Texnika xavfsizligi


ni hisobga olgan holda biriktirish tasmasini   qarshiligi



Download 1.92 Mb.
Pdf ko'rish
bet6/7
Sana26.09.2019
Hajmi1.92 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

 ni hisobga olgan holda biriktirish tasmasini   qarshiligi  

aniqlanadi.  

n

n

n

R

R



 

  9. Konturni olingan qarshiliklari tekshiriladi.  

п

K

п

K

R

R

R

R

R



0

 



Uning  kattaligi  erga  ulab  himoyalash  qurilmasining    qarshiligi        R

n

  dan  kichik  bo`lishi 



kerak. 

Masala: Qo`l-oyoq konturi bo`yicha o`tadigan tok uchun odamning umumiy  qarshiligini toping.  

 

R



–odam qo`lining kontakt yuzasidagi terining  qarshiligi;   

 R

t



 –tana yuzasining terisini qarshiligi; 

R

ok  



-oyoq kiyimining qarshiligi ; 

R

p-



odamning oyog’i ostidagi pol yuzasining qarshiligi; 

R

ich 



-odam organizmi  ichki to`qimalarining qarshiligi; 

 

Echish: Qo`l-oyoq konturi  bo`yicha  tokni  oqib  o`tishi uchun  odam tanasining qarshiligini  

joylashtirilish  sxemasi rasmda  ko`rsatilgan. 

Rasmda  ko`rsatilgan qarshiliklar  qiymati  keng  masshtabda   o`zgaradi. Masalan : R

q

 , R


t

 

namlikka katta    bog’liq  ;  Agar   teri   nam   bo`lsa R



q

 =200-300 Om ni   tashkil etadi  . agar   teri  

quruq holatda bo`lsa , qarshilik  bir necha  10 Om ni  tashkil  etadi.  

    Odam  organizmning  ichki    to`qimalarini    qarshiligi      R

ich 

=  500-1000  Om  ni      tashkil 



etadi. 

K

K

n

R

R



3


Parallel  zanjirni  R

t

 R



ich 

qarshiligi 



ич

т

ич

т

R

R

R

R

R



1

  ga teng. 

 R

t

= 10000 Om vaR



ich

 = 600 Om bo`lganda    

560

600


1000

600


10000

1





R

 Om; 

R

t



= 1000 Om   vaR

ich


 = 600Om bo`lganda         

375


600

1000


600

1000


2





R

Om;  

Polning  qarshiligi  uning  materialiga,  namligiga,  mavjud  ifloslanishlarga  bog’liq  bo`ladi. 

Oyoq bosiladigan tekis yuzali beton polning qarshiligi quyidagicha:  

quruq holatda- 2 Om,    namlikda-200 Om,           ishqorli  ochiq suvda-10 Om. 

  Oyoq kiyimini qarshiligi uning xiliga (rezinali, charmli, patli charm), namligiga va qo`yiladigan 

kuchlanishga bog’liq. Taxminan  quruq  poyafzalga 100 dan 500 Omgacha,   ho`l poyafzalga  -0,5 

dan  1,5 Omgacha oraliqda qarshilik  bo`lishi  mumkin deb hisoblanadi. 

  Qarshiliklarni ko`rsatilgan qiymatlarining eng kichigida   umumiy qarshilik: 

R

um

=R



q

+R

2



+R

ok

+R



p

= 200+375+100+10=685  Om ni tashkil etadi. 



   Ammo  haqiqiy  (real)  sharoitlarda  qarshilik  bir  muncha    kichik  ham  bo`lishi    mumkin. 

To`g’ri  eng  qulay  sharoitlarda    odamni  qarshiligini    qiymati  40000-1000000  Omga    etishi 

mumkin. 

Odamning qarshiligini  hisoblashlar uchun o`rtacha   R



o

-1000 Om   deb  qabul  qilingan. 

 

 elektr tokidan jarohatlanishning asosiy sabablariga quyidagilar kiradi: 



a)    kuchlanish  ostida  bo`lgan  tok  o`tkazuvchi  qismlarga  tasodifan  tegib  ketish  yoki  ularga 

xavfli masofada yaqinlashish; 

 b)  elektr  qurilmalari  asbob  –  uskunalarning  ustki  metall  qopqoqlarida  elektr 

o`tkazgichlarning muhofaza qobiqlari shikastlanishi natijasida elektr kuchlanishi hosil bo`lishi. 

v)  elektr  qurilmalarida  remont  ishlarini  bajarayotgan  paytda  tasodifan  elektr  tokini  ulab 

yuborish; 

g)  er  yuzasiga  uzilib  tushgan    elektr  o`tkazgichi,  er  yuzasi  bo`ylab  elektr  tokini 

tarqatayotganda; 

e)  tok  potentsiallar ayirmasi hosil bo`lgan mintaqaga bilmay kirib qolish natijasida qadam 

kuchlanishlar ta`siriga tushib qolish; 



 elektr  tokidan  jarohatlanishni  oldini  olishga  qaratilgan    asosiy  chora  –  tadbirlarga 

quyidagilar kiradi: 

a) kuchlanish ostida bo`lgan o`tkazgichlarni qo`l etmaydigan qilib bajarish; 

b)  elektr tarmoqlarini alohida joylashtirish; 

v)  elektr  qurilmalari  qopqog’ida  elektr  tokining  hosil  bo`lishiga  qarshi  chora  –  tadbirlar 

belgilash: 

- kam kuchlanishga ega bo`lgan elektr manbalaridan foydalanish; 

- ikki qavatli muhofaza qobiqlari bilan ta`minlash; 

- potentsiallarni tenglashtirish; 

- erga ulab muhofazalash; 

- nol’ simiga ulab muhofazalash; 

- muhofazalovchi o`chirish qurilmalari; 

g) Maxsus elektr muhofazalash tizimlaridan foydalanish; 

d) elektr qurilmalarini xavfsiz ishlatish tadbirlarini qo`llash; 

Elektrdan himoyalashning asosiy va qo`shimcha  vositalari: 


 

1-rasm. Himoyalash uchun erga ulash ish sxemasi: 

a – umumiy sxema, b – joylashtirish sxemasi, 1 – korpus, 2 – erga ulagich 

 

2-rasm. elektr qurilmalarida himoya nol o`tkazgichini ulanish sxemasi: a – uch fazali elektro 

iste`molchilarga nol o`tkazgichini ulanishi, b – yoritgichlarni armaturasida nol o`tkazgichni 

ulanishi, v – elektr qurilmalarida bir vaqtni o`zida nol va erga ulanish o`tkazgichlarni ulanishi 

Elektrdan  himoyalanish  vositalari  deb  elektr  qurilmalarida  ishlaydigan  ishchi  xodimlarni 

shikastlanishdan, yuqoridan yiqilishdan, elektr maydonining ta`siridan himoyalash uchun xizmat 

qiluvchi asboblar moslamalar va qurilmalarga aytiladi. 

Qo`llanilishiga  ko`ra  himoya  qilish  vositalari  quyidagi  asosiy  tizimlarga  bo`lib  o`rganish 

mumkin: 


a)  Kuchlanish  ostida  ishlash  uchun  asbob  va  moslamalar  (operativ  ishlash  uchun 

izolyatsiyalovchi  shtangalar,  izolyatsiyalovchi  omburlar  va  tortqichlar  qamragichlar,    dastasi 

izolyatsiyalangan asboblar); 

b)  Kuchlanishni  aniqlash  va  kuchlanish  ostida  o`lchash  uchun  asbob  hamda  moslamalar 

(kuchlanishning  bor  –  yo`qligi  va  fazasini  tekshirish  uchun  qo`llaniladigan  asboblar  o`lchash 

shtangalari, tok o`lchash omburlari); 

v)  Kishini  elektr  tokidan  izolyatsiyalash  vositalari  (saqlagichlari  bo`lgan  izolyatsiyalovchi 

omburlar,  izolyatsiyalovchi  narvonlar  va  maydonchalar,  rezinadan  ishlangan  dielektrik 

qo`lqoplar, botilar, kalishlar, to`shamalar, izolyatsiyalovchi ostqo`ymalar);   

g) Ko`chma erga ulagichlar va ularni yotqizish uchun shtangalar; 

d)  Saqlovchi  vositalari  (muvaqqat  to`siq,  izolyatsiyalovchi  qalpoqlar  va  quymalar,  ust 

quymalar,  himoya  ko`zoynagi,  elektromagnit  maydon  ta`siri  mintaqasida  ishlash  uchun  metall 

qo`shilgan matodan ishlangan kostyum,   montyorlar kamari, kaskalar ogohlantiruvchi plakatlar). 


 

 

  



 

 

 

 

 

3-rasm. elektrdan  himoyalash   vositalari: 

1- izolyatsiyalovchi shtangalar, 2- izolyatsiyalovchi omburlar, 3- dielektrik qo`lqoplar,  

4-dielektrik botilar, 5-dielektrik kalishlar, 6-rezina gilamchalar, 7-izolyatsiyalovchi ostqo`ymalar, 

8- izolyatsiyalangan dastali montyor asboblari, 9- tok o`lchaydigan omburlar. 

 Asosiy  himoya  vositalari  deb,  izolyatsiyasi  elektr  qurilmalarning  ish  kuchlanishlariga 

ishonchli  chiday  oladigan  va  ular  yordamida  kuchlanish  ostida  bo`lgan  tok  o`tkazuvchi 

qismlarga tegish mumkin bo`lgan himoyalash vositalariga aytiladi. 

Asosiy  himoya  vositalari  elektr qurilmaning  ish kuchlanishiga    bog’liq  bo`lgan kuchlanish 

ostida sinaladi, bu kuchlanish tarmoqdagi kuchlanishdan uch marta ortiq bo`lishi lozim. 

Asosiy  himoya  vositalari  dielektrik  materiallardan  (plasmassalar,  bakelit,  chinni  ebonit, 

getinaks, tez quriydigan yog’och moyi shimdirilgan yog’och qatlamli plastiklar)tayyorlanadi 

Qo`shimcha  himoya  vositalari  deb,  berilgan  kuchlanishda  tok  bilan  shikastlanishdan 

mustaqil holda himoya qila olmaydigan vositalarga aytiladi. Ular kuchlanish ostidagi qismlarga 

bexos tegib ketishdan, elektr yoyidan va uning yonish mahsulotlari ta`siridan, kuyishdan himoya 

qilishda  yordamchi  vosita  hisoblanadi  (dielektrik  qo`lqoplar,  botilar  kalishlar,  dielektrik  rezina 

gilamchalar,  izolyatsiyalovchi ostqo`ymalar). 

Qo`shimcha himoya  vositalari ular ishlatiladigan  elektr jihozlarining kuchlanishiga bog’liq 

bo`lmagan  kuchlanishda  sinaladi  va  ular  mo`ljallangan  kuchlanishdan  ortiq  bo`lmagan 

kuchlanishda ishlaydigan elektr uskunalarda foydalanilishi kerak. 

 Individual  foydalaniladigan  himoya  vositalari.  Bularga  ekranlovchi  himoya  tizimlari, 

himoya ko`zoynagi, qo`lqoplar protivogazlar, saqlash kamarlari va himoya kanatlari kiradi. 

- ekranlovchi himoya tizimlari kishi organizmini elektr maydoni ta`siridan saqlaydi. 

- Himoya ko`zoynaklardan - payvandlash,  kavsharlash, asboblarni charxlash, elektrolit bilan 

ishlashda va akkumulyatorlarga xizmat ko`rsatishda foydalaniladi. 

-  Saqlash  kamarlaridan  –  balandlikda,  elektr  uzatish  tizimlarini  tayanchlarida  ishlaganda 

foydalaniladi. 

Himoya  kanati  -  qo`shimcha  xavfsizlik  chorasi  hisoblanib,  tasma  yoki  zanjir  yordamida 

tayanchga o`rnashib olish mumkin bo`lmaganda, albatta ulardan foydalaniladi. 

Saqlash  kamari  va  himoya  kanati  yarim  yilda  bir  marta    225  kg  kuch  bilan  5  minut 

davomida  mexanik mustahkamlikka sinaladi. 

   


4-rasm.  Montyor kamari: 

1- tasma, 2- to`qa, 3- asbob uyasi, 4- karabin,  

5- kamar tasmalari, 6- kamar, 7- himoya kanati.     


 

 

5-rasm. Muvaqqat to`siqlari: 

a – rubilniklar uchun tekstolit, getinakellar dan ishlangan izolyatsiyalovchi ust qo`yma, b – 

ajratkich pichoqlariga kiygiziladigan rezina qalqop, v – izolyatorlar va simlarni to`sish uchun 

osma shirma, g – ko`chma shchit 

 

 



6-rasm. SHtanganli SH311 ko`chma erga ulagichi:  

1- simga qo`yiladigan qisma, 2 – egiluvchan mis simlar, 3 – shtanganning izolyatsiyalovchi 

qismi, 4- cheklovchi halqa, 5 – strubtsina, 6 – erga ulash simi. 

Nazorat savollari. 

1. elektr tokidan shikastlanishlarga qarshi muhofaza vositalarini turlarini izohlang. 

2.  elektr  tokidan  jarohatlanishning  asosiy  sabablari    va  uni  oldini  olish  chora  –  tadbirlari 

to`g’risida tushuncha bering.  

3. Asosiy himoya vositalari nimalardan iborat?  

4. Qo`shimcha himoya vositalariga nimalar kiradi?  

5. Individual himoya  vositalariga qaysi vositalar kiradi? 

 

 


AMALIY MASHG’ULOT № 7 

I. 

Mavzu: Yong`in bo`lganda odamlarni binodan olib chiqib ketish vaqtini 

hisoblash. 

II. 

Mashg’ulotning maqsadi: 

 Dozimetrik asboblarning tuzilishi, ishlash tamoyili va vazifalari bilan tanishish. 

1.  Dozimetrik asboblarining tuzilishi. 

2.  Dozimetrik asboblarini ishlash tamoyili.   

3.  Dozimetrik asboblarining  asosiy vazifalari. 



 Mashg’ulotni o`tkazish uchun kerakli uskunalar va  jihozlar hamda chizmalar.   

IV. Mashg’ulotni bajarish tartibi.  

Dozimetrik asboblarning tuzilishi, ishlash tamoyili va vazifalarini  uskunalar, jihozlar 

hamda chizmalar asosida o`rganish. 

V. O`tkazilgan amaliy mashg’ulot yuzasidan talabalarning hisoboti. 

   VI. Amaliy mashg’ulotni bajarish bo`yicha umumiy tushunchalar. 

 

To`qimachilik  korxonalarida  yon\inga  qarshi  samarali  kurashish  maqsadida  o`t  o`chirish 



vodoprovodlari mavjud bo`ladi. Bu vodoprovod ko`pincha xo`jalik-mayashiy va ishlab chiqarish 

vodoprovodi bilan birgalikda qo`llaniladi. Bu vodoprovod quvurlariga suv ko`l, daryo, kanal, suv 

ombori, artezian quduqlari, shahar vodoprovod tizimi va boshqa manbalardan olinishi mumkin. 

O`t  o`chirish  uchun  mo`ljallangan  suv  ta`minoti  manba-ning  turiga  va  himoyalanuvchi 

ob`ektning  xarakteriga  qarab  vodoprovod  qurilmalarining  soni  belgilanadi.  Odatda  ochiq 

manbalardan  bo`ladigan  suv  ta`minoti  murak-kab  hisoblanadi.  Bu  sxema  o`z  tarkibida  suv 

chiqarish inshooti, dastlabki suv ko`targich nasoslari, suv tozalash qurilmalari, toza suv saqlash 

xavzalari,  suvni  ikkinchi  qayta  ko`tarish  nasosi  stantsiyasi,  suv  bosimi  hosil  qiladigan  minora 

(suv minorasi), quvurlar va o`t o`chirish gidrantlari kabi ko`pgina qurilmalarni o`z ichiga oladi. 

