Alisher navoiy nomidagi



Download 0.51 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/3
Sana13.01.2020
Hajmi0.51 Mb.
  1   2   3

 

O’ZBEKISTON  RESPUBLIKASI 



OLIY  VA  O’RTA  MAXSUS  TA’LIM  VAZIRLIGI 

ALISHER  NAVOIY  NOMIDAGI 

SAMARQAND  DAVLAT UNIVERSITETI 

 

Ijtimoiy-iqtisodiyot fakulteti 



Iqtisodiyot va mehnat sotsilogiyasi  kafedrasi 

 

 



KURS ISHI 

Mavzu:



 Mehnat bozorining mohiyati va ijtimoiy-iqtisodiy mazmuni” 

 

 

 

 

Bajardi: Toshtemirov O.

 

Tekshirdi: Islomov Q. 

 

 

SAMARQAND – 2015



 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 



 

 

 



KIRISH………………………………………………………………............... 

 

I-



BOB. 

IQTISODIYOTNI  MODERNIZATSIYALASH  SHAROITIDA 

MEHNAT  VA  AHOLINI  IJTIMOIY  MUHOFAZA  QILISH 

ORGANLARI  FAOLIYATLARINING  SHAKLLANISHI  VA 

ASOSIY YO‘NALISHLARI.............................................................. 

 

1.1. 



Mehnat bozorining mohiyati va ijtimoiy-iqtisodiy mazmuni ............... 

 

1.2. 



Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari  faoliyatlarining 

mezonlari va ko‘rsatkichlari................................................................... 

 

II-

BOB. 

MEHNAT  VA  AHOLINI  IJTIMOIY  MUHOFAZA  QILISH 

ORGANLARI  FAOLIYATLARINING  SAMARADORLIGINI 

OSHIRISH YO‘LLARI...................................................................... 

 

2.1.  


Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari  faoliyatlarining 

samaradorligini baholash usullari......................................................... 

 

2.2. 


Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari  faoliyatlarining 

samaradorligini oshirish mexanizmlari................................................. 

 

XULOSA ...……………………………………………………….................... 

 

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI..................................... 

 


 

KIRISH 



Mavzuning dolzarbligi. Bozor munosabatlarining rivojlanishi mos ravishda 

ijtimoiy  mehnat  sohasidagi  munosabatlarning    rivojlanishini  ham  taqozo  qiladi. 

O‘z-o‘zidan  ayonki,  har  qanday    iqtisodiy  munosabatning  tashkiliy-iqtisodiy 

bazasiz  amalga  oshishi  mushkul.  Mehnat  munosabatlari  amalga  oshishining 

shunday  asoslari  birinchi  navbatda  qanday  darajadagi  tashkiliy  tuzilmaning 

mavjudligi,  uning  mehnat  munosabatlarini  barqaror  rivojlanishiga  ijobiy  ta’siri, 

sohasidagi  huquq  va  kafolatlarning  amalga  oshishida  ko‘mak  va  imkon  berishi 

bilan belgilanadi.  

Bu  esa  ijtimoiy  va  iqtisodiy  munosabatlar  rivojlanishining  ob’ektiv 

qonunlaridan samarali foydalanish zarur. O‘z-o‘zidan ayonki, har qanday  iqtisodiy 

munosabatning  tashkiliy-iqtisodiy  bazasiz  amalga  oshishi  mushkul.  Mehnat 

munosabatlari  amalga  oshishining  shunday  asoslari  birinchi  navbatda  Mehnat  va 

aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari faoliyatlarining samaradorligini oshirish 

va  ular  samarali  shakllanishining  sifat  ko‘rsatkichi  bo‘lgan  malakali  kadrlar 

tayyorlash holatiga bog‘liqdir. 

Shu  nuqtai  nazardan  Prezidentimiz    I.A.Karimov  ta’kidlaganidek:  “Ish 

o‘rinlarini  tashkil  etish  va  aholi  bandligini  ta’minlash  bo‘yicha  mintaqaviy 

dasturlarning  amalga  oshirilishi  natijasida  2013-yilda  qariyb  970  ming  kishi  ish 

bilan  ta’minlandi.  Bu  ish  o‘rinlarining  60,3  foizdan  ortig‘i  qishloq  joylarda 

yaratildi.  Bu  borada  kichik  korxonalar,  mikrofirmalar  va  yakka  tartibdagi 

tadbirkorlikni rivojlantirish evaziga 480 mingdan ortiq, kasanachilikni kengaytirish 

hisobidan esa 210 mingdan ziyod ish o‘rni tashkil etildi”

1

.  


 

Iqtisodiy  islohotlarni  chuqurlashtirish  jarayonini  boshidan  kechirayotgan 

mamlakatlar  singari  respublikamizda  ham  Mehnat  va  aholini  ijtimoiy  muhofaza 

qilish  tizimi  takomillashtirish  bilan  bog‘liq  echilishi  lozim  bo‘lgan  bir  qator 

muammolar  mavjud.  Ularning  asosiysi  sifatida  mehnat  va  aholini  ijtimoiy 

                                                           

1

 O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning 2012-yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari hamda 2013-



yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi. 

“Xalq so‘zi” gazetasi,2014 yil 18 yanvar, №13. 



 

muhofaza  qilish  organlari  faoliyatini  takomillashtirish  va  istiqbollashtirish  kabi 



muammolarni alohida qayd etib o‘tish lozim.  

Kurs  ishining maqsadi – iqtisodiyotni erkinlashtirish sharoitida Mehnat va 

aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari faoliyatlarining samaradorligini oshirish 

bo‘yicha  ilmiy  asoslangan  taklif  va  tavsiyalar  ishlab  chiqishdan  iborat.  Ushbu 

maqsaddan  kelib  chiqqan  holda  bitiruv  malakaviy  ishining  asosiy  vazifalari  etib 

quyidagilar belgilandi: 

  mehnat  bozorining  mohiyati  va  ijtimoiy-iqtisodiy  mazmunini  yoritib 



berish; 

  Mehnat  va  aholini  ijtimoiy  muhofaza  qilish  organlari  faoliyatlari 



shakllanishning mezon va ko‘rsatkichlarini tasniflash; 

  Mehnat  va  aholini  ijtimoiy  muhofaza  qilish  organlarining  asosiy 



vazifalari va yo‘nalishlarini aniqlash;    

  Samarqand  viloyatida  mehnat  va  aholini  ijtimoiy  muhofaza  qilish 



organlari faoliyatini tahlil etish; 

  Samarqand  viloyatida  “Aholini  ish  bilan  ta’minlash  Davlat  dasturi” 



asosida malakali kadrlarni tayyorlash holatini tahlil etish; 

  Mehnat  va  aholini  ijtimoiy  muhofaza  qilish  organlari  faoliyatida  axbort 



tizimlarini joriy etish yo‘llarini aniqlash; 

  Mehnat  va  aholini  ijtimoiy  muhofaza  qilish  organlari  faoliyatlarining 



samaradorligini baholash usullarini tasniflash; 

  Mehnat  va  aholini  ijtimoiy  muhofaza  qilish  organlari  faoliyatlarining 



samaradorligini  oshirish  mexanizmlari  bo‘yicha  ilmiy  asoslangan  xulosa  va 

tavsiyalar ishlab chiqish. 



Kurs  ishining    tarkibiy  tuzilishi.    Ishning  tarkibi,  uning  maqsadi  va 

vazifalariga muvofiq: kirish, mavzuning asosiy mazmuni va mohiyatini ifodalovchi 

sakkizta  paragrafdan  iborat  uchta  bob,  hulosa  va  takliflar,  foydalanilgan 

adabiyotlar ro’yxatidan iborat.  



 

Bitiruv  malakaviy  ishining  birinchi  bobda  mehnat  bozorining  mohiyati, 



ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati va asosiy vazifalari aniqlangan. SHuningdek, Mehnat 

va  aholini  ijtimoiy  muhofaza  qilish  organlari  faoliyatlarini  kompleks  baholash 

mezonlari va ko‘rsatkichlari hamda ularning faoliyati asosiy  maqsad va vazifalari 

tadqiq qilingan.  

Bitiruv  malakaviy  ishining  ikkinchi  bobda  Samarqand  viloyat  Mehnat  va 

aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari faoliyati va “Aholini ish bilan ta’minlash 

Davlat  dasturi”ning  bajarilish  holati  tahlil  etilgan  hamda  uning  faoliyatida  axbort 

tizimlarini joriy etish yo‘llari aniqlangan. 

 

Bitiruv  malakaviy  ishining  uchinchi  bobda  Mehnat  va  aholini  ijtimoiy 



muhofaza  qilish  organlari  faoliyatlarining  samaradorligini  baholash  usullari 

tasniflanib,  ular  faoliyatining  samaradorligini  oshirish  mexanizmlari  ilmiy-amaliy 

jihatdan tadqiq etilgan. 

Bitiruv malakaviy ishining  yakuniy  qismida xulosalar va tavsiyalar bayon 

etilgan.    

  

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

I-BOB. IQTISODIYOTNI MODERNIZATSIYALASH SHAROITIDA 



MEHNAT VA AHOLINI IJTIMOIY MUHOFAZA QILISH ORGANLARI 

FAOLIYATLARINING SHAKLLANISHI VA ASOSIY YO‘NALISHLARI 

1.1. Mehnat bozorining mohiyati va ijtimoiy-iqtisodiy mazmuni 

 Bugungi  kunda  iqtisodiyotning  oldida  turgan  dolzarb  muammolardan  biri 

mehnat bozorini samarali shakillantirish va rivojlantirishdir. Buning uchun, avvalo, 

ijtimoiy  va  iqtisodiy  tizimlar  rivojlanishining  ob’ektiv  qonunlaridan  savodli 

foydalanish zarur. 

Mehnat  bozori  bozorning  boshqa  tizimchalari  bilan  uzviy  bog‘langan. 

Haqiqatdan ham talabga ega bo‘lish uchun ishchi kuchi jismoniy, aqliy va kasbiy 

qobiliyatlarning  belgilangan  majmuasiga  ega  bo‘lishi  kerak.  Ishlab  chiqarish 

jarayoniga bu qobiliyatlarni tatbiq eta turib, u o‘z iste’mol sifatlarini yo‘qotmasligi 

uchun doimo qayta ishlab chiqarilishi lozim. Nafaqat o‘zini qayta ishlab chiqarish, 

balki  mehnat  resurslari  va  butun  aholining  sifat  ko‘rsatkichlari  ham  yaxshilanishi 

darajasini  oshirib  yoki  pasaytirib,  ushbu  tengsizlikni  yo‘q  qilishi  mumkin.  Ishchi 

kuchiga jami talab investitsiya va ishlab chiqarish hajmlari bilan tartibga solinadi. 

Mehnat  bozori  –  bu,  mehnatga  qobiliyatli  aholining  ish  bilan  band  bo‘lgan 

va  band  bo‘lmagan  qismlari  va  ish  beruvchilar  o‘rtasidagi  munosabatlarni  hamda 

ularning  shaxsiy  manfaatlarini  hisobga  oluvchi  kontraktlar  (mehnat  kelishuvlari) 

asosida  “mehnatga  qobiliyatlarini”  xarid  qilish  -  sotishni  amalga  oshiruvchi, 

shuningdek,  ishchi  kuchiga  talab  va taklif  o‘rtasidagi  nisbatlarni bevosita  tartibga 

soluvchi,  bozor  iqtisodiyotining  murakkab,  ko‘p  aspektli,  o‘suvchi  va  ochiq 

ijtimoiy-iqtisodiy tizimchasidir. 

  mehnat  bozori  tarkibiy  qismining  asosiy  elementlariga  quyidagilar 



kiradi:  ishchi  kuchiga  talab  va  uning  taklifi,  qiymati,  bahosi  va  yollashdagi 

raqobat.  Talab  agrosanoat  majmuasi,  ishlab  chiqarish  ijtimoiy  infratuzilmasi  va 

xalq xo‘jaligining boshqa sohalari mehnat bozoriga buyurtma etgan, ish haqi fondi, 

shaxsiy  yordamchi  xo‘jaliklardan  daromadlar  va  boshqa  hayotiy  vositalar  bilan 

ta’minlangan ehtiyojning hajmi ishchi kuchiga talab va taklifning hajmi, tarkibi va 


 

nisbatini shakllantirish; 



  bozor  uslubida  xo‘jalik  yuritishining  iqtisodiy,  ijtimoiy  va  huquqiy 

mexanizmlari yordamida ishchi kuchiga talab va taklifni tartibga solish; 

  mehnat  resurslarining  oqilona  bandligini  ta’minlashga  bevosita  ta’sir 



ko‘rsatish; 

  ishsizlar  ish  topishiga,  ularning  malakasi  va  raqobat  qobiliyatini 



oshirishga ko‘maklashish;  

  ishlab  chiqarish  xarajatlarini  qisqartirish  va  mehnat  taqsimotini 



o‘zgartirishva  tarkibini  aks  ettiradi.  Taklif  yollanish  sharti  bilan  ishga  ega 

bo‘lishdan  manfaatdor  bo‘lgan  qishloq  ishchi  kuchining  miqdor  va  sifat  (soni, 

jinsi,  yoshi,  ma’lumoti,  kasbi,  malakasi,  millati,  ishlab  chiqishi,  daromadi  va 

boshqalar bo‘yicha) tarkibini ifodalaydi. 

SHuni ta’kidlash joizki, “mehnat bozori” tushunchasining ijtimoiy-iqtisodiy 

mazmuni va uning tarkibiy qismlarining tadqiqoti mazkur bozorning o‘tish davrida 

bajariladigan asosiy vazifalarni ham aniqlashga imkon beradi. 

Mehnatning  erkinligi  va  ixtiyoriyligi  –  mehnat  bozori  shakllanishining  

asosiy sharoiti yohud shartidir. 

SHu  bilan  bir  qatorda  mehnat  bozorining  shakllanishiga  bevosita  ta’sir 

ko‘rsatayotgan bir qator iqtisodiy, ijtimoiy, demografik, tabiiy-iqlimiy va huquqiy 

shart-sharoitlar va omillar mavjudki, ularni biz quyida batafsilroq ko‘rib chiqamiz. 

Mehnat  bozori  (MB)  shakllanishining  asosiy  iqtisodiy  shart-sharoiti  bo‘lib, 

yollanma xodimlarni o‘z ishchi  kuchlariga nisbatan shaxsiy mulkchiliklari va ish 

beruvchilarning  ish  joylariga  jamoa  yoki  xususiy  mulkchiligi  xizmat  qiladi.  Bu 

erda  shuni  nazarda  tutish  kerakki,  mazkur  sub’ektlarni  o‘zaro  almashuv 

munosabatiga kirishiga ularning shaxsiy manfaatlari majbur qiladi, uning orqasida 

shaxsiy  iste’molchilik  yotadi.  Ular  ham,  o‘z  navbatida,  qayta  takror  ishlab 

chiqarishda  aholi  ijtimoiy-iqtisodiy  turmushining  faqat  kerakli  ijtimoiy  ehtiyoji 

ifodalanishi bo‘ladi. 

MBining  vujudga  kelishi  ishchi  kuchiga  talab  va  taklif  o‘rtasidagi 

muvozanatga erishish uchun o‘zaro raqobat qilishga tayyor erkin va teng huquqli 



 

sheriklar  iqtisodiy  munosabatlarda  bo‘lishlarini  taqozo  etadi.  Bozorda  yollanma 



xodim  va  ish  beruvchi  shaxsiy  erkinlik  va  iqtisodiy  zaruriyat  nuqtai  nazaridan 

o‘zaro  bog‘langan  hamda  bir-birlariga  qaram  bo‘lsalar  ham  bir-birlariga  qarshi 

turadilar. 

Ishchi kuchi talab va taklifi o‘rtasida bozor muvozanatiga erishish MBining 

shakllanishida  hal  qiluvchi  iqtisodiy  shartlardan  biri  hisoblanadi.  Ammo  bunday 

muvozanat  mavjud  emas.  Buning  asosiy  sababi  –  taklif  qilingan  mehnatga 

layoqatli aholi sonining unga talab miqdoriga  nisbatan tez o‘sishi. 

Mehnat  bozori  kon’yukturasi  shakllanishining  ijtimoiy  shart-sharoitlari 

ichida  yollanma  xodimlar  va  ish  beruvchilarning  sifat  ko‘rsatkichlari  oshishi 

etakchi o‘rin egallaydi.  

Ish  beruvchi  va  yollanma  xodim  o‘rtasida  tuzilgan  mehnat  shartnomasi 

(kontrakt)  mehnat  bozorida  ishchi  kuchini  sotish,  sotib  olishning  hal  qiluvchi 

huquqiy shart-sharoiti hisoblanadi. 

Ishchi kuchiga talab va taklif nisbati yaxshilanishiga tabiiy-iqlim sharoitlari 

muhim  rag‘batlantiruvchi  omil  bo‘lib  xizmat  qiladi.  YUqori  unumdor  qishloq 

xo‘jaligi erlarida va etarlicha suv bilan ta’minlangan yashash joylarida ishchi kuchi 

ko‘proq jamlanadi va ishchi joylari normal faoliyat ko‘rsatadi. YAngi ish joylarini 

yaratish va ishlab turgan korxonalarni kengaytirish yo‘li bilan ishchi kuchiga talab 

va  taklif  o‘rtasidagi  muvozanatni  ta’minlashga  ma’lum  darajada  imkoniyatlar 

vujudga  keltiriladi.  Bu  esa,  mehnat  resurslarining  ortiqchalik  darajasini,  demak, 

ishsizlik miqyosini ham keskin kamaytirishga bevosita ta’sir etadi. 

SHu  bilan  birga  ortiqcha  mehnat  resurslariga  ega  respublikamiz 

hududlarida ishchi kuchiga talabning oshishi va uning taklifi pasayishiga bevosita 

ta’sir etuvchi omillarni  tadqiq qilish eng muhim ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyat kasb 

etadi. Ishchi kuchiga talabning oshishini asoslovchi omillarga quyidagilar kiradi: 

noqishloq  xo‘jaligi  tarmoqlarda  yangi  ish  joylarini  yaratish,  mehnat 

qo‘llaniladigan amaldagi mintaqalarni texnik qayta jihozlash, modernizatsiyalash, 

qayta ta’mirlash, xorijiy sarmoyalarni jalb qilish, yangi erlarni o‘zlashtirish, qayta 

ishlash  sanoati,  xizmatlar  ko‘rsatish  va  shaxsiy  mehnat  faoliyati  ko‘lamini 


10 

 

kengaytirish, kichik va o‘rta biznes hamda xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish va 



boshqalar.  SHu  bilan  bir  vaqtda    ishchi  kuchi  taklifini  va  ish  joylariga  ehtiyojni 

pasaytiruvchi  omillar  vujudga    keladi  va  ular  ta’sir  qila  boshlaydi:  shaxsiy 

yordamchi  xo‘jalik,  yakka  mehnat  faoliyati,  xususiy  tadbirkorlik  va  o‘z-o‘zini 

band  qilishning  boshqa  sohalarini  rivojlantirish,  bandlikning  egiluvchan  va 

nostandart shakllarini kengaytirish, ishlab chiqarish va mehnatni tashkil qilishning 

bozor  usullarini  tatbiq  etish,  inflyasiya  va  ishsizlikni  pasaytirish,  mahalliy 

kadrlarning mobilligini (safarbarligini) hamda malakasini oshirish va boshqalar. 

Mehnat  resurslari  bilan  kam  ta’minlangan  hududlarda  esa  bir  qator  omillar 

ishchi kuchiga talabning pasayishiga ko‘maklashadi. Xususan, bu ijara va xususiy 

mulkchilikni  rivojlantirish,  to‘lash  qobiliyatiga  ega  bo‘lmagan  yoki  ekologik 

zararli  korxonalarni  yopish,  yangi  erlarni  o‘zlashtirish  ko‘lamini  qisqartirish, 

moddiy-texnikaviy  va  moliyaviy  resurslar  ta’minotini  yaxshilash,  intensiv 

texnologiyani  qo‘llash,  mehnat  unumdorligini  oshirish  va  hokazo.  Bundan 

tashqari,  mazkur  hududlarda  ishchi  kuchi  taklifini  oshiruvchi  omillar  mavjud: 

kadrlarning  malakasi,  ma’lumoti,  mobillik  va  eksportabellik  darajasining  pastligi, 

mehnat resurslari soni o‘sish sur’atining ish joylari miqdoriga nisbatan yuqoriligi, 

qishloq xo‘jaligida ishlovchilarni ish joyidan ozod etishning ko‘payishi, mehnatni 

qo‘llash mintaqalarining etishmasligi va boshqalar. 

SHu  bilan  birga  shunday  omillar  ham  borki,  ular  kompleks  holida  ishchi 

kuchi  taklifining  shakllanishi  holatiga  sezilarli  darajada  ta’sir  ko‘rsatadi.  Ularga 

quyidagilar  kiradi:  ishlashni  xohlovchilar,  yollangan  xodimlar  va  ish 

beruvchilarning  tabiiy  va  mexanik  harakatlari;  turmush  uchun  zarur  bo‘lgan 

mablag‘lar jamg‘armasi; yollangan xodimlarning pul daromadlari; nafaqaxo‘rlar va 

bolali ayollarning mehnat va ijtimoiy pensiyalari, imtiyozlari va kafolatlari; kasbiy 

tayyorlash  yoki  qayta  tayyorlash  va  malakasini  oshirishga  zaruriyati  bo‘lgan 

shaxslarni  mablag‘lar  bilan  ta’minlovchi  davlat,  korxona  va  oilaning  moliyaviy 

imkoniyatlari;  shaxsiy  yordamchi  xo‘jaligida  va  yollanmasdan  “uy  mehnati”da 

band  bo‘lganlar  soni;  qurolli  Kuchlarda  xizmat  qiluvchilar  soni  va  ularda  xizmat 



11 

 

qilish  muddati;  muqobil  va  malakali  kasbiy  xizmatlarni  takomillashtirish  va 



hokazo. 

Ishchi  kuchiga  talabning  o‘sishi  yoki  kamayishi  (dinamikasi)  quyidagi 

miqdor va sifat ko‘rsatkichlarining o‘zgarishi bilan aniqlanadi: mavjud bo‘lgan va 

yangidan yaratiladigan ishchi joylari; investitsiya salohiyati va uning takror ishlab 

chiqarish  tuzilishi;  iqtisodiyotdagi  tarkibiy  o‘zgarishlar;  mulkchilik  shakllarining 

turli-tumanligi; korxonalar va tashkilotlarning to‘lovga qodir emasligi (bankrotligi) 

va hokazo. 

Demografik  jarayonlarga  bog’liq  holda,  yurtimizda  mehnat  resurslari  soni 

yil sayin ortib bormoqda (1.1-jadval). 

1.1-jadvaldan  ko’rinib  turganidek,  2007-2011  yillar  davomida  mehnat 

resurslari  soni  2090,2  ming  kishiga  yoki  13,7  foizga  ortgan.  Bu  davrda  mehnat 

resurslari  sonining  o’rtacha  yillik  o’sish  sur’ati  2,6  foizni  tashkil  qilgan. 

Ko’rilayotgan  davrda  mehnat  resurslari  sonining  o’sish  sur’ati  respublika 

hududlarida  bir  me’yorda  kechmagan.  Jumladan,  Andijon,  Jizzax,  Qashqadaryo, 

Namangan, Samarqand, Surxondaryo va Farg’ona viloyatlarida respublika o’rtacha 

ko’rsatkichidan yuqori, qolgan barcha hududlarda (Qoraqalpog’iston Respublikasi, 

Buxoro,  Navoiy,  Sirdaryo,  Xorazm  viloyatlari  va  Toshkent  shahri)  esa  past 

bo’lgan. 2012 yilning 1 yanvar holatiga ko’ra, mehnat resurslari jami aholining 59 

foizini  tashkil  qilib,  uning  asosiy  qismi  (qariyb  60  foizi)  Samarqand,  Farg’ona, 

Andijon, Qashqadaryo, Toshkent viloyatlari va Toshkent shahrida to’plangan.    

Yangi  ish  o’rinlarini  tashkil  etish,  iqtisodiyot  tarmoqlari  tarkibini 

diversifikasiya  qilish,  malakali  mutaxassislar  tayyorlash  va  shuningdek,  12  yillik 

majburiy ta’lim tizimiga o’tish borasida ko’rilgan chora-tadbirlar aholining bandlik 

darajasini yanada oshirish imkonini berdi (1.1-jadval). 



 

 

 

 

 

12 

 

1.1-jadval 



O‘zbekistonda 2009-2013 yillar 1 yanvar holatiga ko‘ra aholi sonining 

o‘zgarish dinamikasi (ming kishi)* 

Ko‘rsatkichlar 

Yillar 

2013 yilda 2009 

yilga nisbatan 

o‘zgarishi 

2009 

2010 

2011 

2012 

2013 

+,- 

foiz 

Jami aholi soni 

27072,2 

27533,3 


28001,4 

28453,7 


30123,3 

3051,1 


111,2 

Shundan: 

 

 

 



 

 

 



 

Shahar aholisi 

9584,6 

9758,3 


14327,8 

14618,4 


15897,4 

5312,8 


165,8 

Qishloq aholisi 

17487,6 

17775,0 


13673,6 

13835,3 


14225,9 

-3261,7 


81,3 

*  Jadval  O’zbekiston  Respublikasi  Mehnat  va  aholini  ijtimoiy  muhofaza  qilish  vazirligi  ma’lumotlari 



asosida tuzilgan. 

