«tasvir» nashriyot uyi


jarangsiz undosh bilan tugagan fe’l asoslariga esa -tir



Download 1.29 Mb.
Pdf ko'rish
bet67/283
Sana13.05.2020
Hajmi1.29 Mb.
1   ...   63   64   65   66   67   68   69   70   ...   283
jarangsiz undosh bilan tugagan fe’l asoslariga esa -tir
qo‘shimchasi qo‘shiladi.
-ir, -ar, -iz qo‘shimchalari undosh bilan tugagan bir
bo‘g‘inli fe’llarga qo‘shiladi. Masalan: shoshir,  chiqar,
oqiz.
ORÒÒIRMA NISBAÒ  QO‘SHIM-
CHALARINING ISHLAÒILISHI


49
-giz, -giz qo‘shimchalari jarangli undosh bilan tu-
gagan fe’l asoslariga, -kiz, -qiz qo‘shimchalari esa jarang-
siz undosh bilan tugagan fe’l asoslariga qo‘shiladi.
Masalan:  yutqiz, ketkiz, yurgiz, turgiz.
ESDA SAQLANG.
 Ba’zan fe’l asosiga orttirma
nisbat hosil qiluvchi birdan ortiq qo‘shimchalar qo‘shilishi
mumkin. Masalan, oqit — oqittir,  toldir — toldirgiz,
yozdir —yozdirtir. Bunday holatda orttirma nisbat ma’nosi
kuchayadi.
128-mashq.
 Nuqtalar o‘rniga zarur nisbat qo‘shimchalarini qo‘yib,
gaplarni ko‘chiring. Nima uchun ushbu qo‘shimchalarni qo‘yganingizni
tushuntiring.
1. Òushga yaqin dadam  bizga ovqat kel...ib berdi. (Abdulla
Qahhor) 2. U eng avval malikalar-u nabiralarini Samarqandga
jo‘na...di. (Õurshid Davron) 3. Ko‘z ochgani qo‘ymaydi alam,
Boshim qo‘ysam kuy...ar bolish. Yupatolmas kitob va qalam,
Misralarim ko‘tarar nolish. (Zulfiya) 4. Õos chodir eshigiga
osilgan kimxob parda Humoyunning qo‘liga  mayin va salqin
tegdi. Uni bir tomonga surib, tashqariga ko‘z  yugur...di.
(P. Qodirov) 5. Shayxzoda jurnalistika  sohasida  ham qalam
tebra...ardi. (M. Zokirov)
129-mashq. 
Matnni o‘qing. Abdulla Avloniy haqida yana nimalarni
bilasiz? Shu haqda gapirib bering. Fe’llarni  toping va nisbatni aniqlang.
Abdulla Avloniy o‘z ishini  maktab ochishdan boshladi.
Gazeta chiqardi, darsliklar yozdi. Kitoblar bostirdi. Òeatr ish-
larini yo‘lga  qo‘ydi. O‘zi pyesalar yozdi. Havaskorlarni  yig‘ib,
tomoshalar ko‘rsatdi.
Abdulla Avloniy o‘z xizmatlari bilan o‘zbek ma’rifatchiligiga
juda katta hissa qo‘shdi. Yangi zamonaviy o‘qitishni ilmiy-amaliy
asoslab berdi. («Gulxan»dan)
130- mashq. 
Berilgan fe’llarga  orttirma nisbat qo‘shimchalarini
qo‘shing va ular ishtirokida gaplar tuzing.
Aytmoq, davom etmoq, tirishmoq, intilmoq, tayyorla-
moq, yuvmoq, quvonmoq, bilmoq, o‘ylamoq.


50
1. Orttirma nisbat shakllarini ayting.
2. Orttirma nisbat shakllarining fe’l asoslariga qo‘shilishini
tushuntiring.

Download 1.29 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   63   64   65   66   67   68   69   70   ...   283




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
tashkil etish
Toshkent davlat
rivojlantirish vazirligi
Alisher navoiy
matematika fakulteti
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
bilan ishlash
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
fanining predmeti
махсус таълим
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
Navoiy davlat
Buxoro davlat
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Fuqarolik jamiyati
pedagogika fakulteti