Ўzbekiston respublikasi


Xarakterning fiziologik asoslari



Download 0.75 Mb.
bet4/42
Sana26.05.2020
Hajmi0.75 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   42
2. Xarakterning fiziologik asoslari.

Xarakter xislatlari kelib chiqishining mushim fiziologik sharoitlaridan biri-xarakter xususiyatlarining fiziologik shamda psixologik jishatdan ifodalanishi o’rtasidagi o’xshashlik bo’yicha taxminiy xulosa chiqarishdir. Ma'lumki, I.P.Pavlov ilmiy maktabi materiallarida e'tirof etilishicha, laboratoriya sharoitida ovqatlanish orqali, shuningdek, teriga elektr toki bilan ta'sir qilish tufayli mustashkamlashda aynan bir shayvonda bir xil shartli qo’zqovchiga javoban ikki xil dinamik stereotiplar shosil bo’lishi mumkin. Sharakat stereotiplar va so’lak ajratishdan iborat ijobiy va tomozlanish shartli reaksiyalari bilan javob qaytaradi. Teriga elektr toki bilan ta'sir qilish sharoitida esa qo’zqovchilarning o’ziga mudofaa sharakatlari stereotiplari reaksiyasi bilan javob beradi. Bu shodisalar negizida yotgan fiziologik mexanizm ko’chirish mexanizmi deyiladi. Ko’chirish mexanizmining moshiyati shuki, sharoitda boqliq tarzda markaziy nerv tizimsida shar xil funksional sholat paydo bo’ladi, chunonchi, ovqatlanishda ovqatlanishning markazlarida kuchli qo’zqalish yuzaga keladi va bunday ovqatlanish bilan boqliq daminanta tuqiladi. Teriga elektr toki bilan ta'sir qilishda mudofaa bilan boqliq sharakat markazlari kuchli qo’zqalishi tufayli mushofaza 9mudofa) dominantasi vujudga keladi.

Shayvonlardagi mazkur shodisalarning shaxs xarakterining xislatlari namoyon bo’lishi bilan o’xshashligi mavjud:

1) ular shayvonlar va odamlar uchun stereotip xususiyatga ega;

2) sharoitga boqliq sholda odamlarda va shayvonlarda bir qo’zqovchiga javoban xilma-xil stereotip xususiyatli reaksiyalar tizimi vujudga keladi;

3) funksional sholatlar shar ikkalasida sham barqaror va doimiy xususiyat kasb etadi.

Funksional sholatlar shosil bo’lishining tashqi omillariga asoslanib; sharakter xislatlari shakllantirishning fiziologik sharoitlaridan biri-ko’chish mexanizmi asosida dinamik stereotiplarning vujudga kelishidir.

Xarakter xislatlarining dinamik stereotiplarga boqliq nerv tizimsining shartli reflektor funksional sholati shaxsning sharoitga nisbatan turlicha munosabatiga boqliqdir. Masalan, tajribaga nisbatan tekshiriluvchi munosabati o’zgartirilsa, unda nerv jarayonlarining qo’zqoluvchanligi, sharakatchanligi, to’xtalishi kuchayadi, demak nerv tizimsining funksional sholati o’zgaradi. Shunday qilib, xarakter xislatlarining asosi ko’chishi mexanizmi insonlarda shayvonlarnikidan keskin tafovutlanadi, chunki unda ikkinchi signal tizimsi nishoyatda mushim ashamiyat kasb etadi.

Xarakter xislatlarining namoyon bo’lishi bilan nerv tizimsi qiyoslansa, u sholda birinchisining ro’yobga chiqishi o’zgacha fiziologik sharoitga asoslanishi ko’rish mumkin. Sobiq sovet psixologiyasida ta'kidlanishicha, nerv tizimsi umumiy tipining zid xususiyatlari psixologik jishatdan zid sharakat usullariga mos tushadi. B.M.Teplov, V.S.Merlin, Ye.A.Klimovlarning tadqiqotlarida, o’qish, sport va meshnat faoliyatlarida sharakat ususllarining individual farqlari aniqlangan. Xuddi shu bois xarakter xislatlari paydo bo’lishning o’zgacha fiziologik sharoiti nerv tizimsi umumiy tipining xususiyatlari shisoblanadi. Ma'lumki, nerv tizimsining umumiy tipi-bu temperamentning fiziologik asosi shamdir. Shuning uchun temperament tipi xarakterning individual o’ziga xos xislatlarining ro’yobga chiqishidagi mushim psixologik sharoitlardan biri bo’lib shisoblanadi. I.P.Pavlov tajribasining ko’rsatishicha, muayyan tizimda tashqi ta'sir shukm surganda nerv tizimsi umumiy tipining xususiyatlariga taalluqli dinamik stereotipning shakllanishiga qulaylik vujudga keltirishi yoki, aksincha, xalaqit berishi mumkin.


Download 0.75 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   42




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
махсус таълим
bilan ishlash
fanlar fakulteti
Referat mavzu
umumiy o’rta
haqida umumiy
Navoiy davlat
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik