1. Киберхавфсизликни фундаментал терминлари


уланишлар ва дастурий таъминотдан



Download 51,81 Kb.
bet3/18
Sana25.02.2022
Hajmi51,81 Kb.
#273808
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18
Bog'liq
Atamalar

уланишлар ва дастурий таъминотдан иборат бўлган
тизим хавфсизлигининг аспектларига эътибор қаратади.
– Тизим хавфсизлигини тушуниш учун нафақат, унинг таркибий
қисмлари ва уланишини тушунишни, балки бутунликни ҳисобга
олишни талаб қилади.
• “Инсон хавфсизлиги” билим соҳаси киберхавфсизлик
билан боғлиқ инсон ҳатти ҳаракатларини ўрганишдан
ташқари, ташкилотлар (масалан, ходим) ва шахсий ҳаёт
шароитида шахсий маълумотларни ва шахсий ҳаётни
ҳимоя қилишга эътибор қаратади. “Ташкилот хавфсизлиги” билим соҳаси ташкилотни
киберхавфсизлик таҳдидларидан ҳимоялаш ва ташкилот
вазифасини муваффаққиятли бажаришини мададлаш
учун рискларни бошқаришга эътибор қаратади.
• “Жамоат хавфсизлиги” билим соҳаси у ёки бу даражада
жамиятда таъсир кўрсатувчи киберхавфсизлик омилларига
эътибор қаратади.
Кибержиноятчилик, қонунлар, ахлоқий муносабатлар, сиёсат,
шахсий ҳаёт ва уларнинг бир-бири билан муносабатлари ушбу
билим соҳасидаги асосий тушунчалар.

5. Шифрлаш – жараёнида ҳам маълумот бошқа форматга


ўзгартирилади, бироқ уни фақат махсус шахслар
(дешифрлаш калитига эга бўлган) қайта ўзгартириши
мумкин бўлади.
Шифрлашдан асосий мақсад маълумотни
махфийлигини таъминлаш бўлиб, уни қайта ўзгартириш
баъзи шахслар (дешифрлаш калитига эга бўлмаган) учун
чекланган бўлади.
Шифрлаш ва дешифрлаш масалаларига тегишли бўлган, маълум
бир алфавитда тузилган маълумотлар матнларни ташкил этади. Шифр ёки криптотизим маълумотни шифрлаш учун
фойдаланилади. Ҳақиқий шифрланмаган маълумот очиқ
матн деб аталиб, шифрлашнинг натижаси шифрматн
деб аталади. Ҳақиқий маълумотни қайта тиклаш учун
шифрматнни дешифрлаш зарур бўлади. Калит
криптотизимни шифрлаш ва дешифрлаш учун созлашда
фойдаланилади.
6. Алфавит - ахборотни ифодалаш учун фойдаланиладиган чекли
сондаги белгилар тўплами. Мисоллар сифатида:
• ўттиз олтита белгидан (ҳарфдан) иборат ўзбек тили алфавити;
• ўттиз иккита белгидан (ҳарфдан) иборат рус тили алфавити;
• йигирма саккизта белгидан (ҳарфдан) иборат лотин алфавити;
• икки юзи эллик олтита белгидан иборат ASСII компьютер
белгиларининг алфавити;
• бинар алфавит, яъни 0 ва 1 белгилардан иборат бўлган алфавит;
• саккизлик ва ўн олтилик саноқ системалари белгиларидан
иборат бўлган алфавитларни келтириш мумкин. Симметрик шифрларда маълумотни шифрлаш ва
дешифрлаш учун бир хил калитдан фойдаланилади.
• Бундан ташқари очиқ калитли (ассиметрик)
криптотизимлар мавжуд бўлиб, унда шифрлаш ва
дешифрлаш учун турлича калитлардан фойдаланилади.
• Турли калитлардан фойдаланилгани боис, шифрлаш
калитини ошкор қилса бўлади ва шуни учун очиқ

Download 51,81 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish