ham undirdi va ularda qullik alomatlarini qoldirdi".
VAFOTI
Al-Masudiy Mansur 158 hijriy/775 yil Zulhijja oyining 6-shanbasi kuni vafot etganini yozadi. Al-Mansur vafot etgan joy va sharoit haqida turli ma'lumotlar mavjud. Bir rivoyatda aytilishicha, Al-Mansur Makkaga haj safarida bo'lib, oltmish uch yoshida Iroqqa boradigan katta yo'l ustidagi Bani Amir bog'i degan joyda o'limi yaqinlashib qolgandi. Bu rivoyatga ko‘ra, u ehrom kiyganligi uchun Makkada yuzi ochiq holda dafn etilgan. Uning suyaklarini topish va buzishga urinishlarning oldini olish maqsadida Makka atrofida 100 ta qabr qazilgan. Fazl ibn Rabi'a uning o'limi vaqtida Mansurning yonida bo'lganini da'vo qilgan boshqa rivoyatda u Maymun qudug'i yaqinidagi al-Bathada vafot etgani va u erda oltmish besh yoshida Al-Hajunda dafn etilgani aytiladi. Bu rivoyatda Mansur gumbazli xonada o‘tirib, devordagi yomon yozuvlar haqida gallyutsinatsiyalar ko‘rar edi. Al-Rabiyah: "Men devorda hech narsa yozilganini ko'rmayapman. Uning yuzasi toza va oq", - deb javob berganida, Al-Mansur: "Jonim uning ketishiga tayyorgarlik ko'rishidan ogohlantirildi", deb javob berdi. Ma’lum qilinishicha, u Maymun qudug‘iga yetib borganidan keyin “Allohga hamdlar bo‘lsin” dedi va o‘sha kuniyoq halok bo‘ldi. Mansur oʻlim toʻshagida: “Oxirgi jonni bir tush uchun fido qildik!”dedi.
Abbosiylarning haqiqiy asoschisi sanalgan Abu Ja’far al-Mansur ham serqirra olim va shoir edi. U tadqiqotga qiziquvchi, shoir va olimlarga homiylik qilgan shaxs edi. U mantiq, falsafa, arifmetika, geometriya, astronomiya, tibbiyot va tarixga qiziqdi. Dono va ilg‘or hukmdor Mansur o‘zining go‘zal odob-axloqi bilan birga, ziqnaligi, pulni tejashga ishtiyoqi bilan ham tanilgan. Al-Mansur vafot etgach, xalifalik xazinasida 600 000 000 dirham va oʻn toʻrt million dinor boʻlgan. U oila a'zolariga va jamoatchilikka juda yaxshi munosabatda bo'lgan. U ishchilar va hunarmandlarning ish haqini hisoblashda juda sezgir bo'lgani uchun "ebü'd-devanik" (metallarning otasi) va "Mansur ed-Devanikiy" laqablari bilan mashhur edi. U markaziy nazoratni ta'minlash maqsadida davlat siyosatiga shaxsan amal qilgan, soliq xodimlariga adolatli harakat qilishni maslahat bergan, barid tashkilotiga alohida ahamiyat bergan. U hech qachon vazirning ta'siriga tushmagan.
Xalifa Mansur davrida ilmiy-madaniy faoliyat faollashdi, sanskrit, suriy, kopt va klassik yunon tillaridan turli asarlar tarjima qilindi. Bularni Yuhanna b. Bitrîḳ, Muhammad b. Ibrohim al-Fazari, Abdulloh b. Mukaffa', Kurcis b. Jibroil va Patriarx Sergios kabi shaxslar arab tiliga tarjima qildilar. Bu davrda hadis, fiqh, tafsir kabi fanlar mustaqil fan sohalariga aylandi, kodlashtirish va tasniflash faoliyati jadal rivojlandi. Ibn Ishoq o‘zining mashhur asarini Mansurning iltimosiga ko‘ra yozgan, Mufaddal ed-Dabbiy esa uning iltimosiga ko‘ra she’riyat antologiyasini tayyorlagan. Bundan tashqari nahiv, aruz va arab tiliga oid turli asarlar yaratilgan. Aqliy va uzatiladigan ilmlarda katta taraqqiyot bo‘ldi va bu sohalarda ko‘plab olimlar yetishib chiqdi. Mansur taraqqiyot ishlarida ham yaqindan ishtirok etgan, Bag‘doddan tashqari Hoshimiyya va Rafiqa shaharlarini ham barpo etgan. Turklar islom olamiga xalifa Mansur davridan boshlab kirib kela boshlagan. Sug'ur va Avasim hududlarida ham turk askarlari ish bilan ta'minlandi.
Koʻpgina yunoncha matnlar arab tiliga tarjima qilingan va keyinchalik Andalusiya orqali Yevropaga yetib kelgan. Abbosiylar xalifalikni qayta islomlashtirishda, ya’ni al-Mansur davrida boshlangan jarayonda butun insoniyat hayoti ilohiy rahbarlik ostida turishi, ma’naviy va zamon tomonlarini bir-biridan ajratish emas, balki birlashtirish zarurligi haqidagi islomiy g‘oyani qayta tiklashda beqiyos rol o‘ynadi. Xalifaliklarining oxirlarida islomiy nutqda aqldan foydalanish shubhali boʻlib qolgan boʻlsa-da, ilm-fanning ilgari gullab-yashnashi musulmon ulamolari ilmning barcha sohalarini diniy qadriyatlar bilan sugʻorib, ilmni hamisha oliy maqsadga xizmat qilishi kerakligini taʼkidlaganlar.
Download 105 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish