Tasdiqlayman” 21-dmtt direktori Niyazova S. I. Xalqaro olamni asrash kuni


-aprel Xalqaro Yaproqlardagi mo‘jiza bayrami kuni



Download 10.93 Kb.
bet2/2
Sana28.08.2021
Hajmi10.93 Kb.
1   2
19-aprel Xalqaro Yaproqlardagi mo‘jiza bayrami kuni

Birlashgan  Millatlar Tashkiloti  Bosh  assambleyasi tomonidan 1988-yil 19-aprel Xalqaro Yaproqlardagi mo‘jiza bayrami kuni  deya e'lon qildi, tabiatshunos olimlar  ushbu bayramni keng nishonlaydilar. Hayotda mo‘jiza ko‘p. Har bir qadamda uchraydi. Bahor kelganda tabiat yangilanadi, olam go‘zallashadi, dil tiniqlashadi. Bu yashillik to qish ayozi kelmaguncha borliqni tark etmaydi. Shu go‘zallikning asosiy belgilaridan biri bo‘lgan yaproqlar qanday xususiyatlarga bor? Olimlarni lol qoldiradigan mo‘jizalar bor. Yaproqlar oziq moddalar ishlab chiqarar ekan. Ularsiz daraxtlar ham, boshqa o‘simliklar ham yashay olmaydi. Mevali daraxtlarning barglari shirindan shakar, xil-xil mevalar yetilishi uchun zarur bo‘lgan moddalarni tayyorlab beradi. Yaproqlar nimadan oziqlanadi? degan savolga olimlar, ular eng birinchi o‘rinda atmosferadagi karbonat angidrid va tuproq tarkibidagi suvdan oziqlanadi. Fotosintez deb ataladigan o‘ziga xos jarayon natijasida ular gaz va suvdan o‘simlik shirasi ishlab chiqaradilar. Barglarning ishini katta bir korxona faoliyati bilan taqqoslashadi. Zamonaviy korxonalarda asosiy yumushlar elektr energiya bilan ishlaydigan mashinalarda bajariladi. Yaproqlarda ham o‘simlik uchun kerakli moddalarni tayyorlaydigan "mashinalar” bor. Ular xloroplast deb ataladi. Xloroplastlar hujayralardagi yashil donachalardan – xlorofilldan tashkil topadi. Quyosh nuri mana shu mashinalarni harakatga keltiradi. Kuzda, quyosh nurlari yetishmay qolgan paytda yaproqlar sarg‘ayishni boshlaydi. Chunki mashinalar – xlorofillar ishlashdan to‘xtaydi.Xloroplastlar yaproq tarkibida muhim o‘rin tutadi. Barglar hujayralardan iborat. Hujayralarda xlorofill bo‘lishi ham, bo‘lmasligi ham mumkin. Maxsus qo‘riqchi hujayralar yaproq tarkibiga o‘tadigan havo miqdorini tartibga solib turadi. Bunday hujayralar asosan bargning ichki qismida joylashgan bo‘ladi. Ikkita hujayra va ular orasida havo o‘tish joyi "og‘izcha” deyiladi. O‘simlik ildizlari namni shimiydi va u muntazam o‘sha tomirchalarga yetkaziladi. Yaproqlar qayta ishlagan foydali moddalar ham mana shu tomirchalar sabablidir. Og‘izchalar orqali qabul qilingan havo tarkibida karbonat angidrid bo‘ladi. Karbonat angidrid va ma’lum miqdordagi quyosh nuridan o‘simlik shirasi olinadi. Ortib qolgan havo va kislorod yana o‘sha og‘izchalar orqali chiqarib yuboriladi. Kech tushib hammayoq zimziyo bo‘lgach, yaproqlar karbonat angidrid yutish va o‘simlikni oziqlantirishni to‘xtatadi. Lekin ular hamisha nafas olib turadi, shu sababli kechqurunlari hali hazm bo‘lmagan karbonat angidridni qayta ishlash davom etadi. Barglardan faqat havo emas, nam ham ajralib chiqadi. Ildizlar orqali tuproqdan so‘rib olingan namning bir qismi shira tayyorlashga sarflanadi. Qolgani esa atmosferaga chiqarib tashlanadi. Kaftdekkina yoki undan ham kichkina bir bargning ichida butun boshli bir korxona bor. Yaproqlardagi mo‘jizabayrami kuni  bir yilda bir marotaba nishonlanadi.
Download 10.93 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
matematika fakulteti
tashkil etish
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi muhammad
fanining predmeti
pedagogika universiteti
bilan ishlash
Darsning maqsadi
navoiy nomidagi
o’rta ta’lim
nomidagi samarqand
fizika matematika
Ishdan maqsad
haqida umumiy
fanlar fakulteti
sinflar uchun
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
Ўзбекистон республикаси
moliya instituti
Referat mavzu
umumiy o’rta
Toshkent axborot
Alisher navoiy
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
nazorat savollari
Samarqand davlat