Ko`pgina  to`qimachilik  korxonalarida  o`tga  qarshi  suv  ta`minoti  korxona  hovlisiga 

qurilgan  suv  hovuzlaridan  olinadi.  Suv  hovuzlarining  hajmi  o`t  o`chirishning  me-xanik 

vositalarini  3  soat  davomida  tinimsiz  ta`minlab  turishga  mo`ljallanadi.  Ular  korxona  hududida 

shunday joylashtiriladiki,  suv  nasoslar ishlatilganda  o`t o`chirish ichaklari  uzunligi 150  m  dan, 

avtonasoslar ishlatilganda esa 200 metrdan ortib ketmasligi kerak. 

Ma`lumki,  suv  korxona  vodoprovodi  tarmo\ida  bir  xilda  sarf  bo`lmaydi,  suv  bilan 

ta`minlash nasoslari esa ma`lum hajmda suv berib turadi. Korxona vodoprovod sistemasida suv 

sarfini  rostlash  uchun,  hamda  baland-pa-stligi  jihatidan  har  xil  bo`lgan  nuqtalarda  bosimini 

rostlab  turish  uchun  suv  minoralari  quriladi.  Vodoprovod  sistemasida  suv  sarfi  kam  bo`lganda 

kelayotgan ortiqcha suv shu suv minorasiga tushadi va aksincha suv sarfi ortiqcha bo`lganda shu 

minoradagi zahira suvdan ishlatiladi. 

Minoraning  idishidagi  suv  o`n  minutlik  uzluksiz  ishlatishga  etadigan  bo`ladi.  Xo`jalik 

ehtiyojlari  uchun  sutkali  suv  sarfining  20  foiz  miqdorida,  nasoslarni  avtomatik  ravishda 

yurgizilganda  esa  5  foiz  miqdorida  suv  zahirasi  olinadi.  Hozirgi  paytda  bakdagi  suvning  sathi 

pasayishi bilan nasoslarni avtomatik ravishda yurgizib  yuborish uskunalari qo`llaniladi. Bunday 

hol-larda suv minorasidagi suv hajmi 5 minutlik uzluksiz sarflashga hisoblanadi. 

Suv minorasining balandligi odatda quyidagi formu-la bo`yicha hisoblanadi: 







м



L

L

h

Н

Н

б

c

эб

м

),

(



а

(4.1) 


Bu erda N

eb

-suvning vodoprovod sistemasidagi minimal erkin bosimi, m; 





c

h

— suv minorasidan uchastkaning oxirigacha bosimning pasayishi, m; 

L

a



,L

b

—suv minorasi joylashgan va uchastka oxiridagi er yuzasining balandlik belgisi, m. 



O`t o`chirishning tashqi vodoprovod sistemasi 

Ishlab  chiqarish  korxonasi  hududida,  xom  ashyo  va  tayyor  mahsulot  omborlari  yon\inni 

o`chirish  maqsadida  doimo kerakli bosim  ostida  etarli  miqdorda  suv  bilan  ta`min-lanishi kerak. 

Bu  maqsadda  korxona  hududida  o`t  o`chirish  gidrantlari  bilan  ta`minlangan  vodoprovod 

sistemasi o`tkaziladi. 


Paxta  tolasi  omborlarini  tashqi  tomonidan  o`chirish  uchun  mo`ljallangan  gidrantlar  orqali 

yuboriladigan  suv, kichik omborlar uchun  —10 l/s; o`rta  va katta  omborlar uchun  — 20  l/s  va 

bulardan tashqari omborlar uchun — 30 l/s miqdorida hisoblanadi. 

Texnik-iqtisodiy samaradorligi bo`yicha o`t o`chirish vodoprovodlari ikki xil—past va yuqori 

bosimli bo`ladi. To`qimachilik korxonalarida ishlab chiqarish va xo`jalik -maishiy vodoprovod 

bilan  


umumlashtirilgan past bosimli vodoprovod hamda yuqori bosimli vodoprovod o`rnatilgan. 

 

 



 

 

 



 

 

 



1-rasm.  Yong’i  paytida  vodoprovodan  suv  berish  sxemasi.  a  —  past  bosimli;  b  —  yuqori 

bosimli. 



2-rasm. Er osti gidrantining sxemasi. 1 — vodoprovod qudug’i; 2 — quduqning qopqog’i; 3 — 

o`t o`chirish vodoprovodi quvuri; 4 — vodoprovod tagligi; 5 — gidrant. 

 

Past bosimli vodoprovod sistemasida, suv bosimi ichak uchidan ya`ni stvoldan chiqayotgan 



suv oqimi 10 m yuqorigacha ko`tarila olishi kerak. Bunday vodoprovodda yong’in paytida 

suv bosimini oshirish uchun motopompa yoki avtonasos ishlatiladi 1-rasm. 

Yuqori  bosimli  vodoprovod  sistemasida  esa  suv  bosimi  statsionar  nasoslar  orqali  hosil 

qilinadi.  

Nasoslar odatda ikkitadan o`rnatiladi, biri ish nasosi, ikkinchisi zahira nasosi. Bunda yana 

elektr  nasoslaridan  tashqari  ish  unumdorligi  1200  l/min  bo`lgan  statsionar  suvnasoslar  ham 

nazarda tutilishi kerak. Bu nasoslar yoki metopompa faqatgina yon\in paytida ishlatiladi. Boshha 

paytda  past  bosimli  vodoprovod  sistemasidek  ishlay  beradi.  Bu  yuqori  bosimli  vodoprovodda 

suv bosimi ob`ektdagi eng yuqori binodan 10 metr balandlikka uzluksiz suv oqimini uzatib bera 

olishi kerak. SHu bilan birga berilayotgan suv sprisk diametri 19 mm, ichakning uzunligi 100 m 

gacha, suv oqimining sarfi 5 l/s bo`lgandagi holat hisoblanadi. 

SHu  shartlarda gidrantlardagi (2-rasm) kerakli  suv  bosimi (m)  quyidagi  formula  bo`yicha 

hisoblanadi: 

t

H

H

h

h

шл

спр



гидр



 

bu erda 


спр

h

— spriskdagi bosim, m; 



шл

H

 — shlangdagi suv bosimining kamayishi, m; 

H— gidrant va stenderdagi suv bosimining kamayipsh, m; 


t

 — korxona binosining  eng baland nuqtasining  balandligi,  m. 

O`t  o`chirish  maqsadida  qo`llaniladigan  vodoprovod  sistemasi  boshi  berk  yoki  halqali 

bo`lishi mumkin. Korxona hududining xohlagan eriga suvni olib borishda eng  ishonchlisi halqali 

sistemadir. 

YOn\in  paytida  vodoprovoddan  suvni  olishda  unga  butun  uzunligi  bo`yicha  gidrant 

o`rnatiladi. Gidrantlar odatda chorrahalarga yaqin erlarga, binolarning qulaganda "bosib qolish" 

mintaqasidan  uzoqroq  yo`llar  bo`ylab,  ularning  chetidan  2,5  m  dan  uzoq  bo`lmagan  masofada 

o`tqazila-di. Binolardan esa 

м

3



2



H



 masofada o`tgani ma`qul (N—binoning balandligi, m). Ular 

odatda  bir-biridan  100  m  gacha  bo`lgan  masofada  o`rnatiladi.  Korxona  hududining  har  bir 

nuqtasi kamida ikkita  gidrantdan  beriladigan  suv  bilan ta`minlanishi kerak. Bunda  past  bosimli 

vodopro-voddagi  gidrantlarning  ta`sir  doirasi  150  m,  yuqori  bskimli  vodoprovoddagi 

gidrantlarning ta`sir doirasi 120 m qilib olinadi. 

 

 

 

 

 

 

 


AMALIY MASHG’ULOT № 8 

I   Mavzu: Dozimetrik asbob-uskunalarning tuzilishi va ishlash printsipi bilan 

tanishish. 

II   Mashg’ulotning maqsadi: 

SH   Mashg’ulotni o`tkazish uchun kerakli uskunalar va  jihozlar hamda chizmalar.   

I V Mashg’ulotni bajarish tartibi.  

Dozimetrik asboblarning tuzilishi, ishlash tamoyili va vazifalarini  uskunalar, jihozlar 

hamda chizmalar asosida o`rganish. 

V  O`tkazilgan amaliy mashg’ulot yuzasidan talabalarning hisoboti. 

  VI Amaliy mashg’ulotni bajarish bo`yicha umumiy tushunchalar. 

Joylarda  radioaktiv  moddalarni,  radiatsiya  darajasini  aniqlashda  va  tashqi  muhit 

ob`ektlarining radioaktiv ifloslanishini o`lchashda DP-5 turidagi asboblardan foydalaniladi. 

Butun 


ta`sir 

va 


yutilgan 

nurlanish 

dozasi 

DP-22V, 


DP-24, 

DP-23A, ID-1, ID-11 dozimetrlar jamlamalari bilan o`lchanadi.  

Individual  dozimetrlar  RM  lar  bilan  zararlangan  joylarda  bo`lganda  olingan  individual 

dozalarni hisobga oladi. 

Tashqi  muhitda  (dalalarda)  foydalaniladigan  ko`pgina  dozimetrik  asboblarning  ishlash 

tamoyili  radioaktiv  nurlarning  havoda  tarqalganda  muhitni  (gazni)  ionlash  qobiliyatiga 

asoslangan.  

Ionlash  usuli  asosida  ishlovchi  asboblarga,  bir  xil  tamoyilda  tuzilgan  va  qabul  qiluvchi, 

ko`paytiruvchi, o`lchovchi qurilmalar va ishlashni ta`minlovchi oziqlanish manbai kiradi.  



Qabul  qiluvchi  qurilma  -  datchik  yoki  nurlar  detektori  -  unga  ta`sir  qiladigan  radioaktiv 

nurlar  energiyasini  boshqa  turdagi  elektr,  kimyoviy,  yorug’lik  energiyasiga  aylantirish  uchun 

mo`ljallangan. Qabul qiluvchi qurilma sifatida dala asboblarida ionlash kamerasi va gazorazryad 

o`lchagichlari qo`llaniladi. 



Ionlash  kamerasi  havo  bilan  to`ldirilgan  germetik  idish  bo`lib,  unga  korpusdan  ajratilgan 

markaziy  elektrod  o`rnatnlgan.  Kamera  devorlari  izolyator  materiallardan  tayyorlangan  bo`lib, 

ularning ichki tomoni tok o`tkazuvchi material bilan qoplangan.  

Tashqi manbadan kameraga elektr toki kuchlanishi berilib, bu markaziy elektrod va kamera 

devorining tok o`tkazuvchi qavvati o`rtasida potentsiallar ayirmasi hosil qiladi.  

Radioaktiv  nurlar    bo`lganda,  havo  elektrodlar  o`rtasida  izolyator  bo`lib  xizmat  qiladi  va 

kamera zanjirida tok bo`lmaydi.  

Radioaktiv nurlar ta`sirida havo kamerasida ionlanish sodir bo`ladi, kamera zanjirida ionlash 

toki paydo bo`ladi.  

 


Download 1.92 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
guruh talabasi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Alisher navoiy
Toshkent davlat
tashkil etish
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
maxsus ta'lim
tibbiyot akademiyasi
bilan ishlash
o’rta ta’lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
umumiy o’rta
Referat mavzu
fanining predmeti
haqida umumiy
Navoiy davlat
universiteti fizika
fizika matematika
Buxoro davlat
malakasini oshirish
Samarqand davlat
tabiiy fanlar