Asosiy elementar funksiyalarni integrallari. Kvadrat uchhad qatnashgan integrallarni hisoblash



Download 49,69 Kb.
bet1/3
Sana12.09.2021
Hajmi49,69 Kb.
#172333
  1   2   3
Bog'liq
Asosiy elementar funksiyalarni integrallari


Aim.uz

Asosiy elementar funksiyalarni integrallari. Kvadrat uchhad qatnashgan integrallarni hisoblash
Aniqmas integralni bevosita hisoblash mumkin bo’lmagan hollarda qo’llash mumkin bo’lgan usullardan biri o’zgaruvchini almashtirish usulidir. Bunda berilgan integraldagi o’zgaruvchidan yangi o’zgaruvchiga biror funksiya orqali o’tiladi. Bunda funksiya differensiallanuvchi, hosilasi uzluksiz hamda unga teskari mavjud deb olinadi. Bu holda

tenglik o’rinli bo’ladi. Bu tenglikning o’ng tomonidagi integral hisoblangandan so’ng, o’zgaruvchi o’rniga qo’yilib, berilgan integralning javobi olinadi. Berilgan integralni yuqoridagi tenglik yordamida hisoblash o’zgaruvchini almashtirish usuli deyiladi.

Berilgan integralni bevosita hisoblash mumkin bo’lmagan holda qo’llash mumkin bo’lgan usullardan yana biri bo’laklab integrallash usulidir.

Aytaylik, va funksiyalar differensiallanuvchi funksiyalar bo’lsin. U holda bo’lib, undan ni hosil qilamiz. Bu tenglikning ikkala tomonini hadma-had integrallab yoki ni hosil qilamiz. Bunga bo’laklab integrallash formulasi deyiladi. Bu formula hisoblash ancha qiyin bo’lgan integralni hisoblashni soddaroq bo’lgan inntegralni hisoblashga olib keladi.

Demak, berilgan integralni bo’laklab integrallash formulasi orqali hisoblashni quyidagi algoritm (ketma-ketlik) asosida amalga oshirish mumkin:

1) Integral ostidagi ifoda ikki bo’lakka ajratiladi;

2) Hosil bo’lgan bo’laklardan qatnashganini , ikkinchisini esa orqali belgilanadi;

3) Hosil qilingan differensial bo’yicha biror boshlang’ich funksiya topiladi. Buning uchun aniqmas integralni hisoblab, unda ixtiyoriy o’zgarmas son olinadi;

4) funksiya bo’yicha differensial topiladi;

5) integral hisoblanadi;

6) ni ifodasini bo’laklab integrallash formulasiga qo’yiladi. Bunda va ni shunday tanlash kerakki, natijada formuladagi jadval integrali yoki hisoblanishi osonroq bo’lgan integraldan iborat bo’lsin.

Ba’zi aniqmas integrallarni hisoblashda bo’lakalab integrallash formulasini bir necha marta qo’llashga to’g’ri keladi.

Ba’zi integrallarni hisoblash uchun dastlab bir yoki bir necha marta bo’laklab integrallash orqali ularga nisbatan tenglama hosil qilinib, so’ngra bu tenglamani yechib ko’zlangan maqsadga erishiladi.

ko’rinishdagi integralni kvadrat uchhad qatnashgan integral deyiladi. Uni hisoblash uchun maxrajdagi kvadrat uchhaddan to’la kvadrat ajratiladi. Ya’ni, maxraj

ko’rinishda yoziladi. Bu yerda deb olingan. Shunday qilib, berilgan integral



ko’rinishga keldi. Bu integralda , almashtirish qilib berilgan integraldan



ni hosil qilamiz. Bu esa integrallar jadvalidagi integraldir. Kvadrat uchhad qatnashgan integrallarning ikkinchi turi



ko’rinishda bo’ladi. Buni hisoblash uchun quyidagi ayniy almashtirishlarni bajaramiz.







oxirgi integral 1-tipdagi integral bo’lib uni hisoblash usuli bizga ma’lum.

Kvadrat uchhad qatnashgan integrallarning yana bir turi

ko’rinishda bo’lib, uni hisoblash uchun maxrajida turgan ildiz ostidagi ifodani almashtirishlar yordamida yoki ko’rinishga keltiriladi va natijada jadvaldagi integrallardan biriga keltiriladi.

Kvadrat uchhad qatnashgan integrallarning to’rtinchi turi

ko’rinishda bo’lib, u ikkinchi turdagi intagralni hisoblashda bajarilgan ishlar yordamida hisoblanadi. Ya’ni,







Download 49,69 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish