Ўzbekiston respublikasi



Download 0.75 Mb.
bet18/42
Sana26.05.2020
Hajmi0.75 Mb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   42
6.2. Eshitish sezgilari.

Eshitish sezgilari tovushlarni eshitishdan iborat bo’lib, musiqaviy va shovqinli tovushlarni aks ettiradi.

Odatda tovushlar oddiy va murakkab turlarga ajratiladi, ularning birinchisi tonlar, ikkinchisi esa bir necha tondan tashkil topadi. Tonlardan biri asosiy ton shisoblanadi va tovushning balandligini, kuchini belgilaydi, boshqalari qo’shiluvchi tovushlar sanalib, ular obertonlar deyiladi. Musiqa asboblaridan taralayotgan tovushlarning o’ziga xosligi fan tilida tembr deb ataladi. Shatto nutq tovushlari sham oshangli tovushlar (unli tovushlar) yoki shovqinlardan (undosh tovushlar) tashkil topgan bo’ladi.

Eshitish sezgilari organi quloq bo’lib, tashqi quloq (quloq suprasi bilan eshituv yo’lidan iborat), o’rta quloq (noqora parda va unga yopishgan uchta suyakcha: bolqacha, sandon va uzangidan tashkil topgan), ichki quloq (quloq labirinti o’zaro birlashgan uchta bo’lakdan tuzilgan). Tashqi quloq shavo to’lqinlarini yiquvchi karnay vazifasini bajaradi. Noqora parda va unga yopishgan suyakchalar shavo to’lqinlarini ichki quloqqa uzatadi. O’rta quloq maxsus yo’l orqali oqiz va burun bo’shliqi bilan tutashgan bo’ladi. Ichki quloqning yuqori qismi uchta yarim doira kanaldan, o’rta qismi kameradan va pastki qismi chiqanoqdan tashkil topgandir.

Ichki quloqning uchala bo’limi endolimfa nomli maxsus suyuqlikdan iboratdir. Ichki quloqning asosiy qismi chiqanoqdan iborat bo’lib, uning ichida Kortiy organi mavjud, u gumbaz shakliga ega, asosida esa membrana joylashgan. Membrana uzunligi qisqarib boruvchi elastik tolalardan iborat bo’lib, ular tarang tortilgan turlarga o’xshaydi, uning yuqori qismida maxsus tayoqchasimon shujayralar mavjud va ular Kortiy dugalari deb yuritiladi.

Membrananing tolalari endolimfaga ingichka qillari bor maxsus shujayralar yordamida Kortiy dugalari orqali miya katta yarim sharlari po’stining bo’lagiga joylashgandir.

a) eshitish sezgilarining fizik sabablari. Havo to’lqinlarining sharakati tufayli tovush chiqaruvchi jismlar tebranganida eshitish sezgilari shosil bo’ladi. Agarda musiqaviy tovushlar shavo to’lqinlarining tekis, ritmik sharakatlari natijasida vujudga kelsa, shovqinlar tovushlar esa ularning notekis sharakatlaridan tuqiladi.


Download 0.75 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   42




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
guruh talabasi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Alisher navoiy
Toshkent davlat
tashkil etish
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
maxsus ta'lim
tibbiyot akademiyasi
bilan ishlash
o’rta ta’lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
umumiy o’rta
Referat mavzu
fanining predmeti
haqida umumiy
Navoiy davlat
universiteti fizika
fizika matematika
Buxoro davlat
malakasini oshirish
Samarqand davlat
tabiiy fanlar