1 ma’ruza mexanika asoslari



Download 1,31 Mb.
bet8/43
Sana01.06.2022
Hajmi1,31 Mb.
#627642
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   43
Bog'liq
1 ma’ruza mexanika asoslari

Rezerford tajribasi. Rezerfordning o’z oldiga qo’ygan maqsa-dini tushunish uchun atomning Tomson modelini oddiy tarvuz sifatida tasawur qilaylik: tarvuzning go’shti musbat zaryadlari boisa, danaklari elektronlar bo’lsin. Bunga ishonch hosil qilish uchun qanday yo'l tutish kerak? Bunday tarvuzni parchalab bo’lmaydi, chunki u juda kichkina, kattaligi 10 l0 m. Yagona yoi tarvuzga undan ham kichikroq jismlarni yo’naltirish, ya'ni uni nishonga olib otish. Tarvuzni teshib o’tgan o’q uning ichki tuzilishi haqida ma'lumot beradi. Bordiyu tarvuzning markazi tomon yo’nalgan o’qlar uni teshib o’tmasdan orqaga qaytsa-chi? Bundan qanday xulosa chiqariladi? Demak, uning markazida o’q teshib o’ta olmaydigan, og’ir o’zak bo’lmog’i kerak. Aks holda o’q orqaga
qaytmas edi. Endi Rezerford tajribasining sxemasi bilan tanishaylik Rezerford tajribasida atomga a-zarralar oqimi yo’naltiriladi. a- zarraning zaryadi +2e ga, massasi esa 6,64•10-27kg ga teng. Manba tortirqishli qo’rg’oshin idishda joylashti- rilgan bo’lib, zarralar ma'lum yo’nalishdagina chiqariladi va boshqa yo’nalishdagilarini qo’rg’oshin devorlar yutib qoladi. o’- zarralarning yo’liga perpendikular qilib 1 |im qalinlikdagi oltin qog’oz qo’yilgan. Oltin qog’ozdan o’tgan a- zarralarning yo’nalishi ekran yordamida qayd qilingan. Rezerford o’z tajribasida o’- zarralarning bir qismi dastlabki yo’nalishidan ma'lum burchaklarga og’ishini va hatto oltin qog’ozdan qaytuvchi zarralar ham bo’lishini qayd etgan. Garchi bunday hol 10 000 ta zarradan bittasida kuzatilsa-da, Tomson modeli nuqtayi nazaridan mutlaqo tushunarsiz edi.
Rezerford tajribasidan xulosa. «Tarvuz»ning markaziga yo’nal-tirilgan o’q uni teshib o’tmay orqaga qaytganda biz qanday xulosa chiqargan bo’lsak, Rezerford ham o’z tajribasi natijasidan shunday xulosa chiqargan. Ushbu xulosaga muvofiq, atomning markazida undan 10 000 marta kichik, ya'ni kattaligi 10-14 m bo’lgan o’zak (yadro) mavjud bo’lmog’i kerak. Yadroda atomning musbat zaryadi va massasining asosiy qismi (qariyb 95 foizi)' mujassamlashgan. Agar a- zarra oltin qog’ozdagi atom yadrosidan uzoqdan o’tsa, o’z yo’nalishini o’zgartirmaydi (49- rasm). Agar yadroga duch kelib qolsa, orqaga qaytishi kuzatiladi. Yadro atomdan 10 000 marta kichik boigani uchun o’- zarralarning 10 000 tadan bittasi u bilan to’qnashishi va orqaga qaytishi kuzatilgan.
Xo’sh, unda atom qanday tuzilgan?
Atomning yadroviy (planetar) modeli. Tajriba natijalari asosida Rezerford 1911- yilda atomning yadroviy (planetar) modelini taklif qildi. Ushbu modelga ko’ra atom jajjigina quyosh sistemasidek tasav-vur qilinadi. Elektronlar yadro atrofida (yopiq) orbitalar — atom-ning elektron qobig’i bo’ylab harakatlanadi va ularning zaryadi yadrodagi musbat zaryadga teng.
Atomning Rezerford modeli klassik mexanika va elektrodina-mika qonunlari bilan qarama-qarshi bo’lib chiqdi va nurlanishning spektral qonunlarini tushuntirib bera olmadi. Kelgusi mavzuda ushbu muammolarga batafsilroq to’xtalamiz.

Download 1,31 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   43




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish