Аввало, рамз ҳақида аниқлик киритайлик. Рамз сўзи қадимги грек тилидан symbállein сўзидан олинган бўлиб, yun. symbolon — belgi, ramz; alomat; timsol
Символни барча дунё маданиятида учрашимиз мумкин, чунки улар тасаввур қилинадиган барча шаклларда—матнлар, қўшиқлар, чизмалар, имо-ишоралар, маросимлар ва урф-одатлар, келади, лекин ҳар доим мифлар ва афсоналар тимоллари сифатида иофодаланиб келган. Символ тушунчасига белги сифатида, нарса сифатида хам қараш мумкин. Масалан, €
Белгиси Европа Иттифоқлигининг валютасини ифодалаш билан бирга христианлик хочи рамзи ҳам ҳисобланади. Белгилар ва рамзлар билан боғлиқ таълимиот семиотика дейилади.
Биринчи рамзлар сифатида узоқ ўтмишдан дарак берувчи, олдинги даврлардаги ҳаётни тасвирлайдиган ғор расмларини кўришимиз мумкин. Шунингдек, шу жойда ҳайвон рамзларини ҳам топишимиз мумкин. Энг машҳур расмларни Европада юқори палеолит даврларига мансуб расмларда учраш мумкин. Масалан, Франциядаги Ласко ғори, Испаниядаги Алтамир ғори ва Африкадаги неолит даври1. Ғор расмлари кўпинча ғорларнинг энг чуқур, қуёш нури тушмайдиган жойларида жойлашган. Тарихдаги одамлар ўз ғорларини муқаддас жой сифатида сақлашган2. Ғор расмларининг маъносига бугунги кунгача аниы изо= берилмаган. Мутахасислар расмлар =аыиыий реал =аётни ифодаланиши ёки шунчаки ибтидоий одамлар бошидан кечирган галюцинациями =озиргача изо=лай ололмаяптилар3. Ғор расмлари мазмунини изоҳлаш бўйича турлича назариялар мавжуд. Баъзи олимлар улар ҳақиқий реал ҳаётни тасвирлашларини иддао қилишса, иккинчи гуруҳ улар сеҳргарлик қобилиятга эга эканликлари ёки дин билан боғлиқ эканликларини изоҳлайдилар. Қандай бўлмасин, расмларниинг энг кенг тарқалган мавзулари ҳайвонлардир. Ҳайвонлардан, айнгиқса, буқалар, отлар, эчкилар, кийиклар, мамонтлар, шеърлар ва итлар кўп учрайди. Баъзи расмлар аралаш мавжудотни ифодалайди, масалан, шохли танали одам; бу гибрид мавжудотлар, эҳтмол худолар ёки шаманлар бўлиши мумкин4. Ҳайвонларнинг тасвирларини ибтидоий одамнинг ички руҳий дунёсига саёҳат сифатида қараш мумкин. Ҳақиқатга яқин деб қабул қилинадиган ҳоя шуки, ғор расмлари ҳайволнлар ва инсонлар ўртасидаги боғлиқликни билдириб, инсонлар бу ҳайвонларга сиғинишган5.
Ит
Ит вафодорлик, дўстлик ва ҳимоя рамзи ҳисобланади. Шунга қарамай, итлар баъзи маданиятларда ўлим, ер ости ва руҳий дунё билан боғлиқ рамз ҳисобланади. Мисол тариқасида, итлар руҳларнинг борлигини ҳис қилишларига ишонган Япониянинг собиқ аҳолисини олишимиз мумкин6. Инкларнинг агар итларнинг акилласа, хонадон аъзоларидан кимнидир ўлимини англатади, деб ишонишган7. Майяада итлар ўз хўжайинларини ер ости оламига ҳамроҳлик қилишлик қобилиятига эга бўлганликлари учун уларни хўжайинлари билан бирга дафн этишган8. Осиёликлар руҳлар ер ости оламига тезроқ кириб бориши учун итларни инсон жасади билан озиқлантирганлар9.
Ҳозирги кунда ит деярли бутун дунёда уй ҳайвони ва инсон дўсти ҳисобланади. Баъзида одамлар итлардан подаларни қўриқлаш, юк араваларини ташиш каби ишларда иш кучи сифатида фойдаланишади. Итлар полиция ишларида ҳам, масалан гиёҳванд моддалар, бомба ёки қидирилаётган одамларни топишда қулай ёрдамчи ҳсобланадилар. Бундан ташқари, итларни тиббиёт соҳасида ҳам учраш мумкин. Турли ижтиомий институтларда ит терапеяси (канис терапея) ўтказилади. Масалан, қариялар ёки имконияти чекланган инсонлар. Кўп ҳолларда итлар жисмоний ёки ақлий нуқсони бўлган инсонлар учун ёрдамчи ёки йўлбошчи бўлиб хизмат қилади.
Do'stlaringiz bilan baham: |