Agrar islohotlar



Download 29,06 Kb.
Pdf ko'rish
Sana07.01.2022
Hajmi29,06 Kb.
#326371
Bog'liq
Agrar islohotlar - Vikipediya



Agrar islohotlar

Agrar islohotlar, qishloq xoʻjaligidagi islohotlar – davlatning yerga mulkchilik munosabatlari

va yerda xoʻjalik yuritish usullarini oʻzgartirishga karatilgan chora-tadbirlari majmui. Dastlab

Agrar islohotlar konsepsiyasi maqsad va vazifalari, yoʻnalishi, uni oʻtkazish bosqichlari

aniqpab olinadi. Shunga asoslanib Agrar islohotlarni oʻtkazishning aniq chora-tadbirlari

belgilanadi va ularni davlat amalgaa oshiradi.Tarixda Agrar islohotlarning 3 turini koʻrish

mumkin. Birinchisi – an’anaviy (natural, biqiq, qoloq) iqtisodiyotdan bozor iqtisodiyotiga

oʻtishni koʻzlovchi Agrar islohotlar Ular jumlasiga 19–20-asrlarda Yevropa, Osiyo, Afrika, Lotin

Amerikasi mam-lakatlaridagi Agrar islohotlarni kiritish mumkin. Ikkinchisi – bozor xoʻjaligidan

totalitar-rejali tuzumga oʻtishni koʻzlagan va proletariat diktaturasi yordamida amalga

oshirilgan Agrar islohotlar Uchinchisi – 90-yillar boshidan sobiq sotsialistik mamlakatlarda

rejali iqtisodiyotdan qayta bozor munosabatlariga oʻtishga qaratilgan Agrar islohotlar Birinchi

toifadagi islohotlar qishloq xoʻjaligida tovar ishlab chiqarishni oʻstirib, uni bozor iziga solishni

moʻljallaydi. Zamindorlar mulki boʻlgan yer uni ekadiganlarga – dehqonlarga haq toʻlash

sharti bilan yoki bepul beriladi, yerga dehqonlarning xususiy mulki oʻrnatiladi. Dehqonlar

tabaqalashib, ularning bir qismi boylarga aylansa, boshqa qismi yollanma ishchilarga

aylanadi. Agrar islohotlar qishloq xoʻjaligida mexanizatsiyani qoʻllab, bu sohadan ish kuchini

siqib chiqarishga olib keladi. Agrar islohotlar fermerlar sinfini shakllantirib, ularning mavqeini

mustahkamlaydi. Ikkinchi toifadagi Agrar islohotlar sobiq SSSR, Mongoliya, Sharqiy Yevropa

davlatlarida va boshqa mamlakatlarda amalga oshirilgan. Bunday islohotlar natijasida yer

toʻla-toʻkis yoki qisman xususiy mulkdorlar tasarrufidan chiqarilib, davlat mulkiga aylantiriladi,

mustaqil dehqon xoʻjaligi oʻrniga davlat rejasiga binoan ishlovchi davlat xoʻjaligi va jamoa

xoʻjaliklari barpo etiladi, ularni hukumat toʻla nazorat qiladi. Bu islohotlar qishloqdagi erkin

bozor munosabatlarini yoʻqotadi, qishloq xoʻjaligida stimullar soʻna borganidan u inqirozga

yuz oʻgiradi, oziq-ovqat taqchilligi doimiy tus oladi. Uchinchi turdagi Agrar islohotlar

davlatlashtirilgan qishloq xoʻjaligidan erkin bozor xoʻjaligiga oʻtishni koʻzda tutadi, ular

natijasida yerga davlat egaligi qisman yoki toʻla-toʻkis bekor qilinadi, yerni ijaraga ishlatishga

ruxsat beriladi, davlat va jamoa xoʻjaligining mulki dehqonlar oʻrtasida bepul, qismai bepul,



yoxud haqini toʻlash sharti bilan taqsimlanadi. Dehqon (fermer) xoʻjaligi asosiy xoʻjalik turiga

aylantiriladi, bu xoʻjalik bozor talabiga qarab va oʻz man-faatini koʻzlab ish yuritadi.20-asr

davomida Oʻzbekistonda Agrar islohotlarning soʻnggi ikki turi amalga oshirildi. Shoʻrolar

davrida yer-suvlar ularning egalaridan tortib olinib, dehqonlarga berildi. Lekin tez orada

ulardan yana tortib olinib davlat mulkiga aylan-tirildi. Bunday islohotlar 1917–22 yillarda

oʻtkazildi. 1925–26 yillarda yer-suv islohoti oʻtkazildi. Bu islohotlarda mahalliy boylarga

qarashli yerlarning bir qismi yersizlarga bepul taqsimlab berildi. Bunday islohotlar natijasida

bozorga ishlovchi mustaqil dehqon hoʻjaligi rivojlandi. Ammo bu uzoqqa bormadi, chunki 20-

yillar islohoti qishloqni yoppasiga jamoalashtirish bilan yakunlandi. 1929–32 yillar mobaynida

dehqon xoʻjaligi tamoman tugatilib, oʻrniga davlat va jamoa xoʻjaliklari barpo etildi, qishloq

xoʻjaligi totalitar-rejali tizim girdobida qoldi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan soʻng,

yangi mazmunga ega boʻlgan islohotlar boshlandi. Respublikada tub Agrar islohotlarning

huquqiy 153asoslarini yaratadigan qonunlar qabul qilindi. Jumladan, "Yer toʻgʻrisida"

(20.06.1990), "Oʻzbekistonda tadbirkorlik toʻgʻrisida" (15.02.1991), "Davlat tasarrufidan

chikarish va xususiylash-tirish toʻgʻrisida" (19.11.1991), "Ijara toʻgʻrisida" (19.11.1991),

"Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisida" (3.07.1992), "Xoʻjalik jamiyatlari va shirkatlari toʻgʻrisida"

(9.12.1992), "Yer soligʻi toʻgʻrisida" (6.05.1993) va boshqa qonunlar hamda hukumat qarorlari

qishloq xoʻjaligida koʻp ukladli iqtisodiyot poydevorini yaratishga yoʻl ochdi. 1998-yil aprelda

chiqilgan "Qishloq xoʻjaligi kooperativi (shirkat xoʻjaligi) toʻgʻrisida", "Dehqon xoʻjaligi

toʻgʻrisida", "Fermer xoʻjaligi toʻgʻrisida" qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasining Yer kodeksi

qabul qilindi. Qishloqda mulkdorlar sin-fini shakllantirish siyosatdagi muhim yoʻnalishga

aylandi. Oʻzbekistonda bozor tizimini yaratishga qaratilgan yangi Ai. davomida davlat va

jamoa xoʻjaliklari yerining bir qismi (jami 500 ming ga) aholiga tomorqa tarzida foydalanish

uchun berildi. Natijada 1996-yil aholining tomorqa xoʻjaligida yer 640 ming gani tashkil etdi.

Yangi Agrar islohotlar ikkinchi yoʻnalishi – bu qishloqni fermerlashtirish, ya’ni davlat va jamoa

xoʻjaliklari oʻrniga dehqon va fermer xoʻjaliklarini tashkil etishdan iborat. Yerga davlat mulki

saqlangani holda yer xoʻjalik yuritish uchun merosga oʻtish sharti bilan dehqonlarga berildi.

1996-yil jami 19,5 ming dehqon va fermer xoʻjaligi ishladi. Agrar islohotlarning uchinchi

yoʻnalishi saqlanib qolgan davlat va jamoa xoʻjaliklarida dehqonlarning ulushbay mulkiga

oʻtishdan iborat boʻldi. Xoʻjaliklardagi molmulk pulga chaqilib, u dehqonlarga ulush (pay) qilib

berildi. Dehqonlar umumiy mulkdagi ulushiga qarab haq oladigan boʻldilar. Agrar islohotlar

Oʻzbekistonning xususiyatini hisobga olgan holda yangi mulkchilik va bozorga mos xoʻjalik

usullarini bunyod etish yoʻnalishida bormoqda.

Oʻlmasov, Ahmadjon. 



OʻzME

. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



Adabiyotlar

Download 29,06 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish