Ушбу “Модда тузилиши” курсидан маърузалар матни асосида тайёрланган ы=ув =ылланмаси кафедра =арорига асосан аду ы=ув услубий щайъати томонидан (1999 йил 4 сентябр) =ылланишга тавсия этилган



Download 1,85 Mb.
bet14/28
Sana16.01.2017
Hajmi1,85 Mb.
#497
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   28
MODDALAR refraksiyaSI.
Тurli moddalarning refraksiyasini topish ular molekulalarining elektron qobig’ining tuzilishini va o’ziga xos tomonlarini chuqurroq o’rganishga yordam beradi.

Refraksiya temperaturaga bog’liq emas. Agar 110-24 sm31R deb shartli ravishda belgilasak: N2O uchun 0oS-3,715R; 20oS-3,715R; 100oS-3,716R. Refraksiya atom sistemalarining tuzilishiga va atomlarning radiusiga bog’liq




N-0,67

Ne-0,20

Li-12,0 10-24sm3

1s

1s2

1s2 2s

J-4,961

Xe-4,15

Cs-42,0 10-24sm3

N2-0,81

J2-16,3




R(H2) 2RI(H)







yoki R(I2)’2R(I)






Demak molekulada elektronlar atomdagiga qaraganda mustahkamroq bog’langan. I2 molekulasininig hosil bo’lishi elektronlarning harakatchanligini oshiradi va moddada metallik xususiyati paydo bo’ladi.

Izoelektron qator uchun refraksiya:

1-qator-10 elektron

Ne-1,0

HF-1,9

H2O-3,715

NH3-567

2-qator-18 elektron

Ar-4,2

HCl-6,7

H2S-9,57

PH3-11,7

Asl gazlarning refraksiyasi minimal, chunki elektronlar birgina markaz ta’sir doirasida. Ko’p markazli molekulalar (N2O, H2S, NH3 ) da refraksiya kattaroq, chunki elektronlarning siljiy olish qobiliyati kuchliroq.

Refraksiyaning additivligi va ekzaltatsiyasi.

Refraksiyaning addittivligi uni molekulalarning tuzilishini o’rganishda ishlatishga yo’l ochadi. Refraksiyani molekuladagi atomlarning yoki bog’larning refraksiyasining yig’indisi deb qarash mumkin. Refraksiyaning additivligi ayniqsa ion bog’iga ega bo’lgan moddalar uchun yaxshi natijalar beradi,chunki ionlarda elektronlarning holati aniq kationdan to’la-to’kis anion hisobiga o’tgan bo’ladi. Тabiiy anionlarning refraksiyasi kationlarnikidan ancha katta bo’ladi:









O-2,74

S-8,94

Se-11,4

Fe-16,1

H-

F

Cl

Br

I




10,18

0.96

3,60

5,0

7,60

H2O-3,715

NaQ

LiQ

KQ

RbQ

CsQ

H3OQ- 3,04

0,19

0,03

0,89

1,50

2,60

NH3-5,67

Be2Q

Mg2Q

Ca2Q

Sr2Q

Ba2Q

NH4Q - 4,2

0,008

0,10

0,55

1,02

1,86




Gomeopolyar qutbsiz va qutbli birikmalarga o’tgan paytda refraksiyani atomga emas, kimyoviy bog’ga nisbatan ifoda qilish to’g’riroq bo’ladi, chunki bu holda atomlarning qaysi tartibda bog’langanligiga qarab ularning o’zaro ta’siri to’g’ridan-to’g’i hisobga olinadi. Masalan dimetil efir bilan etil spirti o’zaro izomer. Lekin molekulalarning tuzilishi har xil (Butlerov):SN3-O-SN3 va SN3-SN2-O-N. Aniq ko’rinib turibdiki, masalan O atomining «qo’shnilari» 2 ta molekulada 2 xil.

Bog’larning refraksiyasi:

S-N 1,705

CC 60,25

C-F 1,60

N-H 1,88

N-C 1,54

C-Cl 6,57

C-C 1,209

O-C 1,51

C-I 14,51

CC 4,15

OC 3,38




Refraksiyadan faqat molekulalarning tuzilishinigina emas ulardagi kimyoviy bog’larning tabiatini aniqlashda ham foydalanish mumkin.

Aytaylik SO2 molekulasi S4 va 2O-2ionidan tuzilgan bo’lsin: O-2S4O-2 U holda R(SO2) 0,003429,8819,76 bo’lishi kerak. Тajribada 6,71 topilgan. Demak bog’lar ionli emas, kovalent qutbli bog’lardir. Refraksiya bog’ning mustahkamligidan dalolat beradi: refraksiya qanchalik katta bo’lsa, bog’ shunchalik nomustahkam bo’ladi.

Refraksiya modda tuzilishini aniqlashda ham qo’l keladi. Aytaylik analiz natijasida moddaning emperik formulasi S6N6 ga to’g’ri keldi. Bunday tarkibga 1. Divinilatsetilen- SN2SN-SS-SNSN2, 2. Benzol S6N6 to’g’ri kelishi mumkin. Hisoblaymiz R(DVA)27,36. R(benzol)26,37. R(tajriba)26,19. Olingan natija benzol uchun olingan qiymatga yaqin, demak modda benzol. Keto-yenol tautomeriyadagi har bir shakldagi moddaning molyar qismini topish:

Muvozanat konstantasi Ke-k N-molyar qism

R(aralashma) RkNkReNe32,0031,68x32,75(1-x)

Тenglamani x ga nisbatan yechib, Nk va Ne(1- Nk) ni so’ngra, Kk-e topish mumkin.



Refraksiya ekzaltatsiyasi. Ekzaltatsiya deb RRtajriba-Radd ga aytiladi. Ekzaltatsiya konyugirlangan bog’li birikmalarda va kondensirlangan aromatik birikmalarda uchraydi. Undan tashqari ekzaltatsiya molekula izomerlarining tuzilishiga bog’liq. Agar qo’shbog’lar konyugirlanmagan bo’lsa, ekzaltatsiya bo’lmaydi.

Ekzaltatsiyaning sababi, elektronlarning molekula atomlari uchun umumlashuvidir. Bu delokalizatsiyaga olib keladi va harakatchanlik, qutblanuvchanlikni oshiradi.


Тayanch iboralar: elektron qutblanish, refraksiya, elektron qobig’i, refraksiya additivligi, refraksiya ekzaltatsiyasi, atomlar refraksiyasi, bog’lar refraksiyasi, delokalizatsiya.


Download 1,85 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   28




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish