Zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi toshkent axborot texnologiyalari universiteti



Download 351.5 Kb.
Sana31.01.2017
Hajmi351.5 Kb.
O’ZBEKISTON ALOQA VA AXBOROTLASHTIRISH AGENTLIGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI

Aloqa qurilmalarining elektr ta’minoti” kafedrasi



Ekologiya fanidan РЕФЕРАТ

Mavzu: Iqlim o’zgarishining sabablari.

Faktlar

Guruh: 121-06 Mu

Bajardi: Dadayeva D.S.

Tekshirdi: Qodirov F.M.

TOSHKENT – 2009
Iqlim o’zgarishining sabablari
Yer iqlimi quyosh, okeanlar, yer usti qoplami va biosferaning murakkab bir-biriga bo’lgan ta’siriga bog’liq. Ob-havo va iqlim uchun bosh harakat kuch bu quyoshdir. Yer usti qoplamining noteng isitilishi (ekvatorga yaqinlashish bilan isitilish kuchayadi) shamollar va okean oqimlarining asosiy sababidir.

Hozirga qadar yer iqlimi o’zgarishlari asosiy faktorlar ta’siri oqibatida tabiiy holda bo’lib o’tgan, bu faktorlar quyidagilardir: materik va okeanlarning kattaligi va ularning bir-biriga nisbatan bo’lgan joylashishining o’zgarishi, quyosh nur sochishining o’zgarishi, yer o’zgarishlari ko’p faktorlarning ta’siri natijasida sodir bo’lganligining ehtimoli bor.



Atmosfera shaffofligi vulqondan lava otilib chiqish paytida keskin o’zgaradi. Atmosferaga aerosol tashlashlar yer usti qoplamining tez soyalanishi natijasida haroratning pasayishiga olib kelishi mumkin. Harorat o’zgarishi vulqon aktivligi o’zgarishi bilan ancha mos keladi, bu haqida kislotalarning muzda cho’kishi bo’yicha hulosa chiqarish mumkin. Sovuq tushgan davrda kislotalarning cho’kishi kuchayadi.

Atmosfera tarkibining o’zgarishi Yerning radiatsion balansiga qattiq ta’sir ko’rsatish imkoniga ega, bundan chiqdi, iqlim o’zgarishining sababi ham bo’la oladi. Bu ta’sirning asosiy mexanizmi issiqxona effektidir. Yerga yetib keladigan quyosh nurlanishining tahminan 30% atmosferaning ustki qatlamlaridan aks ettirilib, fazoga qaytib ketadi, lekin nurlanishning asosiy qismi atmosferadan o’tib yer yuzini isitadi. Isitilgan yer yuzi infraqizil nurlanishni tarqatadi. Atmosfera tarkibiga kichik miqdorda kiradigan ayrim gazlar (0,1%) infraqizil nurlanishni ushlab qolish qobiliyatiga ega. Bu gazlar issiqxona gazlari, hodisaning o’zi esa issiqxona effekti deb ataladi.

Issiqxona gazlari yerning deyarli butun tarixi mobaynida atmosferada bo’lgan, ularning balansi tabiatda bo’lgan tabiiy aylanish natijasida saqlanib kelgan. Atmosferada issiqxona gazlari bo’lmaganligida, yer sathi harorati hozirgidan tahminan 30-330C past bo’lgan bo’lardi. Sanoat davrining boshlanishidan avval uglerod dioksidining atmosferada konsentrasiyasi 280 millionga zarraga teng bo’lgan, hozir esa bu daraja 30% oshib 368 millionga zarrani tashkil etadi.

Tabiiy issiqxona effekti yer atmosferasini hayvonlar va o’simliklarning mavjudligiga qulay bo’lgan issiqlik balansi holida saqlab kelgan bo’lsa, issiqxona gazlarining atmosferada antropogen ko’payishi issiqxona effektining kuchayishi hisobiga sayyoraning tabiiy issiqlik balansining buzilishiga olib keladi, bu esa natijada global issiqlashuvga olib keladi.
Faktlar
XIX asrdayoq olimlar karbonat angidrid (uglerod dioksidi) quyosh energiyasini atmosferada ushlab qolib, yer usti qoplamini isishiga olib kelishini bilganlar. Ilmiy-texnik progressning rivojlanishi va sanoat progressning boshlanishi bilan turli xil qazilma uglerod yoqilg’ining (neft, ko’mir, gaz) xalqaro miqyosdagi ishlatilishi oshadi, va bu atmosferada uglerod dioksidining konsentratsiyasini ko’payishiga olib keladi.


Havo harorati

Iqlimnni kuzatish ma’lumotlaridan kelib chiqishicha, shimoliy yarimsharda XX asrda sodir bo’lgan iqlim issiqlashuvi ohirgi 1000 yil ichida eng qattig’i bo’lgan. 1990-2000 yillar eng iliq dekada bo’lsa, 1998 yil XX asrdagi eng iliq yil bo’gan. Shuni ta’kidlab o’tish kerakki, tungi harorat ko’tarilishi kunduzdagiga qaraganda ancha yuqori.



Qor va muz qoplami. 60-yillarning ohiridan boshlab qor va muz qoplamlari uzunligining 10-15% qisqarishi, ko’l va daryolarning har yilgi qor bilan qoplanish davrining ikki xaftaga qisqarishi kuzatilgan. Tog’ muzlarining yoppasiga chekinishi va Arktika muzlarining qalinligining qisqarishi kuzatilgan.

Dunyo okeanining sathi XX asr davomida Dunyo okeanining sathi 10-20 santimetrga ko’tarildi. Buning sababi dengiz suvlarining issiqlik natijasida kengayishi va global issiqlashuv bilan bog’liq bo’lgan qutb muzlarning erishidir.

Iqlimning global o’zgarishi o’ta issiq kunlar soni, qurg’oqchilik, suv toshqinlar, keskin havo isishi va yengil sovuq tushishi, sel va qattiq shamollar sonining ko’payishida aks ettiriladi. Sug’urta kompaniyalarining baholashi bo’yicha, iqtisodiy yuqotishlar yiliga 90 milliard dollarni tashkil etgan.



Foydalanilgan manba:


  1. IPCC Third Assessment Report, 2001

  2. www.climate.uz

Katalog: uploads -> books -> 47828
47828 -> Referat topshirdi: Tuvalov T. Qabul qildi: Boltayev M. Samarqand 2013
47828 -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’lim vazirligi navoiy davlat pedagogika instituti tarix fakulteti tarix ta’lim yo’nalishi 4 kurs
47828 -> Navoiy davlat pedagogika instituti
47828 -> Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti
47828 -> Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti
47828 -> Низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети тарих факультети алиева Мохира Солиевнанинг
47828 -> Mavzu: “Sеrfayz o`zbеk dasturxoni” mavzusida natyurmort kompozitsiya bajarish Ilmiy rahbar
47828 -> «tabiyot fanlari» fakultеti «gеografiya va uni o’qitish mеtodikasi» kafеdrasi
47828 -> O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi Navoiy davlat pedagogika instituti Tarix fakulteti
47828 -> «tabiyot fanlari» fakultеti «gеografiya va uni o’qitish mеtodikasi» kafеdrasi

Download 351.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
toshkent davlat
toshkent axborot
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
bilan ishlash
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik