Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси


Reduplikatsiya jarayonidagi almashinuvlar



Download 1.1 Mb.
Pdf ko'rish
bet45/46
Sana13.05.2020
Hajmi1.1 Mb.
1   ...   38   39   40   41   42   43   44   45   46
Reduplikatsiya jarayonidagi almashinuvlar 

Har  qanday  reduplikatsiyada  umumiy  (tsepentlovchi)  urg`u  birinchi 

komponentda  bo`ladi.  Ikkinchi  darajali  urg`u  ikkinchi  komponentning  oxirgi 

bo`g`iniga  tushadi.  Juft  so`zlarning  anchagina  qismida  komponentlardan  biri 

ikkinchisining morfonologik o`zgarishiga uchragan varianti hisoblanadi. 

Birinchi komponent o`zgaradi: 

tun-s; bus-butun 

tta-p: kap-katpsh 

shil-m: yam-yashil 

k-m: ko`m-ko`k 

zil-p: qip qizil 



 

82 


ra-p: qop-qora 

k-p: op-ok (oppoq) 

rik-p;; sap-sariq va boshq. 

II. Ikkinchi komponent o`zgaradi: 

y-p: yog`och-pog`och, yilt-pilt 

m-s: mol-sol, mot-sot, temir-semir 

m-p: mol-pol, mosh-posh 

y-m: yo`riq-mo`riq 

t-m: tugun-mugun 

k-m: qiyshiq-miyshiq 

t-p: temir-pemir va boshq. 

Ko`rinib  turibdiki,  reduplikatsiya  jarayonida  almashinuvchi  allofon  sifatida 

faqat  chegaralangan  tovushlar  qatnashadi.  Ular  ko`proq  m,  p,  s,  allofonlar 

hisoblanadi. Bu sanokli allofonlar son-sanoqsiz tovush yoki tovush kompleksi o`rnida 

kela oladi. SHuning uchun ham reduplikatsiya modelini hosil qiladi. 

YUqorida bayon qilinganlardan shu narsa ma`lum bo`ladiki, faqat morfemalar 

qurshovidagi  tovush  almashinuvlar,  ya`ni  bir  umumiy  morfemaning  turli 

alloformalarini 

yuzaga 


chiqarishda 

xizmat 


qiluvchi 

almashinuvlargina 

morfonologiyaning o`rganish ob`ekti bo`ladi. 


Download 1.1 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   38   39   40   41   42   43   44   45   46




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
махсус таълим
bilan ishlash
fanlar fakulteti
Referat mavzu
umumiy o’rta
haqida umumiy
Navoiy davlat
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik