Termiz davlat universiteti


Maktabgacha ta’lim yo‘nalishi



Download 2.52 Mb.
bet16/20
Sana18.01.2017
Hajmi2.52 Mb.
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   20

1. Maktabgacha ta’lim yo‘nalishi. Bu yo‘nalish xalq ta’limi tizimining dastlabki bo‘g‘ini hisoblanadi. Unda 2 oylikdan 7 yoshgacha bo‘lgan bolalar tarbiyalanishiga e’tibor beriladi. maktabgacha ta’lim muassasalarining ommaviy turidan tashqari sog‘lomlashtirish, jismoniy va ruhiy rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun mo‘ljallangan maxsus turlari ham barpo etildi.

Bugungi kunda respublikamiz bo‘yicha maktabgacha ta’lim muassasalari soni 6135 tani tashkil etib, ularga 508235 nafar (20,4 foiz) bola qamrab olingan. Maktabgacha ta’lim tizimida noan’anaviy maktabgacha ta’lim muassasalari tarmog‘i ham kengayib, qisqa muddatli guruhlar soni 1536 tani, savodxonlik markazlari 977 tani, yakshanba maktablari 1249 tani tashkil etmoqda. YUrtimizda 80 ta nodavlat maktabgacha ta’lim muassasasi faoliyat yuritib, ularga 3281 nafar bola qamrab olingan.

Maktabgacha yoshdagi bolalarni ijtimoiy himoyalash, ularga ta’lim-tarbiya berish bilan sog‘liqlarini tiklash uchun 194 ta maxsus turdagi maktabgacha ta’lim muassasasi faoliyat ko‘rsatmoqda.

2. Umumiy o‘rta ta’lim. «Ta’lim to‘g‘risida»gi (1997) Qonunning 12-moddasiga muvofiq umumiy o‘rta ta’lim ikki bosqichdan iborat:

- boshlang‘ich ta’lim (I-IV sinflar)

- umumiy o‘rta ta’lim (I-IX sinflar)

Birgina xalq ta’limi tizimidagi ta’lim muassasalari 15774 tani tashkil etadi (3-rasm).



3-rasm.

3. O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi. O‘rta maxsus ta’lim muassasalarining kadrlar bilan ta’minlangani 1991 yilda: pedagoglar va muhandis-pedagoglar umumiy soni - 25540 nafar. shundanfan doktori, fan nomzodlari-186nafar, oliy ma’lumotli o‘qituvchilar - 19767nafar. O‘rta maxsus ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha mutaxassisliklar umumiy soni 156ta,hunar-texnika bilim yurtlariga qamrab olingan o‘qituvchilar umumiy soni 17562nafar edi.

2010 yilga kelib, yurtimizdagi o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari (akademik litsey, kasb-hunar kollejlari) soni 1536 ta. shundan zamonaviy tipdagisi 1413 ta; moslashtirilgani 123 ta, akademik litseylar soni – 142 ta, kasb-hunar kollejlari soni – 1394 ta.

O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarida pedagog va muhandis-pedagoglarning umumiy soni 111881 nafar. shundan fan doktorlari - 96 nafar, fan nomzodlari - 1105 nafar, oliy ma’lumotli o‘qituvchilar - 101545 nafar.

O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarida o‘qitilayotgan kasblarning umumiy soni - 251 ta. O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalariga qamrab olingan o‘quvchilarning umumiy soni - 1036104 nafar5.



4. Oliy ta’lim. (o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi negiziga asoslanadi). Respublikamizda oliy ta’lim muassasalarining 1991 va 2010 yillardagi holati 8.2.3-jadvalda aks ettirilgan.

2010 yilga kelib, yurtimizdagi oliy ta’lim muassasalari (OTM filiallari) soni – 76 ta. Shundan: universitetlar – 19 ta, institutlar – 36 ta, akademiyalar – 2 ta, konservatoriya – 1 ta, raqs va xoreografiya oliy maktabi – 1 ta, OTMlari filiallari – 11 ta, xorijiy davlatlar oliy ta’lim muassasalarining filiallari – 6 ta.



  • O‘tgan davr mobaynida oliy o‘quv yurtlari soni ikki barobar ortdi va bugungi kunda mamlakatimizdagi 59 ta universitet va oliy o‘quv yurtlarida 230 mingdan ziyod talaba ta’lim olmoqda (“Xalq so‘zi”, 2012 yil 18 fevral).

  • Oliy ta’limning 254 ta bakalavriat yo‘nalishi va 719 ta magistratura mutaxassisliklari bo‘yicha Davlat ta’lim standartlari ishlab chiqildi, ular asosida namunaviy o‘quv rejalari va fan dasturlari yaratilib, o‘quv jarayoniga tatbiq etildi.

  • 2004-2009 yillar davomida 1200 ga yaqin o‘quv adabiyoti nashr etildi.

  • O‘quv adabiyotlarining zamonaviy yangi avlodiga qo‘yiladigan talablar dunyo tajribasi asosida ishlab chiqildi. Fanlar bo‘yicha o‘quv-metodik majmuaning zamonaviy modeli yaratildi. Professor-o‘qituvchilardan iborat mualliflar tarkibi shakllantirildi. Ular tomonidan 2550 ta fan yo‘nalishi bo‘yicha o‘quv-metodik majmua yaratish ishlari olib borilmoqda.

  • Hozirgi kunda oliy ta’lim muassasalarida 22332 ta kompyuter mavjud bo‘lib, har 100 nafar talabaga 8,2 ta (2004 yilda 4,2 ta) kompyuter to‘g‘ri kelishini ta’minlashga erishildi. 9 ta oliy ta’lim muassasasidagi axborot texnologiyalari markazlari zamonaviy videokonferentsiya uskunalari bilan jihozlandi.

  • Oliy va o‘rta maxsus ta’lim tizimidagi mavjud 262 ta kutubxona negizida axborot-resurs markazlari (ARM) tashkil etildi. Barcha ARMlari zamonaviy kompyuter texnikalari va telekommunikatsiya vositalari bilan jihozlandi.

  • Oliy ta’lim muassasalarida 1500 dan ortiq elektron darslik va o‘quv qo‘llanma yaratildi, kutubxona tizimini avtomatlashtirish va elektron kataloglar yaratish bo‘yicha loyihalar 44 ta oliy ta’lim muassasasida amalga oshirildi.

  • Aspirantura va doktoranturada tahsil olayotgan tadqiqotchilar soni 2004-2009 yillar davomida qariyb 1,6 barobar oshdi. 2009 yil ko‘rsatkichlari bo‘yicha (2004 yilga nisbatan) nomzodlik va doktorlik dissertatsiyalari himoyalari soni 12,9 foiz, o‘z muddatida himoya qilgan aspirant va doktorantlar soni 4,3 foizga oshdi.

Davlat ilmiy-texnik dasturlari doirasida jami 5,8 milliard so‘mlik 415 ta ilmiy loyiha amalga oshirilmoqda, bu esa 2004 yilga nisbatan qariyb 3,5 barobar ko‘pdir. Xo‘jalik shartnomalari asosida bajarilayotgan ilmiy ishlar hajmi 2004-2009 yillar davomida 3,3 barobar oshgan (2004 yilda 546,3 million so‘m bo‘lgan bo‘lsa, 2009 yilda 21192 million so‘mni tashkil etgan).

Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash. Mustaqillik yillarida yangi davlat barpo etishda milliy va umumbashariy qadriyatlar ruhida tarbiyalangan, mamlakatni modernizatsiya qilish va zamonaviy demokratik jamiyat qurish yo‘lidagi murakkab, keng ko‘lamli vazifalarni hal etishga qodir bo‘lgan yangi avlod kadrlarini tayyorlash masalasi muhim printsipial va hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ldi. Mustaqil va yangicha fikrlaydigan kadrlarga bo‘lgan ehtiyojni qondirish vazifasi mustaqillikka erishgan birinchi kunlardanoq o‘ta muhim va hal qiluvchi masalalarga aylangan edi. 1997 yili noyob Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qabul qilinishi va uning amalga oshirilishi muhim tarixiy ahamiyatga ega bo‘ldi. 2009 yildan boshlab yurtimizda 12 yillik majburiy ta’lim joriy etildi.

Mamlakatimiz oliy o‘quv yurtlari huzurida tashkil etilgan akademik litseylar yoshlarga o‘zi tanlagan mutaxassislik bo‘yicha oliy ma’lumot olish uchun yanada chuqur bilim olish, kollejlar esa maxsus fanlarni o‘zlashtirish bilan bir qatorda, mustaqil hayotga qadam qo‘yayotgan har bir bitiruvchi yigit-qizga o‘z qobiliyatini yuzaga chiqarish va jamiyatda munosib o‘rin topish uchun 2-3 mutaxassislik bo‘yicha o‘rta malakali kasb egallash imkonini bermoqda. Pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish borasida xalqaro hamkorlikni yo‘lga qo‘yishga ham alohida e’tibor qaratilmoqda. Misol uchun, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining 1200 nafarga yaqin pedagog kadrlari 1999-2007 yillar davomida Buyuk Britaniya, Germaniya, YAponiya, Daniya, Avstraliya, Janubiy Koreya kabi mamlakatlarda bevosita malaka oshirib qaytdilar. YAponiyaning JICA agentligi loyihasi asosida 9 ta kasb-hunar kollejida malaka oshirish markazlari tashkil etilgan. Pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish muassasalarining moddiy-texnik bazasini yanada yaxshilash, tinglovchilar uchun xar tomonlama qulay sharoitlar yaratish ishlari ham izchil davom ettirilmoqda.

Kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish muassasalari 82 ta laboratoriya xonasi, 16 ta lingafon sinfi, 988 ta zamonaviy kompyuter o‘rnatilgan 75 ta kompyuter sinfi, «O‘qituvchi 30 (60)» tizimi bilan jihozlangan 11 ta sinf, 17 ta elektron doska bilan ta’minlandi.

Mustaqillik yillarida ta’lim sohasida malaka oshirish tizimi yanada takomillashtirildi, uning moddiy-texnik bazasi mustahkamlandi. Surxondaryo, Sirdaryo, viloyatlari va Toshkent shahridagi malaka oshirish institutlari uchun o‘quv va yotoqxona binolari ajratildi.

O‘qituvchilar malakasini oshirish yo‘nalishidagi ishlarni yanada rivojlantirish maqsadida Osiyo taraqqiyot banki bilan hamkorlikdagi «Ta’lim sektorini rivojlantirish dasturi» loyihasi doirasida Abdulla Avloniy nomidagi respublika malaka oshirish instituti, 14 ta hududiy malaka oshirish instituti va 70 ta (har bir viloyatda 5 tadan) tayanch maktab qoshida masofadan o‘qitishning ta’lim-resurs markazlari tashkil qilindi. 215 nafar tizimdagi mutaxassis Germaniyada malaka oshirdi.

Bugungi kunda ta’lim muassasasining buyurtmasiga asosan pedagogning toifasi, staji, kasbiy tayyorgarligini oshirishga bo‘lgan ehtiyojga mos holda, uning turlari va davriyligi qayta ko‘rib chiqilib, malaka oshirishning «rejali-majburiy» tizimidan «yo‘naltirilgan maqsadli» takomillashtirilgan tizimiga o‘tildi. Ta’lim mazmunining tez sur’atlarda yangilanib borayotgani munosabati bilan pedagoglarning malaka oshirish davriyligi 5 yildan 3 yilga tushirildi.

O‘zbekiston Respublika Prezidentining «Oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash sifatini tubdan yaxshilash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori (2011 yil 20 may) bu borada dasturilamal bo‘ldi. Mamlakatimizdagi yosh, istiqbolli mutaxassislar dunyodagi yetakchi ilmiy va ta’lim markazlarida bevosita malaka oshirmoqda. 2016 yilga qadar bu borada aniq chora-tadbirlar joriy etilmoqda. Xususan, stajyor-tadqiqotchi-izlanuvchilarning xorijda malaka oshirishi 1,5 marta, magistr hamda yosh o‘qituvchilar uchun esa 1,7 marta ko‘payadi. SHu ma’noda, ta’kidlash joizki, mamlakatimiz oliy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilari malakasini oshirish tizimi ham isloh etilyapti.

Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi ilmiy pedagogik kadrlar bilan ishlash bo‘limi boshlig‘i B.Rajabovning sharhlashicha, yurtimizda pedagogik kadrlar malakasini oshirish bo‘yicha 45 ta muassasa mavjud. endilikda ular 5 ta hududiy hamda 10 ta tarmoq malaka oshirish muassasasiga aylantiriladi. 2012 yildan boshlab, Toshkent shahrining o‘zida malaka oshirish va qayta tayyorlashni tashkil etadigan ilmiy-metodik bosh markaz ishga tushirilmoqda. Hududiy malaka oshirish muassasalarida bakalavriat va magistraturaning barcha yo‘nalishlarida o‘tiladigan ijtimoiy-gumanitar fanlar, ya’ni o‘quv rejalarining birinchi blok fanlaridan hamda ikkinchi blok fanlaridan dars beradigan o‘qituvchilar malaka oshirishi mo‘ljallanmoqda. Tarmoq malaka oshirish muassasalari umumkasbiy va mutaxassislik fanlaridan dars beradigan o‘qituvchilarning malakasini oshirish uchun rejalashtirilmoqda. Ilmiy-metodik markaz esa ularning ishini tashkil qiladi va muvofiqlashtiradi. SHuningdek, u kadrlar tayyorlash masalasida xorijiy tajribani o‘rganib, umumlashtirib, malaka oshirish va qayta tayyorlash jarayonlariga tatbiq etish bilan shug‘ullanadi. Islohotlar jarayonida pedagog kadrlar malakasini oshirish tizimiga bir qancha yangiliklar joriy qilinishi ham kutilmoqda. Jumladan, mamlakatimizda birinchi marta oliy ta’lim muassasalaridagi yordamchi o‘quv xodimlarining malakasini oshirish tajribasi yo‘lga qo‘yiladi. Dastur doirasida oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlashga qaratilgan ishlar qatorida ularni yangi o‘quv-laboratoriya uskunalari bilan jihozlash hamda zamonaviy o‘quv laboratoriyalarini tashkil etish ko‘zda tutilgan. Demak, yordamchi o‘quv xodimlarining malakasi ham shunga yarasha bo‘lishi kerak. Pedagog kadrlarning malakasini oshirishda ularning: 1) kompyuter texnologiyalari; 2) ingiliz tilini chuqur o‘rganishiga alohida urg‘u beriladi. Yangi turdagi malaka oshirish muassasalari ishini tashkil etish bo‘yicha takliflar shakllantirilmoqda.

Dasturga muvofiq, 2011-2016 yillarda oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar majmui ham tasdiqlandi. Oliy ta’lim muassasalarida o‘quv-laboratoriya binolari, sport inshootlari va talabalarning turarjoylarini qurish, rekonstruktsiya qilish, kapital ta’mirlash va jihozlash shular jumlasidandir. Bundan tashqari, 14 ta oliy ta’lim muassasasida zamonaviy ilmiy-tadqiqot laboratoriyalari tashkil qilinib, yana 296 ta laboratoriya qayta jihozlanadi. Bu maqsadlarga jami 277 milliard so‘mdan ortiq mablag‘ yo‘naltirilgan.

Oliy ta’lim sohasida ham tub islohotlar amalga oshirildi, bakalavr va magistrlar tayyorlashning yevropa tizimiga o‘tildi. Bugungi kunda mamlakatimizning 76 oliy o‘quv yurtida 850 yo‘nalish va mutaxassislik bo‘yicha 300 mingdan oshiq talaba bilim olmoqda.

Respublikamizdagi umumta’lim maktablari orasidan zamonaviy kompyuter texnikasi va uning qurilmalari bilan jihozlangan, tajribali informatika fani o‘qituvchilariga ega bo‘lgan 2467 ta tayanch maktabi tanlab olinib, ularda 2011 yil davomida umumiy o‘rta ta’lim maktablarida faoliyat olib borayotgan barcha fan o‘qituvchilarining ushbu yo‘nalish bo‘yicha malaka oshirishi belgilangan edi. Bu boradagi ishlarning dastlabki bosqichida 2500 nafarga yaqin trener tayyorlandi. 72 soatlik (2 haftalik) o‘quv kurslariga yurtimiz bo‘yicha 411 mingdan ziyod (97,6 foiz) o‘qituvchi jalb etildi.

