2. Turli mamlakatlarda ijtimoiy-iqtsodiy modellar



Download 366,86 Kb.
bet6/7
Sana31.12.2021
Hajmi366,86 Kb.
#265510
1   2   3   4   5   6   7
Xulosa va takliflar

Xulosa qilib shuni ta'kidlaymizki, iqtisodiy tizimni ongli ravishda o'zgartirish bilan, uning yakuniy parchalanishini oldini olishning asosiy sharti "keraksiz" elementlarni "silliq" olib tashlash va yangilarini kiritishdir; ularga yangi muhitga moslashish va ushbu aniq iqtisodiy tizimdagi elementlarning mos kelmasligini oldini olish.

Zamonaviy iqtisodiy nazariyada iqtisodiyotning asosiy xususiyatlarini aniqlash uchun iqtisodiy tizim tushunchasi qo'llaniladi. Adabiyotda siz iqtisodiy tizimning bir nechta ta'riflarini topishingiz mumkin. Ammo, mohiyatan, ular bu iqtisodiyotni tashkil etish shakli, vazifasi cheklangan ishlab chiqarish resurslaridan samarali foydalanish yo'llari va usullarini izlashdan iborat iqtisodiy mexanizm ekanligidan dalolat beradi.

So'nggi bir yarim-ikki asrda dunyoda quyidagi tizimlar faoliyat ko'rsatdi: erkin raqobat bozori iqtisodiyoti (sof kapitalizm), zamonaviy bozor iqtisodiyoti (zamonaviy kapitalizm), ma'muriy-buyruqbozlik va an'anaviy iqtisodiyot.

Har bir tizim iqtisodiy tashkilotning o'ziga xos milliy modellariga ega, chunki mamlakatlar tarixining o'ziga xosligi, iqtisodiy rivojlanish darajasi, ijtimoiy va milliy sharoitlari bilan ajralib turadi.

Bir tizimdan ikkinchisiga o'tish iqtisodiyotning maxsus, o'tish davri holatini keltirib chiqaradi. O'tish davri iqtisodiyoti ba'zi o'ziga xos xususiyatlar bilan tavsiflanadi, unda maxsus iqtisodiy shakllar (masalan, qisman xususiylashtirilgan korxonalar) ishlaydi va shu bilan birga yangi tizimga xos bo'lgan shakllarning jadal rivojlanishi va eski iqtisodiy munosabatlarning asta-sekin yo'q bo'lib ketishi kuzatiladi.



Hozirgi davrda real hayotda bozor iqtisodiyoti sof bozor mexanizmi va rejali iqtisodiyot unsurlarini mujassamlashtiradi. Mulkchilikning har xil shakllari, tadbirkorlikning turli yo‘nalishlari mavjud bo‘ladi, unda rejalashtirish, prognozlash, aholini ijtimoiy himoyalash kuchayadi. Masalan, AQSH iqtisodiyoti hozirgi
davrda oldingi erkin bozor iqtisodiyotidan sezilarli farq qiladi. Bu farqlar quyidagilarda ko‘rinadi:

birinchidan, mulkning bir qismi davlat qo‘lida bo‘lib, u iqtisodiyotda faol rol o‘ynaydi. Bu iqtisodiyotning barqarorligi va o'sishi uchun
sharoit yaratishda, bozor tizimi yetarli darajada ishlab chiqarmaydigan
yoki umuman yetkazib bermaydigan ayrim tovarlar va xizmatlar bilan
ta’minlashda, daromadlar taqsimlanishini o‘zgartirishda va shu kabilarda namoyon bo‘ladi;

ikkinchidan, sof kapitalizmdan farqli o’laroq, AQSH iqtisodiyotida yirik korporatsiyalar va kuchli kasaba uyushmalari shaklidagi qudratli
iqtisodiy tashkilotlar mavjud.

Bu yerda shuni alohida ta’kidlash lozimki, xususiy mulkchilik va
bozor tizimiga suyanish, ijtimoiy mulkchilik va markazdan rejalashtirish har doim ham bir vaqtda mavjud bo‘lmasligi mumkin. Masalan,
sobiq millatchi Germaniya iqtisodiyoti avtoritar kapitalizm deb atalgan, chunki mulkchilik xususiy bo‘lb qolsada, mamlakat iqtisodiyoti qattiq nazorat ostiga olingan va markazdan boshqarilgan. Buning teskarisi, bozor sotsializmi deb atalgan sobiq sotsialistik Yugoslaviya iqtisodiyotida resurslarga ijtimoiy mulkchilikka xos bo‘lgan va bir vaqtda iqtisodiy faoliyatni tashkil qilish va boshqarishda erkin bozor asosida olib borilgan.

Shvetsiya iqtisodiyotida ham 90% dan ortiq xo‘jalik faoliyati
xususiy firmalarda to‘plangan bo‘lsada, davlat iqtisodiy barqarorlikni
ta’minlash va daromadlami qayta taqsimlashda faol qatnashadi. Hozirgi
vaqtda Xitoy Xalq Respublikasida davlatning markazlashgan holda iqtisodiyotga aralashuvi va rejalashtirish tizimi saqlanib qolgan holda bozor
mexanizmlari muvaffaqiyat bilan qo‘llanilib, barqaror va tez sur’atlar
bilan iqtisodiy o‘sishga erishmoqda.

Yaponiya modelida kapital to'plash uchun qulay imkoniyatlar iqtisodiy rivojlanishni dasturlash, tarkibiy, investitsiya va tashqi iqtisodiy siyosat sohalarida davlat tomonidan tartibga solishning faol roli va korporativ printsipning alohida ijtimoiy ahamiyatiga ega bo'ladi.



Download 366,86 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish