Ton r maxsu kent d ogik


  Asarning asosiy mazmuni



Download 0.68 Mb.
Pdf ko'rish
bet35/88
Sana21.05.2021
Hajmi0.68 Mb.
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   88
2.  Asarning asosiy mazmuni  
“Qutadg‘u bilig” asari Sharqda pandnoma yo‘lidagi an’anaviy kitob tuzish tartibiga rioya qilgan holda 
tuzilgan. Avval nasriy muqaddima, so‘ng 73 bobdan iborat kitobning mundarijasi beriladi.Dastlabki o‘n bir 
fasli debocha bo‘lib, hamd, na’t va Qoraxonni madh etish, ta’lif maqsadi, yetti kavokib va o‘n ikki burj, 
tilning ahamiyati, muallifning uzri, ezgulik haqida, bilim olishning ahamiyati, kitobga nom berilishi, 
keksalikdan afsuslanish kabi fasllardan iboratdir. O‘n ikkinchi fasldan boshlab asosiy voqea bayon etiladi. 
Lekin asarda ma’lum bir syujet yo‘q. Asarda to‘rt qahramon – Kuntug‘di –adolat ramzi, vazir - Oyto‘ldi-
davlat va baxt ramzi, vazirning o‘g‘li O‘gdulmish – aql ramzi sifatida, O‘zg‘urmish – vazirning qarindoshi 
– qanoat timsoli o‘rtasidagi munozara asosida hayotiy masalalar bir-biriga bog‘langan holda bayon etilib, 
kitobni yozishdan o‘z oldiga qo‘ygan maqsadga bo‘ysundiriladi. 
“Qutadg‘u bilig” Q.Karimov to‘g‘ri ta’kidlaganidek, “adabiy asar, badiiy adabiyotning tipik 
namunasi. Lekin u epopeya ham emas, to‘lig‘i bilan lirik ruhda ham emas. U axloq va odob, ta’lim va 


tarbiya hamda ma’lum ma’naviy kamolotning yo‘l-yo‘riqlarini, usullarini, chora-tadbirlarini 
mujassamlashtirgan qomusdir. Bu asar tom ma’nosi bilan didaktik ruhda yozilgan ta’lim-tarbiya, odob-
axloq va hikmat dasrligidir. 
Yuqorida ta’kidlangan to‘rt qahramonning suhbatlari, munozaralari asosida Yusuf Xos Hojib o‘z 
maqsad va g‘oyalarini bayon etadi. 
Masalan, Oyto‘ldining Elig bilan uchrashuvida uning Elig sinovidan o‘tish jarayonidagi savol-
javoblar natijasida davlatning sifati va fazilatlari, uning bevafoligi va bebaholigi, adolatning xislatlari, 
shuningdek, el-yurt boshqaruvchilarining xislatlari bayon etiladi. 
Oyto‘ldining o‘g‘li o‘gdulmish bilan Eligning suhbatida esa saroy amaldorlari: beklar, vazirlar, 
lashkarboshilar, hojiblar, elchilar, sarkotib, xazinador, dasturxonchilar, sharobdorlar, beglarning o‘z 
xizmatkorlariga munosabati qanday bo‘lishi kerakligi bayon etiladi. 
O‘gdilmish bilan O‘zg‘urmish munozaralari, elig bilan O‘zg‘urmish munozarasida esa insoniy 
xislatlar, xizmat va turmush odoblari borasida fikrlar bayon etiladi, turli kasb egalari vasfi beriladi. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1019-1020-yillar 
oralig’ida 
Bolosog’unda 
dunyoga kelgan 
Mukarram eshik 
og’asi 
Asar milodiy 1069-
1070-yillarda, hijriy 
462 yil yozilgan 
Asarda 4 ahramon 
yetakchilik qiladi 
“Baxt-saodatga 
eltuvchi bilim” 
Kuntug’di, Oyto’ldi, 
O’g’dulmish, 
O’zg’urmish 
Asar 73 bobdan iborat 
Shuningdek, 7 
kavokib, 12 burj, 
tilning ahamiyatiga 
doir ko’pgina 
pandnomalar bor 
Yusuf  
Xos  
Hojib 
Chin hokimi Tabg’ach 
Bug’roxonga atab 
yozgan 
 
6500 bayt, 13000 
misradan iborat 
Asarda 11 fasl hamd, 
na’t va Qoraxonni 
madh etishdan iborat 
“Qutadg’u  
bilig” 


“Qutadg‘u bilig”dagi bosh g‘oya-insonni hayotda baxt-saodatga eltuvchi asosiy qarashlari to‘rt 
ramziy qahramon: Kuntug‘di-elig podsho –adolat timsoli, Oyto‘ldi-vazir-davlat timsoli, O‘gdulmish-vazir-
aql timsoli, O‘zg‘urmish – vazirning qarindoshi –qanoat timsolining hayoti va davlatni boshqarish 
jaryonidagi hatti-harakatlari va fikrlari orqali berilganki, bular inson kamolotining  muhim mezoni 
sanaladi. 

Download 0.68 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   88




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
nomidagi samarqand
bilan ishlash
Darsning maqsadi
fanining predmeti
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
fanlar fakulteti
o’rta ta’lim
Toshkent axborot
Alisher navoiy
haqida umumiy
fizika matematika
Ishdan maqsad
moliya instituti
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
махсус таълим
respublikasi axborot
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
nazorat savollari