Uslubiyat tilshunoslik fanining bir bo‘limi bo‘lib, nutq jarayonida til hodisalarining maqsadga, sharoitga va muhitga mos ravishda foydalanish qonuniyatlari bilan tanishtiradi



Download 6,74 Mb.
bet1/4
Sana04.06.2022
Hajmi6,74 Mb.
#635952
  1   2   3   4
Bog'liq
Uslubiyat haqida umumiy ma’lumot va
Diversity listening task, MEHMONXONA ZANJIRLARI VA ULARNING USTUNLIKLARI, yangi markaz 25.07, 10A inglz tli, 5А320901-To‘qimachilik-maxsulotlari-texnologiyasi-to‘qimatrikotaj (1), Мамаюсупова Зулайхо Абдухмаидовна, 1-ISHIM HAYOTXON, kamol raxmatullayev, Fizikaviy tadqiqot usullari (A.Quvatov), МИНТАҚАВИЙ ҚАДРИЯТЛАР, Уринов А. Параболик типдаги дифф.тенглю., 7-sinf Matematika TEST, Dunyoning ishlari, 1-mavzu amaliy foizlar, kombinatorika elementlari (2), Punktuatsiya. Tinish belgilari imlosi
  • Uslubiyat tilshunoslik fanining bir bo‘limi bo‘lib, nutq jarayonida til hodisalarining maqsadga, sharoitga va muhitga mos ravishda foydalanish qonuniyatlari bilan tanishtiradi. Uslubiyatda uslublar, til vositalarining nutqda qo‘llanish yo‘llari, lug‘aviy, frazeologik va grammatik birliklarning qo‘llanish xususiyatlari o‘rganiladi. Adabiy tilning ijtimoiy hayotdagi ma’lum bir sohada qo‘llanadigan, bir qancha o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lgan ko‘rinishi adabiy til uslubi deyiladi. Uslub orqali so‘zlovchi shaxs narsalarga, voqealarga shaxsiy munosabatini aks ettiradi. O‘zbek adabiy tilida quyidagi asosiy nutq uslublari bor: so‘zlashuv uslubi, badiiy uslub, rasmiy uslub, ommabop uslub, ilmiy uslub (ayrim darsliklarda so‘zlashuv uslubidan boshqa barcha uslublar kitobiy uslub degan umumiy nom ostida beriladi)
  • Demak, adabiy tilning ijtimoiy hayotning ma’lum sohasi doirasida qo‘llaniladigan bir necha ko‘rinishlari mavjud. Ana shunday ko‘rinishlari nutq uslublari hisoblanadi.
  • Adabiy tilning ijtimoiy hayotning ma’lum sohasi doirasida qo‘llaniladigan ko‘rinishi nutq uslublari deyiladi.
  • O‘zbek tilining nutq uslublarini o‘rganuvchi tilshunoslik bo‘limiga esa o‘zbek tili uslubiyati deyiladi.
  • O‘zbek tilining ichki tuzilishinigina o‘rganish bizga bu til haqida to‘la axborotni bera olmaydi, chunki til birliklaridan qachon, qayerda, qanday vaziyatda foydalana bilish ham katta ahamiyatga ega.
  • Masalan, muhtaram, qimmatli, aziz singari so‘zlarni ma’lum shaxs bildiruvchi so‘zlarga faqat rasmiy, publitsistik uslublarda qo‘shib ishlatishingiz mumkin: Muhtaram Solijon Soqiyevich! Qimmatli aka, aziz opajon kabi.
  • Bunday birikmalarni yoningizda siz bilan oddiy holatda jonli muloqot qilib turgan kishilarga qo‘llay olmaysiz. Agar shunday birikmalarni qo‘llasangiz, noqulay ahvolga tushasiz.
  • Quyidagi matnning qaysi uslubga xosligini aniqlab, unga tavsif bering.
  •  
  • Xudo ne’matlarin oliysi idrok,
  • Aqlni madh etar kimki dili pok.
  •  
  • Aql yo‘l ko‘rsatib, dilni etar shod
  • Har ikki olamda aqlli obod.
  •  
  • Aql bir tirik jon — bilmaydi zavol,
  • Aql turmush asli buni yodlab ol.
  •  
  • Aqldan g‘amginlik, shodlik, o‘ktamlik,
  • Aqldan borlig-u yo‘qlig-u kamlik.
  •  
  • Kishi ish qilarkan beaql-u idrok,
  • Bu ishdan bo‘ladi yurak-bag‘ri chok.
  • Mashq
  •  
  • Kundalik hayotda uyda, ko‘cha-ko‘yda, ish joylarida va boshqa joylarda kishilarning bir-biri bilan erkin muloqotga kirishuvi so‘zlashuv uslubi orqali yuzaga chiqadi.
  •  
  • Oddiy so‘zlashuv uslubida so‘zlovchi nutq vaziyatidan kelib chiqib, axborot uchun eng kerakli so‘zlarnigina ishlatadi. Qolganlari nutqiy vaziyatdan bilinib turadi yoki imo-ishora va mimikalar bilan to‘ldiriladi. Masalan, kinoteatr chiрtaxonasidan chiрta olish uchun so‘raysiz:
  • Beshinchidan ikkita (Menga beshinchi qatordan ikkita chiрta bering deb o‘tirmaysiz).
  • So‘zlashuv uslubining o‘zi ikki turga bo‘linadi:
  • 1) adabiy so‘zlashuv uslubi; 2) oddiy so‘zlashuv us­lubi.
  •  

  • Download 6,74 Mb.

    Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
qarshi emlanganlik
covid vaccination
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
Ishdan maqsad
fanidan mustaqil
matematika fakulteti
o’rta ta’lim
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti