Yuqori molekulyar birikmalar kimyosi haqida umumiy tushunchalar



Download 266,82 Kb.
bet1/4
Sana12.01.2021
Hajmi266,82 Kb.
#55371
  1   2   3   4
Bog'liq
Yuqori Molekulyar Birikmalar Kimyosi Haqida
Bu qanday baxt ediki

Aim.uz


YUQORI MOLEKULYAR BIRIKMALAR KIMYOSI HAQIDA UMUMIY TUSHUNCHALAR.
Monomer, polimer, elementar zveno, polimerlanish darajasi. Polietilen, diyen uglevodorodlar haqida tushuncha. Tabiiy kauchuk, uning tuzilishi va xossalari. Sintetik kauchuk. Sun’iy tolalar haqida tushuncha. Yuqori molekulyar birikmalar haqida tushuncha.

Yuqori molekulyar birikmalar kimyosi minglab va bir necha yuz minglab atomlardan tuzilgan makromolekulalarni kimyoviy xossalarini, tuzilishi sintezi va analizini, ularda kuzatiladigan qonuniyatlarni yuqori molekulalar haqidagi eng muhim tushunchalarni o’rganadi.

Yuqori molekulyar birikmalar molekulyar massasi juda katta bir necha mingdan bir necha milliongacha bo’ladigan tabiiy va sintetik moddalar.

Organik yuqori molekulyar birikmalar jonli tabiatning asosini tashkil qiladi. Tabiiy yuqori molekulyar birikmalar kraxmal va selluloza, lignin, pektin, oqsillar, garmonlar, fermentlar, o’simliklar va hayvon organizmlarining asosiy tarkibiy qismidir. O’simlik va hayvon organizmlarining hayoti yuqori molekulyar birikmalarining hosil bo’lish, bir turdan boshqa turga o’tish va parchalanish jarayonlari bilan uzluksiz bog’liq.

Kimyo fanining nazariy va amaliy yutuqlarini chuqur o’rganish yuqori molekulyar birikmalarning muhim xususiyatlarini o’rganishga imkon beradi. Yuqori molekulyar birikmalar kimyosini yanada rivojlantirishda chet el olimlari qatorida o’zbek olimlaridan O. D. Sodiqov, X. U. Usmonov, M. A. Asqarov, A. Yu. Yo’lchiboyev, U. M. Musayev, A. Aloviddinov, I. I. Ismoilov va boshqalarning xizmatlari juda kattadir.

Tabiatda polimerlarning hosil bo’lishi hamda parchalanish oddiy sharoitda uzluksiz ravishda maxsus tartib bilan sodir bo’lib turadi. Bunday o’zgarishlar maxsus regulyatorlar, murakkab organik katazilatorlar, fermentlar, vitaminlar ishtirokida amalga oshadi. Ammo ularinng ta’sir etish mexanizmi xozirga qadar yaxshi o’rganilmagan. Shunga qaramasdan kimyoning bu sohasi jadal rivojlanmoqda. Hozir yangi – yangi yuqori molekulyar materiallar: plastmassalar, sun’iy tolalar va kauchuklar, loklar, bo’yoqlar, sun’iy charm va plyonkalar ishlab chiqarish yildan – yilga ko’payib bormoqda va ularning ishlatilish sohasi ham ko’payib bormoqda. Sintetik tolalarning ba’zilari juda barqaror, mustahkam, qatiqligi olmosga yaqinlashadi. Ulardan konstruksion materiallar, ion almashtiruvchi sorbentlar, yengil va chiroyli qurilish materiallari, mashinalarning detallari, kimyoviy apparatlar tayyorlashda keng foydalanilmoqda .

Barcha yuqori molekulyar birikmalar asosiy zanjirning tuzilishiga qarab, ikki sinfga bo’linadi:




  • Geterozanjirli polimerlar;



  1. Korbozanjirli polimerlarning asosiy zanjiri faqat uglerod (C) atomidan tuzilgan bo’ladi :

... – C – C – C – C – C – C – C – C - …

Uglerod atomining qolgan bog’lari vodorod, alkil, aril va h.k gruppalar bilan bog’langan bo’lishi mumkin. Bunday tabiiy polimerlarga kauchuk, anorganik polimerlardan grafit va olmoslar misol bo’ladi.

Sintetik karbozanjirli polimerlarga polietilen va butadiyenlar kiradi.


  1. Geterozanjirli polimer molekulasining asosiy zanjirida ugleroddan tashqari kislorod, azot, oltingugurt, fosfor, kremniy va boshqa elementlarning atomlari ham bo’ladi.

Oqsil, selluloza, ligninlar tabiiy geterozanjirli polimerlar, sintetik geterozanjirli yuqori molekulyar birikmalarga oddiy va murakkab poliefirlar, poliamidlar va poliuretanlarni kiritish mumkin.


Download 266,82 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
davlat pedagogika
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
vazirligi muhammad
таълим вазирлиги
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
Ishdan maqsad
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
fanidan mustaqil
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
covid vaccination
qarshi emlanganlik
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
o’rta ta’lim
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti