Xviii-xix asrlarda estеtik taraqqiyot Bu davrda tafakkur taraqqiyotida Darvesh Ali Changiyning «Risolai musiqiy»



Download 13.46 Kb.
Sana09.09.2017
Hajmi13.46 Kb.

Aim.uz

XVIII-XIX Asrlarda estеtik taraqqiyot

Bu davrda tafakkur taraqqiyotida Darvesh Ali Changiyning «Risolai musiqiy», Malelio Samarqandiyning «Muzakkir ul-asxob», Zayniddin Vosifiyning «Bado‘ye ul-vaqoe’» asarlari muhim ahamiyat kasb etdi.

Maleho Samarqandiy «Muzakkir ul-asxob» asarida 160 dan ziyod ijodkorlar haqida yozib, o‘sha davr madaniyali, turmush tarzi, badiiy meros namunalari to‘g‘risida fikr-mulohazalarini bayon etgan. Maleho ushbu tazkirasiga «Maleho» (go‘zallik) taxallusini tanlab, shoir va adiblar ijodiga alohida c’libor beradi.

Maleho Samarqandiy o‘z davrida ko‘z o‘ngida sodir bo‘lgan ijtimoiy adolalsizliklar, nojo‘ya ishlarga nisbatan befarq qaray olmagan. S’huning uchun o‘z davri tartiblariga (anqidiy munosabatda bo‘lgan, chunonchi, Subxonqulixon hukmronligi vaqtidagi poraxo‘rlik, o‘zboshimchalik, yovuzliklarni mana bunday tasvirlagan:«Subxonqulixon taxtga o‘tirishi bilan amaldorlarning yovuzligiga erkinlik berib qo‘ydi: odamlar izzat-hurmatga va katta mansabga erishish uchun xonning amirlari va yaqinlariga pora tarzida pul berdilar. Poraxo‘rlik shu darajaga borib yetdiki, ba’zi odanilar pora berish uchun qarz ko‘tarib amalga yetishdilar. Lekin ularning amaldorligi uzoqqa yetmadi, chunki boshqa bir odam yana pora berib, o‘sha mansabni sotib oldi va mansabdan tushgan amaldor, umr bo‘yi qarzdorlik tutqunligiga tushib qoldi».

Maleho faqat ko‘zga ko‘ringan Sayido Nasafiy yoki yoshi anchaga borib qolgan Hoja Same’ Saodat, Muhammadamin Sarafroz Samarqandiy, Lutfullo Shokir kabilar haqidagina emas, shuning bilan birga endigina ko‘zga ko‘rina boshlagan, imkoniyat-u harakati bo‘lsa katta shuhratlarga sazovor bo‘lishi mumkin bo‘lgan yoshlar to‘g‘risida ham o‘z bashoratini bildira olgan. Chunonchi, Abdulla Mulham Buxoriy haqida u mana bunday deb yozgan: «Mulham - oti Abdullodir. U ham buxorolik bo‘lib, yoshdir. Maydonga endi kirib kelayotir. Uning kelajagi borligi ko‘rinib turibdi».

Xullas, Movarounnahr va Xuroson Uyg‘onish davri mutafakkirlari san’atning voqealikka munosabati muammolariga asosiy e’tibor qaratgan bo‘lsalar, XV-XVIII asrlarda yaratilgan risolalarda, tazkiralarda ijod amaliyotidan kelib chiqqan holda fikr-mulohazalar bayon qildilar. Demak, bu o‘rinda estetika nazariyasi bilan uning amaliy masalalari o‘zaro bog‘lanib ketganini ta’kidlash lozim bo‘ladi.

S’huningdek, bu davrda Nodira, Turdi, Mahmur, Gulxaniy, S’hermuhammad Munis, Ogahiy kabi bir qator zabardas nafosat namoyondalari yashab, ijod etdilar.

O‘zbekitsonda ilg‘or estetik g‘oya namoyondalari H. H. Niyoziy, Abdulla Avloniy, Behbudiy, Fitrat kabilar o‘zbek adabiyoti, teatri, san’ati sohalarida chuqur, sermazmun ijod qildilar. Abdurauf Fitrat «0’zbek musiqasi va uning tarixi» asarida qadimda xonaqohlarda aytiladigan «Naqshi Mullo» kuyi Abdurahmon Jomiy asari, S’hashmaqomdagi «Qari navo» kuyini esa Alisher Navoiy asari ekanini eslatib o‘tadi.

S’huningdek, u o‘zining 1913-yilda yozgan «Hind sayyohi» asarida me’moriy obidalarning achinarli ahvolda ekanligini kuyinib tasvirlaydi. O‘rta Osiyoda juda ko‘p ilg‘or estetik tafakkur namoyondalari yashab ijod etdilar. Ularning noyob asarlari hanuzgacha xalq ommasini tarbiyalash ishiga o‘z hissasini qo‘shmoqda.

O‘rta asrlarda musulmon san’atining nazariy va amaliy tajri-balarini umumlashtirib, Ovro‘pa Uyg‘onish davri cautafakkir va san’atkorlari puxta o‘zlashtirdilar.



Bu qarashlar yangicha ijtimoiy-iqtisodiy umnosabatlar shakllanayotgan vaqtlarda ham Ovro‘po hududlari doirasida rivojlanib, yoyilib boraverdi. Bunga asosiy sabab, Sharq san’atkorlari G‘arblik kasbdoshlaridan ancha oldin san’atning ilohiy va dunyoviy mazmunini qaror toptirishga muvaffaq bo‘lgan edilar. O‘rta Osiyo xalqlari san’atining taraqqiyparvarligi va estetik jihatdan ahamiyatliligi xuddi ana shu tamoyillar bilan izohlanadi.
Katalog: attachments -> article
article -> Axloqning kеlib chiqishi, unda ixtiyor erkinligining ahamiyati va axloq tuzilmasi
article -> Podsho Rossiyasi tomonidan O‘rta Osiyoning bosib olinishi sabablari va bosqichlari
article -> Siyosiy mafkuralarning asosiy ko'rinishlari
article -> Mehnat sohasida ijtimoiy kafolatlar tizimi. Reja: Ijtimoiy himoya qilish tushunchasi va uning asosiy yo’nalishlari
article -> Siyosiy madaniyat va siyosiy mafkuralar Reja
article -> O’zbek Adabiyoti tarixi: Eng qadimgi adabiy yodgorliklar
article -> Ma’naviyatning tarkibiy qismlari, ularning o’zaro munosabatlari va rivojlanish xususiyatlari. Ma’naviyat, iqtisodiyot va ularning o’zaro bog’liqligi
article -> Davlatning tuzilishi
article -> Reja: Geografik o‘rni va chegeralari
article -> Yer resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish Reja: Tuproq, uning tabiat va odam hayotidagi ahamiyati. Dunyo yer resurslari va ulardan foydalanish

Download 13.46 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
matematika fakulteti
bilan ishlash
Nizomiy nomidagi
pedagogika universiteti
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
maxsus ta'lim
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
Referat mavzu
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
ishlab chiqarish
fizika matematika
universiteti fizika
Fuqarolik jamiyati