Ammo, ta’lim muassasalarini zamonaviy kompyuterlar bilan jihozlash, ularni ZiyoNET tarmog‘iga ulash bo‘yicha qilinayotgan keng qamrovli ishlarga qaramasdan, ayrim hududlarda yaratilgan imkoniyatlardan to‘g‘ri foydalanmaslik holatlari ham uchramoqda. Xususan, fan o‘qituvchilarining AKTdan foydalanish malakasini oshirish bo‘yicha belgilangan o‘quv reja Jizzax viloyatida 87 foiz, Qashqadaryo viloyatida 91 foiz, Sirdaryo viloyatida 92 foiz, Andijon viloyatida 95 foiz, Toshkent shahrida 95 foiz, Xorazm viloyatida 96 foizga bajarilgan bo‘lsa, yurtimiz bo‘yicha eng past ko‘rsatkichlar Toshkent viloyati Ohangaron tumani, YAngiyo‘l tumani, Navoiy viloyati Uchquduq tumani, Xorazm viloyati Xonqa tumani, Sirdaryo viloyati Sardoba tumani, Jizzax viloyati G‘allaorol tumanida kuzatilgan.

O‘tgan yillar mobaynida ta’lim tizimini tubdan yangilash va isloh etish bo‘yicha miqyosi va ko‘lamiga ko‘ra ulkan ishlar amalga oshirildi. Qariyb 9,5 ming yoki mamlakatimizda faoliyat ko‘rsatayotgan maktablarning deyarli barchasi yangitdan qurildi, kapital rekonstruktsiya qilindi va zamonaviy o‘quv-laboratoriya asbob-uskunalari bilan ta’minlandi. O‘quv jarayonini sifat va metodik jihatdan butunlay yangilash bo‘yicha ulkan chora-tadbirlar amalga oshirildi.

DTSlarini yanada takomillashtirish, oliy ta’lim muassasalari moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash sifatini tubdan yaxshilash bo‘yicha ham yuqorida zikr etilgan dasturda aniq chora-tadbirlar belgilangan. YAqin 5 yil ichida oliy ta’lim muassasalari uchun fan va texnologiyalarning eng so‘nggi yutuqlaridan foydalangan holda 400 ta yangi darslik, 800 ta o‘quv-uslubiy qo‘llanma yaratiladi. Bularga qo‘shimcha tarzda yaratiladigan 6 mingdan ziyod o‘quv-metodik komplekslar oliy ta’lim jarayoniga multimediya o‘quv vositalari hamda masofadan turib o‘qitish usullarini joriy etish imkonini bermoqda.

2011-2012 o‘quv yilidan boshlab barcha oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilariga qat’iy talab qo‘yilmoqda: 1) ular zamonaviy kompyuter va axborot texnologiyalarini; 2) xorijiy tillar, ayniqsa, ingliz tilini mukammal bilishi kerak. Bu jihatdan o‘quv dasturlarini har bir ta’lim yo‘nalishining o‘ziga xosligidan kelib chiqqan holda qayta ko‘rib chiqish va takomillashtirish ko‘zda tutilgan.

Talabalarning xalqaro ta’lim resurslaridan foydalanishda qulaylik yaratish maqsadida yaqin yillar ichida oliy ta’lim muassasalari uchun bitiruvchi zamonaviy optik tolali yagona kompyuter tarmog‘i ishga tushiriladi. YUqori tezlikdagi Internetga ulanuvchi ushbu tarmoq yordamida mamlakatimiz hamda xorijdagi ta’lim muassasalari bilan aloqa bog‘lash, video-konferentsiyalar o‘tkazish mumkin bo‘ladi.

2011 yilda umumta’lim maktablarining moddiy-texnik bazasi yanada mustahkamlanib, xalq ta’limi tizimida o‘quv-laboratoriya jihozlari bilan ta’minlangan, 46 ming 300 dan ortiq o‘quvchiga mo‘ljallangan 166 ta yangi maktab qurilib, rekonstruktsiya qilingan. 151 ta maktabda kapital ta’mirlash ishlari belgilangan muddatda va sifatli bajarilgan. Ta’lim muassasalarida qurilish-tiklash ishlari sarhisob qilinib, 2012 yilda bu borada amalga oshirilishi ko‘zda tutilgan ishlar belgilangan. Jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2011 yil 22 sentyabrdagi PQ-1620-sonli qarori bilan 2012 yilda jami 349 ta umumta’lim maktabida qurilish-ta’mirlash ishlari amalga oshirilishi rejalashtirilgan bo‘lib, ushbu maqsadlarga jami 155,3 milliard so‘m mablag‘ ajratish ko‘zda tutilgan.

Bundan tashqari, uy-joy massivlari hududida respublika bo‘yicha jami 14 ta umumta’lim maktabining (12,3 milliard so‘m) yangidan qurilishi ham rejalashtirilgan. Mamlakatimizdagi 852 ta maktabda zamonaviy o‘quv kompyuter sinflari tashkil etilib, 9 ming 400 dan ziyod umumta’lim maktabi yoki jami maktablarning 96 foizi ZiyoNET elektron axborot tarmog‘iga ulangan. Bu o‘z navbatida o‘quvchilarni internet tarmog‘idagi turli buzg‘unchi g‘oyalardan himoya qilish imkonini beradi.

Xalq ta’limi tizimi uchun hukumatimiz tomonidan 2000 yilda byudjetdan 168 milliard 660 million so‘m mablag‘ ajratilgan bo‘lsa, 2010 yilda bu ko‘rsatkich 3,3 trillion so‘mni tashkil etgan (qariyb 20 barobar ortgan). 2011 yilda esa tizimga 4,2 trillion so‘m ajratildi, ya’ni bu miqdor o‘tgan yilga nisbatan ham 28 foiz ko‘p demakdir.

Ustoz va murabbiylar mehnatini munosib rag‘batlantirishga yo‘naltirilayotgan Direktor jamg‘armasi uchun ajratilayotgan mablag‘lar ham yildan-yilga muttasil oshib bormoqda. SHuningdek, “Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik yili” davlat dasturining ijrosini ta’minlash hamda xalq ta’limi tizimida xizmat ko‘rsatish va servis sohasini rivojlantirish maqsadida 2011 yilda 16,3 milliard so‘m byudjetdan tashqari mablag‘ topish rejalashtirilgan bo‘lib, mazkur reja amalda 20,9 milliard so‘m (128,0 foiz)ga bajarilgan. Ushbu ko‘rsatkich 2010 yilning shu davriga nisbatan 8,3 milliard so‘m (165,8 foiz)ga ko‘pdir.

2012 yilda yaratilgan imkoniyatlardan samarali foydalanish, ta’lim-tarbiya jarayonlarini mazmunan boyitish, bunda rahbar-xodimlar mas’uliyatini oshirish lozim bo‘ladi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning 2011 yilning asosiy yakunlari va 2012 yilda O‘zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasining mazmun-mohiyatini xalq ta’limi tizimida o‘rganishni tashkil etish va unda belgilab berilgan vazifalarning ijrosini qat’iy nazoratga olish, davlat pedagogika institutlari, A.Avloniy nomidagi Xalq ta’limi xodimlarini malakasini oshirish institutida va barcha hududiy malaka oshirish institutlari pedagogik jamoasi, tinglovchi va talabalari uchun maxsus fakultativ o‘quv kursi dasturini tayyorlash va o‘quv jarayoniga joriy etish vazifalari yuklatildi.

O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonunning 26, 27, 28, 30-moddalari talablariga asosan, umumiy o‘rta ta’lim maktablari hududida yashovchi maktab yoshidagi bolalarni ta’lim muassasalariga to‘liq jalb etish bo‘yicha mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ishlarga mahalliy hokimliklar, mahalla kengashlari hamda ota-onalar hamkorligi zarur.

Xalq ta’limi vazirligining kengaytirilgan hay’at yig‘ilishida (2012 yil yanvar) Jizzax va Sirdaryo viloyatlarida ishchi guruhlari tomonidan o‘rganilgan ta’lim-tarbiya jarayonini sifatli tashkil etish yuzasidan amalga oshirilgan ishlar tahlilidan kelib chiqib, respublikamizning barcha joylarida moddiy-texnik bazani asrash, o‘quv jihozlari va uskunalaridan ta’lim-tarbiya jarayonlarida samarali foydalanishni yo‘lga qo‘yishning zarurati hamda bu borada rahbar xodimlarning mas’uliyatini oshirish lozimligi ta’kidlab o‘tildi.



  • Maktab ta’limi 7 ta tilda: o‘zbek, qoraqalpoq, rus, qozoq, qirg‘iz, turkman va tojik tillarida olib borilmoqda.

  • Maktab ta’limini rivojlantirish umummilliy dasturi doirasida ta’lim muassasalaridagi jihozlangan fizika laboratoriya xonalari soni 6962 taga, kimyo laboratoriya xonalari 6682 taga, biologiya xonalari 6682 taga oshdi.

  • Mamlakatimizda 1500 dan ortiq yangi kasb-hunar kolleji va akademik litsey barpo etildi (“Xalq so‘zi”, 2012 yil 18 fevral).

  • 2004-2009 yillarda 1607 ta maktab ichimlik suvi bilan ta’minlandi. 1163 ta maktab gazlashtirildi, 1607 ta maktab telefon aloqasiga, 1076 ta maktab esa markaziy va maktab hovlisiga moslashtirilgan kanalizatsiya tarmog‘iga ulandi.

  • 1991-2003 yillarda yurtimizning barcha hududlarida 1 million 893 ming o‘quvchiga mo‘ljallangan umumta’lim maktablari hamda 152,8 ming o‘ringa mo‘ljallangan maktabgacha ta’lim muassasalarini qurish va mavjudlarini ta’mirlash ishlari amalga oshirildi.

  • Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturi doirasida esa 2004-2009 yillarda respublika bo‘yicha 3 million o‘quvchi o‘rinli 8501 ta maktabda qurilish-rekonstruktsiya ishlari bajarildi. Jumladan, 351 116580 o‘quvchi o‘rinli) yangi maktab binosi qurildi, 2470 ta (851294 o‘quvchi o‘rinli) maktab kapital rekonstruktsiya qilindi, 3608 ta (2044942 o‘quvchi o‘rinli) maktab kapital, 2072 tasi esa joriy ta’mirlashdan chiqarildi. Ushbu maqsadlarga jami 1,4 trillion so‘m sarflandi.

  • Dastur doirasida qayta tiklash ishlari amalga oshirilgan maktablarning 1326 tasi (16 foiz) shaharlarda, 6887 tasi (81 foiz) qishloq hududlarida, 288 tasi esa (3 foiz) borish qiyin bo‘lgan hududlarda joylashgan bo‘lib, bu bilan shahar va qishloq maktablarining moddiy-texnik bazasi orasidagi tafovut barham topdi.

  • Ta’lim sohasi xodimlari faoliyatini baholash va rag‘batlantirish mezonlari tubdan o‘zgartirildi. Masalan, keyingi 10 yilda kasb-hunar kollejlari, litsey va oliy o‘quv yurtlarida ish haqining o‘sish sur’atlari iqtisodiyotning real sohasidagi ish haqi miqdoridan tahminan 1,5 barobar ko‘p o‘sdi. O‘zbekiston ta’lim sohasini rivojlantirish va isloh etishga yo‘naltirilayotgan yillik xarajatlar yalpi ichki maxsulotning 10-12 foizini tashkil etib, bu tizimning davlat byudjeti xarajatlaridagi ulushi 35 foizdan ortiqni tashkil etmoqda. [ОКОЗ:1.13.00.00.00 Таълим. Фан. Маданият / 13.01.00.00 Таълим / 13.01.06.00 Таълим муассасаларини молиялаштириш, моддий техника таъминоти ва давлат томонидан қўллаб-қувватлаш]

  • O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari bilan korxona va tashkilotlar hamkorligi, ishga qabul qilish shartnomalarini tuzish mexanizmi shakllantirilib, ular bi-lan 13338 ta sherikchilik shartnomasi imzolandi.

  • Mikrokreditbank tomonidan bitiruvchilarning tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash uchun kredit ajratish bo‘yicha ishlar tashkil etildi. Birgina 2009 yilda 923 nafar bitiruvchiga 962 million so‘m miqdorida mikrokredit mablag‘lari ajratildi.

2010 yil 28 sentyabrda Prezident farmoyishi bilan tashkil etilgan, ishchi guruhi tomonidan ishlab chiqilgan, 2011-2015 yillarda oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini modernizatsiya qilish va mutaxassislar tayyorlash sifatini tubdan yaxshilashga qaratilgan Dastur ma’qullandi.

Prezidentimizning 2011 yil 20 maydagi «Oliy ta’lim muassasalari moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash sifatini tubdan yaxshilash bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi qarori Oliy ta’lim muassasalarini modernizatsiya qilish, ularni zamonaviy o‘quv va ilmiy-tadqiqot va laboratoriya jihozlari bilan ta’minlash, ta’lim jarayonlarini sifat jihatdan yangi bosqichga ko‘tarish, ilg‘or pedagogik texnologiyalar hamda o‘qitish shakllarini joriy etish, o‘qituvchi kadrlar mehnatini rag‘batlantirishni kuchaytirish asosida iqtisodiyot soha va tarmoqlarida talab qilinadigan oliy ma’lumotga ega mutaxassislarni tayyorlash sifatini tubdan yaxshilash maqsadlarini qamrab olgan.

Avvalo, ushbu dastur 1) 2011-2016 yillarda oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va rivojlantirishga qaratilgan; 2) yuqori malakali kadrlar tayyorlash yo‘nalishlari va mutaxassisliklarini maqbullashtirish, davlat ta’lim standartlarini yanada takomillashtirishga yo‘naltirilgan; 3) 2011-2016 yillarda oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini modernizatsiya qilish va mutaxassislar tayyorlash sifatini tubdan yaxshilash bo‘yicha dasturni amalga oshirish uchun moliyaviy xarajatlarni aks ettiradi; 4) o‘quv-laboratoriya binolari, sport inshootlari va talabalarning turar-joylarini qurish, rekonstruktsiya qilish, kapital ta’mirlash va jihozlash bo‘yicha manzilli dasturlarga kiritiladigan oliy ta’lim muassasalarining ro‘yxatini o‘z ichiga olgan; 5) oliy ta’lim muassasalarida tashkil etiladigan zamonaviy ilmiy-tadqiqot laboratoriyalarining ilova qilingan ro‘yxatiga ega; 6) Dasturni o‘z vaqtida va sifatli amalga oshirishini ta’minlash bo‘yicha ishlarni muvofiqlashtirish uchun Maxsus komissiya tarkibi tashkil etilishi ta’kidlangan; 7) 2011-2016 yillarda oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini modernizatsiya qilish va mutaxassislar tayyorlash sifatini tubdan yaxshilash bo‘yicha dasturning amalga oshirilishi ustidan tizimli monitoring o‘rnatishni nazarda tutadi.

4-rasm. Ta’limga ajratilgan mablag‘lar to‘g‘risida ma’lumot (2011-2012 yillar).


Qarorga ko‘ra, Moliya vazirligi, Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, Iqtisodiyot vazirligining O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi qoshida Oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini rivojlantirish jamg‘armasi tashkil etildi.

Qarorga ko‘ra, Oliy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilarining mehnatiga haq to‘lash tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha kiritiladigan takliflarda: 1) o‘qituvchilar lavozimlari kategoriyalarini maqbullashtirish va ularga qo‘yiladigan lavozim talablarini qayta ko‘rib chiqish asosida oliy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilari tarkibi tarifikatsiyasi takomillashtirilishi; 2) “dotsent” va “professor” ilmiy unvonlarini berish tizimining oliy o‘quv yurtlari o‘qituvchilarining o‘z malaka va pedagogik mahoratini muntazam ravishda oshirishga rag‘batlantirishdagi rolini kuchaytirish; 3) yuqori malakali o‘qituvchilarga kasb mahorati va o‘quv jarayonini yaxshilashga qo‘shgan aniq hissasi, yuqori samaradorlik, ta’lim sifati va samarali tarbiyaviy ishi uchun oylik ustamalar tizimini joriy etish kabi masalalar ko‘rsatib o‘tilgan.