 

Aholining  iqtisodiy  faollik  darajasi  bilan  bog‘liq  xususiyatlar.  Demografik 



omillardan  tashqari  mehnat  qobilyatiga  ega  aholining  turli  demografik  va  etnik 

guruhlari  iqtisodiy  faolligi  darajasi  ham  bozor  dinamikasining  muhim  omili 

hisoblanadi.  Masalan,  ayollarning  ijtimoiy  roli  faollashishi  ta’siri  ostida  ularning 

ishchi  kuchi  tarkibiga  jadal  jalb  qilinishi  ishchi  kuchi  taklifining  o‘sishiga  olib 

keldi.  

Bunda  ishlab  chiqarish  yo’nalishi  talab  etilayotgan  muayyan  kasbiy 

malakaga  ega  amaldagi  xodimlar  soni  bilan  mavjud  ish  joylari  o’rtasidagi 

bog’liqlikni  ifodalaydi.  Qayta  hosil  qilish  yo’nalishi  mavjud,  yangidan  jalb 

etilayotgan  hamda  ishdan  bo’shayotgan  ish  kuchi  mutanosibligini  ta’minlashga 

qaratilgan. Shaxsiy yo’nalish aholiga ular ehtiyojiga javob beradigan ish joylarini 

taklif etish xususiyatini aks ettiradi. 

Aholi  moddiy  ne’matlarni  yaratuvchi  va  ularni  iste’mol  etuvchi  sifatida 

mehnat salohiyati ko’rsatkichiga ham egadir. 

Yuqorida qayd etilgan mehnat bozorini tartibga solish bilan bog’liq bo’lgan  

tashkiliy-huquqiy    va  tuzilmaviy  shart-sharoitlar  mehnat  bozori  rivojlanishining 

quyidagi  asosiy  tamoyillarini  to’liq  amalga  tadbiq  etgan  holda,  mazkur  bozorni  

shakllanishiga samarali ta’sir ko’rsatadi: 


13 

 



 

mehnat  va  ish  bilan  bandlikda  erkinlikni  ta’minlash.  Insonga  ijtimoiy 

mehnatda qatnashishi yoki qatnashmaslikni tanlash ustuvor huquqi berilishi

 



ish  kuchini  talab  va  taklif  qilish  o’rtasidagi  eng  samarali    o’zaro 

hamkorlikni ta’minlovchi normativ-huquqiy mexanizmni yaratish; 

  ish  bilan  bandlik  bo’yicha  yagona  davlat siyosatini  amalga  oshirish.  Ish 



bilan  bandlik  bo’yicha  davlat  siyosatining  atrofida  hamma  darajadagi  ma’muriy  

hududlarning aholini ish bilan ta’minlash faoliyatidagi  mustaqilligini hisobga olib 

yagona  umumdavlat ish bilan bandlik siyosatini yuritish; 

  ish  bilan  bandlikni  ta’minlash  bo’yicha  nazorat.  Ish  bilan  bandlikni 



ta’minlash  bo’yicha  chora-tadbirlarni  amalga  oshirishda  kasaba  uyushmasi, 

tadbirkorlar  assosiasiyasining  boshqaruv  organlari  bilan  hamkorlikda  nazoratni 

amalga oshirish;   

  ijtimoiy  mehnat  munosabatlarini  tartibga  solishda  uch  tomonlama 



ijtimoiy  hamkorlik  (hukumat,  kasaba  uyushmalari  vakillari  va  tadbirkorlar 

vakillari); 

 

ish  haqi  va  boshqa  qonuniy  daromadlar  chegarasini  O’zbekiston 



Respublikasi Konstitusiyasida belgilangan “kun kechirish uchun zarur miqdordan 

kam bo’lmaslik”ka rioya qilgan holda erkin belgilash. 



Download 0.51 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
guruh talabasi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
pedagogika universiteti
matematika fakulteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
bilan ishlash
махсус таълим
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
fanining predmeti
Buxoro davlat
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
tabiiy fanlar