Mustaqillik yillarida ta’lim sohasida malaka oshirish tizimi yanada takomillashtirildi, uning moddiy-texnik bazasi mustahkamlandi. Surxondaryo, Sirdaryo, viloyatlari va Toshkent shahridagi malaka oshirish institutlari uchun o‘quv va yotoqxona binolari ajratildi.

O‘qituvchilar malakasini oshirish yo‘nalishidagi ishlarni yanada rivojlantirish maqsadida Osiyo taraqqiyot banki bilan hamkorlikdagi «Ta’lim sektorini rivojlantirish dasturi» loyihasi doirasida Abdulla Avloniy nomidagi respublika malaka oshirish instituti, 14 ta hududiy malaka oshirish instituti va 70 ta (har bir viloyatda 5 tadan) tayanch maktab qoshida masofadan o‘qitishning ta’lim-resurs markazlari tashkil qilindi. 215 nafar tizimdagi mutaxassis Germaniyada malaka oshirdi.

Bugungi kunda, ta’lim muassasasining buyurtmasiga asosan, pedagogning toifasi, staji, kasbiy tayyorgarligini oshirishga bo‘lgan ehtiyojga mos holda, uning turlari va davriyligi qayta ko‘rib chiqilib, malaka oshirishning «rejali-majburiy» tizimidan «yo‘naltirilgan maqsadli» takomillashtirilgan tizimiga o‘tildi. Ta’lim mazmunining tez sur’atlarda yangilanib borayotgani munosabati bilan pedagoglarning malaka oshirish davriyligi 5 yildan 3 yilga tushirildi.

Oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida 2010 yil 10 noyabrda imzolangan Prezident qarorining mohiyati ilmiy kadrlar tayyorlashning aspirantura va doktorantura kabi eskirgan shakllari o‘rniga mamlakatimiz oliy o‘quv yurtlari va ilmiy-tadqiqot muassasalarida stajyor-tadqiqotchi-izlanuvchilar va katta ilmiy xodim-izlanuvchilar instituti joriy etishga qaratildi.

Eng muhimi, ularni rag‘batlantirish, ijodiy va intellektual salohiyatini ro‘yobga chiqarish maqsadida stajyor-tadqiqotchi-izlanuvchilarning lavozim maoshi stajyor-tadqiqotchilar lavozim maoshining bazaviy miqdoriga, katta ilmiy xodim-izlanuvchilar lavozim maoshining hajmi esa fan nomzodi unvoniga ega bo‘lgan katta ilmiy xodimlarning maoshiga tenglashtirildi. Bu amalda ushbu tadqiqotchilar ish haqining 1,6 barobar ko‘payishini anglatadi.

Mamlakatimiz Prezidentining 2011 yil 20 mayda imzolagan «Oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash sifatini tubdan yaxshilash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori ushbu ta’lim bosqichi taraqqiyotini yangi bosqichga ko‘tarishda, hech shubhasiz, tarixiy ahamiyatga ega bo‘ladi.

Ushbu qaror bilan 2011-2016 yillarda Oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini modernizatsiya qilish va mutaxassislar tayyorlash sifatini tubdan yaxshilash bo‘yicha dastur tasdiqlandi. Mazkur dasturdan ko‘zlangan asosiy maqsad – oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini yanada mustahkamlash, modernizatsiya qilish, ularni zamonaviy o‘quv-laboratoriya va ilmiy uskunalar bilan jihozlash, pirovardida o‘quv dasturlarini takomillashtirish, tobora kuchayib borayotgan zamon talablariga javob beradigan kadrlarni tayyorlashda sifat jihatidan yangicha yondashuvlarni hayotga tatbiq etishdan iboratdir.

Prezidentimiz bugungi kunda yoshlarni, umuman, ilm-fan sohasi xodimlarini, olimlarni taraqqiy topgan davlatlar ilmiy jamoatchiligining e’tibor markazida turgan, eng ilg‘or, istiqbolli ilmiy izlanish va tadqiqot ishlarini yurtimizda rivojlantirishga undab, ushbu maqsadda Fanlar akademiyasi va oliy o‘quv yurtlari tarkibida yangi laboratoriyalar tashkil qilish, ularning rivojlangan mamlakatlardagi ilm-fan markazlari bilan samarali hamkorlik aloqalarini o‘rnatishi zarurligini alohida ta’kidladi.

Bu yo‘nalishdagi ishlarga yangi turtki berish, xorijiy davlatlardan zamonaviy ilmiy jihoz va uskunalarni olib kelish, eng iqtidorli yoshlarni bu ishga safarbar qilish va rag‘batlantirish maqsadida Prezident tomonidan Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qo‘mitasi qoshida alohida fond tuzish va uni etarli darajada mablag‘ bilan ta’minlash taklif etildi.

YOshlarni jismonan chiniqqan, mard, bilimli, qat’iyatli, ona Vatanini himoya qila oladigan avlod sifatida kamol toptirish uchun ularning jismonan rivojlanishga xizmat qiladigan maskanlarni barpo etish va rivojlantirish talab etiladi. Bugungi kunda jismoniy tarbiya va sport sohasida, ayniqsa, bolalar sportini yanada rivojlantirish, har bir shahar va qishloqda zamonaviy talablarga javob beradigan, zarur anjomlar bilan jihozlangan sport maydonchalari, inshoot va majmualarni barpo etish borasida katta ishlar qilinayotgani yoshlarimiz oldida keng imkoniyatlar ochilishiga asos bo‘ldi. Aytish joizki, istiqlol yillarida bu sohaga aloxida e’tibor berilib, uning moddiy-texnik bazasi mustahkamlandi, yurtimizda 1 ming 200 dan ziyod yangi sport inshooti barpo etildi va 260 ming nafardan ziyod bola sportning ko‘plab turlari bilan muntazam shug‘ullanishi uchun imkoniyat yaratildi.

Jahon e’tirofiga sazovor bo‘lgan uch bosqichli - «Umid nihollari», «Barkamol avlod», «Universiada» respublika sport musobaqalari orqali bolalar va o‘smirlar o‘rtasida sportning ommaviyligi ta’minlandi.

O‘sib kelayotgan avlodning ta’lim sohasida tashkil etilgan zamonaviy moddiy-texnik bazadan samarali foydalanishini ta’minlash, oliy va o‘rta maxsus ta’lim tizimidagi yo‘nalish va mutaxassisliklar bo‘yicha davlat ta’lim standartlari, o‘quvdasturlari, o‘quv-metodik adabiyotlarni qayta ko‘rib chiqish va takomillashtirishborasidako‘plab ishlar amalga oshirilmoqda (8.4.2-jadval).

Jumladan, 2010 yilda ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini takomillashtirish doirasida 14 ta umumta’lim maktabi, 4 ta akademik litsey, 99 ta o‘quvchi va talabalar turar joyini, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, Termiz davlat universiteti, Toshkent Axborot texnologiyalari universiteti Samarqand filialining yangi o‘quv binolarini qurish, Toshkent Moliya institutining o‘quv korpusini qayta ta’mirlash ishlari davom ettirilmoqda. 2010-2011 yillar mobaynida yangi standartlarni ishlab chiqish, har bir umumta’lim maktabida, akademik litsey va kasb-hunar kollejida mahalliy tarmoqli zamonaviy kompyuter sinfi jihozlanishi va faoliyat ko‘rsatishiga erishish, har bir umumta’lim maktabini 41 nomdagi elektron darslik va o‘quv filmlari, har bir maktabgacha muassasani o‘yinli va bilish bilan bog‘liq multimediya dasturlarini namoyish qilish uchun VUV proigrivatellari bilan ta’minlash, umumta’lim maktablarining kompyuter texnikasi va o‘quv-laboratoriya jihozlari saqlanishini, ularga texnik xizmat ko‘rsatilishini ta’minlash bo‘yicha kompleks tadbirlar amalga oshirilmoqda.

2011 yilda manzilli qurilish dasturida bolalar sporti ob’ektlari, musiqa va san’at maktablari barpo etish, ularni rekonstruktsiya qilish va kapital ta’mirlash bo‘yicha belgilangan topshiriqlar to‘la bajarildi. 214 ob’ekt, jumladan 130 ta sport inshooti, 19 ta suzish havzasi va 65 ta bolalar musiqa va san’at maktablari qurilib foydalanishga topshirildi.

Mamalakatimizdm 6 yoshdan 15 yoshgacha bo‘lgan o‘quvchilar o‘rtasida sport bilan shug‘ullanuvchilar 2008 yildagi 29,2 foizdan 2011 yilda 34,9 foizga, jumladan, qiz bolalar o‘rtasida 24,1 foizdan 31,4 foizga oshdi.

Xalqaro musobaqalarda sportchilarimiz 2008 yilda 103 ta medalga (51 ta oltin) loyiq topilgan bo‘lsa. 2011 yilda 182 ta medal (66 ta oltin) jamg‘ardi (“Xalq so‘zi”, 2012 yil 11 fevral).

Prezidentimiz tashabbusi bilan o‘tkazib kelinayotgan uch bosqichli sport o‘yinlari – “Umid nihollari”, “Barkamol avlod” va Universiada O‘zbekiston bayrog‘ini baland ko‘taradigan. YUrt sha’ni, xalq g‘ururi uchun kurashadigan mahoratli sportchilarni tarbiyalashda o‘ziga xos maktab vazifasini o‘tamoqda.

2011 yilda Davlat byudjeti barcha xarajatlarining 60 foizi ijtimoiy maqsadlar uchun yo‘naltirildi. Bu 2010 yilga qaraganda sezilarli darajada ko‘pdir. Jumladan, ta’lim va sog‘liqni saqlash sohasi uchun ana shu xarajatlarning 48 foizi yoki 2010 yilga nisbatan 1 trillion 800 milliard so‘m ko‘p mablag‘ sarflandi.

Umumta’lim maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o‘qituvchilari, shifokorlar va tibbiyot xodimlarining mehnatini rag‘batlantirish tizimini takomillashtirish borasidagi ishlar davom ettirilmoqda. 2011 yilda ushbu toifadagi xodimlarning ish haqi o‘rtacha kamida 25 foizga oshirildi. Ta’lim va sog‘liqni saqlash xodimlarining ish haqini oshirish bilan bog‘liq xarajatlarni moliyalash uchun byudjetdan 420 milliard so‘mdan ortiq mablag‘ ajratildi.

Moliya vazirligi huzurida tashkil etilgan Ta’lim muassasalarini rekonstruktsiya qilish, mukammal ta’mirlash va jihozlash jamg‘armasining 367 milliard so‘m miqdoridagi mablag‘i hisobidan joriy yilda 336 ta ta’lim muassasasini, 65 ta bolalar musiqa va san’at maktabini rekonstruktsiya qilish va kapital ta’mirlash, qariyb 1500 ta kompyuter sinfini tashkil qilish, shuningdek, 118 ta sport zalini qurish va jihozlash amalga oshirildi. Bundan tashqari, Koreya eksimbankining 30 million dollar miqdoridagi krediti hisobidan umumta’lim maktablarida qo‘shimcha ravishda 1,5 mingta kompyuter sinfi jihozlanadi.

Rivojlangan mamlakatlarda ta’lim samaradorligi, taraqqiyoti quyidagi omillarga bog‘liq:


  1. 16 foiz – moddiy-texnik bazaga bog‘liq.

  2. 20 foiz – resurslarga bog‘liq.

  3. 64 foiz - inson omiliga bog‘liq.

SHu boisdan ham Prezidentimizning doimiy e’tibori natijasida o‘tgan yillar davomida yurtimizda jahondagi nufuzli universitetlar bilan yaqin hamkorlik aloqalari o‘rnatildi. Buning natijasida Toshkentda Buyuk Britaniyaning Xalqaro Vestministr universiteti ish boshladi. I.Gubin nomidagi Rossiya neft va gaz davlat universiteti, Italiyaning Turin politexnika universiteti, Singapur menejmentni rivojlantirish instituti, G.Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universiteti, M.Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining Toshkent shahridagi filiallari kabi yuksak xalqaro obro‘ e’tibor va chuqur tarixiy ildizlarga ega bo‘lgan yevropa va Osiyoning yetakchi oliy o‘quv yurtlarining filiallari tashkil etildi hamda muvaffaqiyatli faoliyat ko‘rsatmoqda. Ushbu oliy o‘quv yurtlarida mashinasozlik, neft-gaz ishi, axborot texnologiyalari, iqtisodiyot va biznes boshqaruvi, moliyaviy menejment, tijorat huquqi kabi mexnat bozorida talab yuqori bo‘lgan mutaxassisliklar bo‘yicha bakalavr va magistrlar tayyorlanmoqda va ularning bitiruvchilari butun dunyoda tan olinadigan diplomlarga ega bo‘lmoqda.

Shuningdek, o‘lkamizda 59 ta oliy o‘quv yurti faoliyat ko‘rsatmoqda. Mamlakatimizning nufuzli mutaxassislariga bo‘lgan ehtiyojlari asosida yangi zamonaviy yo‘nalishlar bo‘yicha kadrlar tayyorlash ishlari boshlangani ham e’tiborga sazovordir. YUrtimiz va xorijdagi o‘quv maskanlarida yuzlab iqtidorli yoshlar ta’lim olmoqda va o‘z malakasini oshirmoqda. Bunda xorijiy ta’lim muassasalari bilan ikki tomonlama tajriba almashish yo‘lga qo‘yilgani muhim ahamiyat kasb etmoqda. Mamlakatimizda nufuzli xalqaro tashkilotlar, chet ellik taniqli ekspert va mutaxassislar, tahlilchi va kuzatuvchilar ishtirokida ta’lim sifatini oshirishga doir ko‘plab simpoziumlar, konferentsiya va seminarlar o‘tkazilmoqda.

2012-yilning 17 fevralida Toshkentda Prezidentimiz Islom Karimov tashabbusi bilan “Yuksak bilimli va intellektual rivojlangan avlodni tarbiyalash – mamlakatni barqaror taraqqiy ettirish va modernizatsiya qilishning eng muhim sharti” mavzusida xalqaro konferentsiya tashkil etildi. Anjumanda ko‘plab yirik xalqaro tashkilotlar va moliya institutlari, jumladan, BMT, Osiyo taraqqiyot banki, Jahon banki, Islom taraqqiyot banki vakillari, Buyuk Britaniya, Germaniya, Italiya, Xitoy, AQSH, Janubiy Koreya, YAponiya, Rossiya kabi dunyoning 48 davlatidan ta’lim tizimi rahbarlari, olimlar hamda mutaxassislar ishtirok etib, uzluksiz ta’lim sohasini rivojlantirish va yosh avlodni barkamol tarbiyalashning milliy modelini yaratishda O‘zbekiston tajribasini o‘rgandilar. Haqiqatan ham, yurtimizda faol, intiluvchan, iqtidorli va yuksak ma’naviy fazilatalarga ega, zamonaviy bilim hamda kasblarni chuqur egallagan, bugungi va ertangi kunimizning hal qiluvchi kuchi bo‘lgan yoshlarni voyaga yetkazish uchun barcha shart-sharoit va imkoniyatlar yaratilgan.

Ta’limni rivojlantirishga yo‘naltirilgan xorijiy texnik yordam hajmi o‘tgan davrda 500 million dollardan oshib ketdi. Osiyo taraqqiyot bankining 290 million dollar mablag‘i Janubiy Koreya hukumatining 110 milliondan ortiq, Jahon bankining 33 million, OPEK fondi, Saudiya fondi, Islom taraqqiyot bankining 42 million, Germaniya hukumatining “KfV” banki orqali yo‘naltirilgan qariyb 20 million va boshqa donorlarning 100 million dollardan ortiq yordami shular jumlasidandir. Prezidentimiz Islom Karimov ta’kidlaganidek, “Bizning mamlakatimizda amalga oshirilayotgan dastur bu – boshqa modellarni qandaydir takrorlash yoki ulardan nusxa ko‘chirish emas, aksincha, birinchi navbatda, rivojlangan demokratik davlatlarda to‘plangan tajribani o‘zida mujassam etgan va ayni paytda shiddat bilan o‘zgarib borayotgan hozirgi zamon talablarini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan dasturdir” (“Xalq so‘zi”, 2012 yil 18 fevral).

Global moliyaviy-iqtisodiy inqirozga qaramasdan, O‘zbekiston o‘tgan 5 yil davomida 8,5 foizdan kam bo‘lmagan barqaror yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atlarini saqlab qolmoqda. 2000 yil bilan solishtirganda, yalpi ichki mahsulotning ko‘payishi 2,1 barobarni tashkil etadi. Byudjet profitsiti, tashqi qarzning pastligi va valyuta zaxiralarining yetarli darajada bo‘lishi ta’minlanmoqda.

”Bugungi kunda ta’lim sohasidagi barcha sa’y-harakatlarimizning dastlabki quvonchli mevasi sifatida bir necha xorijiy tillarda erkin gaplasha oladigan va shu bilan birga, o‘z fikrini ona tilida ravon, go‘zal va lo‘nda ifoda eta oladigan yangi mutaxassislar avlodini ko‘rganda, hech shubhasiz, yurtimizdagi har bir ota-ona, ustoz-murabbiyning, ezgu niyatli har qaysi insonning qalbi g‘urur-iftixor tuyg‘ulariga to‘ladi.

O‘zbekistonda ta’lim sektorini moliyalashtirishda byudjet va xususiy manbalar bilan bir qatorda moliya institutlari, xorijiy, xalqaro donorlar tomonidan ko‘rsatilayotgan tashqi yordam ham ahamiyatlidir. 2000 yildan 2007 yilgacha ushbu yordam doirasida 1 milliard AQSH dollaridan ortiq umumiy qiymatdagi 122 ta loyiha tatbiq etildi.

Ma’rifatparvar adib Abdulla Avloniy «Tarbiya biz uchun yo hayot - yo mamot, yo najot - yo halokat, yo - saodat - yo falokat masalasidir», deb ta’kidlar ekan, avvalo farzand tarbiyasini, avlod tarbiyasini, qolaversa millat tarbiyasini nazarda tutgan. Darhaqiqat, har bir davlat o‘z fuqarolari bilimli, haq-huquqini taniydigan, ma’naviy barkamol, bir so‘z bilan aytganda, komil inson bo‘lib voyaga yetishi haqida qayg‘uradi. O‘zbekiston Prezidenti Islom Karimov bu xususda bunday deydi: «Biz komil inson tarbiyasini davlat siyosatining ustuvor sohasi deb e’lon qilganmiz. Komil inson deganda, biz, avvalo, ongi yuksak, mustaqil fikrlay oladigan, xulq-atvori bilan o‘zgalarga ibrat bo‘ladigan bilimli, ma’rifatli kishilarni tushunamiz»6.

Ta’kidlash joizki, «barkamol inson» tushunchasiga turli davlatlarda turlicha ta’riflar beriladi. Har bir davlat o‘z fuqarolarida zamon talablariga mos sifatlar va jamiyat maqsadlariga mos qadriyatlarni qaror toptirishga harakat qiladi. Doimiy yuksalish haqida qayg‘uradigan yetakchi davlatlarning bu boradagi tajribasi bilan tanishish foydadan xoli bo‘lmaydi.

2012 yil 16-17 fevral kunlari Toshkentda o‘tkazilgan xalqaro konferentsiya uzluksiz ta’lim va yosh avlodni barkamol etib tarbiyalashning milliy modelini yaratishda O‘zbekiston tajribasini o‘rganishga bag‘ishlandi. Unda Kadrlar tayyorlash milliy dasturi (1997) deb nomlangan Ta’lim sohasini isloh qilish dasturi mamlakatda yangi jamiyat qurishning bosqichma-bosqich va tadrijiy printsiplariga asoslangan iqtisodiy va siyosiy islohotlarning O‘zbekiston tanlangan o‘zbek modelining ajralmas tarkibiy qismi ekani alohida ta’kidlandi.

Jahondagi taraqqiy topgan demokratik mamlakatlar tajribasini umumlashtirgan va ayni paytda boshqalarning modellarini takrorlamagan holda, ulardan nusxa qilib ko‘chirilmagan ushbu dastur o‘tmishda majburan singdirilgan komunistik mafkuraning qolip va andozalaridan butunlay voz kechish, odamlarning, birinchi navbatda, unib-o‘sib kelayotgan avlodning ongida demokratik qadriyatlarni mustahkamlashga qaratilgan bo‘lib, hayotda o‘z fikriga, o‘z yo‘liga va qat’iy grajdanlik pozitsiyasiga ega bo‘lgan, har tomonlama yetuk va mustaqil fikrlaydigan shaxsni shakllantirishni maqsad qilib qo‘ygan.

Konferentsiya qatnashchilari O‘zbekistondagi qator umumta’lim maktablari, kasb-hunar kollejlari va akademik litseylar, oliy ta’lim muassasalarida bo‘lib, ularning faoliyati bilan tanishdi. Ular yurtimizda Prezidentimiz boshchiligida yosh avlodning har tomonlama barkamol voyaga yetishi yo‘lida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar va ularning samarasiga yuksak baho berdilar.

Konferentsiya ta’lim tizimining umumiy o‘rta ta’limini rivojlantirish, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi samaradorligini oshirish, uning mehnat bozori bilan aloqasini kuchaytirish, oliy ta’lim tizimini yuksaltirish, ta’lim jarayoniga axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish, oliy ta’lim tizimi hamda ilm-fan hamkorligini kuchaytirish va uzluksizligini ta’minlash, ta’lim jarayonida madaniyatning o‘rni kabi asosiy masalalar bo‘yicha tajriba almashish imkonini berdi.

E’tiborli jihati shundaki, konferentsiya ishtirokchilari har kuni o‘zlarining yangi taassurotlarini hayrat bilan so‘zlab berdilar. Masalan, Toshkent davlat iqtisodiyot universitetida yaratilgan imkoniyatlar AQSH, Frantsiya, Germaniya, Italiya, Buyuk Britaniya, Latviya, Janubiy Koreya, Yaponiya, Hindiston, Malayziya, Chexiya kabi o‘nlab mamlakatlar ta’lim tizimi vakillarining havasini keltirdi. Mehmonlar TDIUda 3200 o‘ringa mo‘ljallangan yangi bosh o‘quv binosi eng zamonaviy kompyuter texnologiyalari bilan jihozlangan va internet tizimiga ulangan auditoriyalar, 1 milliondan ortiq kitob fondiga ega bo‘lgan axborot-resurs markazi faoliyati bilan tanishib, ular o‘z me’moriy qiyofasi hamda texnik ta’minotga ko‘ra dunyodagi eng yaxshi oliy o‘quv yurtlaridan aslo qolishmasligiga ishonch hosil qilishdi. Bundan tashqari, universitetda ham elektron, ham kitob shaklida bakalavriat va magistratura fanlaridan yaratilgan 541 nomdagi o‘quv-uslubiy majmuani yuqori baholadilar. O‘qituvchilarimizning ta’lim jarayonida interfaol uslublardan keng foydalanishayotgani, talabalarimizning qobiliyati, bilimi, ko‘plab xorijiy tillarda erkin so‘zlasha olishi ham ularda katta taassurot uyg‘otdi.



Xalqaro ilmiy-amaliy koferentsiya ishtirokchilari mamlakatimizning ta’lim tizimini isloh qilish borasidagi tajribasini o‘rganib, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning nutqida bayon etilgan ta’lim tizimini isloh qilishga oid printsip va yondashuvlarni to‘liq qo‘llab-quvvatladilar:

  1. XXI asr – intellektual tafakkur asrida inson kapitaliga investitsiya yo‘naltirishni ustuvor vazifa sifatida tanlagan mamlakatlargina yuksak tarraqiyotga erishishi mumkin. Faqat shunday jamiyatgina zamonaviy tahdid va mummolarni yengib o‘tishga qodir bo‘ladi.

  2. Bugungi kunda har qanday mamlakatning jahon bozorida raqobatdoshligi nafaqat tabiiy resurslarning mavjudligiga, balki, birinchi navbatda, zamonaviy muntazam yangilanib turadigan texnologiyalarni o‘zlashtirishga qodir, yuksak bilimli va intizomli ishchi kuchini muntazam tayyorlab borishga bog‘liq. Bunday ishchi kuchisiz iqtisodiyotning yuksak texnologiyalarga asoslangan zamonaviy tuzilmasini shakllantiradigan yangi ishlab chiqarishlarni tashkil etib bo‘lmaydi.

  3. Har qanday davlat o‘zining intellektual va ma’naviy salohiyatini yuksaltirishdan manfaatdor bo‘lmog‘i kerak.

  4. Milliy va umuminsoniy qadriyatlarni umumlashtirgan holda, zamonaviy bilim, intellektual salohiyat va ilg‘or texnologiyalarga ega bo‘lgan odamlargina rivojlanishda o‘z oldiga qo‘ygan strategik maqsadlarga erisha oladi.

  5. Jamiyatda bilimli, ma’lumotli va yuksak intellektga ega bo‘lgan odamlarning mavqeini oshirish ta’lim tizimini isloh etishning asosiy printsiplaridan biri bo‘lishi lozim.

  6. Ta’lim sohasida, zamonaviy kadrlar talab qilinadigan tarmoqlar vakillari o‘rtasida xalqaro hamkorlikni muntazam rivojlantirish zarur.

Xalqaro konferentsiya ishtirokchilari O‘zbekistonning quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha tajribasini alohida e’tirof etib, uni chuqur o‘rganish lozimligini ta’kidladilar:

  1. Maktab ta’limi mamlakatda yashayotgan asosiy millatlar ehtiyojlarini inobatga olgan holda 7 tilda – o‘zbek, qoraqalpoq, rus, qozoq, qirg‘iz, tojik va turkman tillarida olib borilmoqda.

  2. 9+3 sxemasi bo‘yicha umumiy bepul ta’lim tizimining joriy etilishi. Bunda har bir bitiruvchi majburiy ta’limdan so‘ng o‘z xohishiga ko‘ra, oliy o‘quv yurtlarida o‘qishni davom ettirishi va bakalavr hamda magistr darajasini olishi mumkin.

  3. Har bir kollejning malakali ishchi kuchiga buyurtmalari bo‘lgan muayyan korxonalar bilan yaqin aloqani yo‘lga qo‘ygan.

  4. Respublikaning har bir o‘quv yurtida optik tolali aloqa liniyalari asosida qurilgan yagona ZiyoNet axborot ta’lim tarmog‘iga ulangan axborot-resurs markazlari tashkil etilgan.

  5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rahnamoligida tashkil etilgan maxsus jamg‘arma bazasida bolalar sportini rivojlantirishga ustuvor e’tibor qaratilgan.

Xalqaro konferentsiya ishtirokchilari O‘zbekistonning ta’lim tizimini rivojlantirish borasidagi tajribasini o‘rganish bo‘yicha tinglangan va muhokama etilgan ma’ruzalarni hisobga olgan holda, quyidagilarni tavsiya etadilar:

  1. Kadrlar tayyorlash sifatini ularning raqobatdoshligi va kadrlarga bo‘lgan extiyojni oshirish uchun zarur shart-sharoitlar yaratgan holda, milliy ta’lim tizimlarini modernizatsiya qilish;

  2. O‘zbekiston misolida o‘qituvchi va murabbiylar kunini umumhalq bayrami sifatida joriy etish imkoniyatlarini o‘rganish;

  3. Uzluksiz ta’lim tizimini joriy etish munosabati bilan “Bilim – butun hayot davomida har bir inson uchun” kontseptsiyasiga asoslangan Kadrlar tayyorlash milliy dastrini joriy etish borasida O‘zbekiston tajribasini o‘rganish;

  4. Aholining, shu jumladan, olis qishloqlardagi bolalar va yoshlarning barcha bosqichda bepul umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limini olish imkoniyatini kengaytirish;

  5. Ta’lim tizimini takomillashtirish va uni moliyalash manbalarini kengaytirish... Har bir ta’lim sohasini rivojlantirish va isloh qilishga yalpi ichki mahsulotning 10-12 foizi va Davlat byudjeti xarajatlarining 35 foizini yo‘naltirayotgan O‘zbekiston tajribasini o‘rganish;

  6. Ta’lim tizimini isloh qilishda O‘zbekistonning o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi tizimini tashkil etish, ta’lim muassasalarining muayyan korxonalar bilan yaqin aloqalarini yo‘lga qo‘yishdagi tajribasini hisobga olish;

  7. Ta’lim tizimining ta’lim, kasb tayyorgarligi, ilm-fan, madaniyat va sport barkamol yosh avlodni tarbiyalashning muhim tarkibiy qismlari hisoblanadigan kompleks, keng qamrovli omil ekanini nazarda tutish;

  8. Eng yaxshi xorijiy oliy ta’lim muassasalari filiallarini tashkil etish bo‘yicha O‘zbekistonda faol qo‘llanib kelinayotgan amaliyotni rivojlantirish;

  9. Iqtisodiyot tarkibidagi o‘zgarishlar va jamiyatning muhim ehtiyojlariga muvofiq, o‘qituvchi kadrlarni tayyorlash va ularning malakasini uzluksiz oshirib borish tizimini yaratish, moddiy va ma’naviy rag‘batlantirishni kuchaytirgan holda, o‘qituvchilik kasbining nufuzini oshirish;

  10. O‘qitishning barcha bosqichlarida o‘quv dasturlarining izchilligi va o‘zaro muvofiqligini ta’minlash;

  11. Xalqaro standartlar, zamonaviy ilm-fan yutuqlari inobatga olgan holda, o‘quv dasturlari, darslik va o‘quv qo‘llanmalarni, o‘qitish metodikasini muntazam takomillashtirish;

  12. ta’limning barcha bosqichlarida tabiiy-ilmiy va muhandislik fanlarini o‘qitishning amaliy xususiyatga ega bo‘lgan tizimini joriy etish;

  13. o‘qitishning yangi texnologik shakl va uslublarini yaratish;

  14. O‘qitishning barcha bosqichlarida xorijiy tillarni o‘rganishni kengaytirish, yoshlarning xalqaro mehnat bozori sharoitlariga moslashishini ta’minlash;

Vatanimiz taraqqiyotida va aholi farovonligini ta’minlashda tutgan o‘rni va ahamiyati beqiyos bo‘lgan qishloq ahlining hayotini zamonaviy mezonlarga javob beradigan darajaga ko‘tarish maqsadida mana to‘rt yildirki, qishloqda uy-joy qurish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirishni jadallashtirish dasturining puxta ijrosini ta’minlash mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning muhim ustuvor yo‘nalishlari qatoriga kiritilmoqda. YA’ni, qishloqlarimiz hayot sifati, aholining ijtimoiy-siyosiy va madaniy saviyasi, ongi va fuqarolik mas’uliyati oshishining mustahkam tashkiliy asosga qo‘yilishida zamonaviy uy joylar qurilishiga alohida e’tibor qaratilishi muhim o‘rin tutmoqda. Binobarin, zamonaviy uy joylar qurilishining mazmun-mohiyati qishloqlarimiz qiyofasining tubdan o‘zgartirilishi borasidagi bir-biri bilan chambarchas bog‘liq uzoq muddatli keng ko‘lamli chora-tadbirlar amalga oshirilishi, ijtimoiy soha infratuzilmasi rivojlanishining jadallashuvidan dalolat bermoqda. eng muhimi, qishloq joylarda qurilish olib borish uchun uzoq istiqbolga mo‘ljallangan, loyihalashtirish, sanoat-qurilish, muhandislik-texnik jihatdan kuchli zamonaviy salohiyatga ega bo‘lgan baza yaratishga erishildi. Bunday baza qishloq aholisi turmush darajasini tubdan oshirish va shahar sharoitiga yaqinlashtirishga xizmat qilmoqda. Qishloqlarimiz hayot sifatini tubdan yuksaltirish bo‘yicha amalga oshirilgan chora-tadbirlar majmuasini quyidagi yo‘nalishlarda baholash maqsadga muvofiq hisoblanadi.


Download 2.52 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   20




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
toshkent davlat
toshkent axborot
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
bilan ishlash
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik