Tamar maxarobliZe Llingvisturi werilebi II tbilisi 2009 tamar makharoblidze linguistic letters II tbilisi



Download 0,78 Mb.
bet1/9
Sana15.03.2017
Hajmi0,78 Mb.
#4591
  1   2   3   4   5   6   7   8   9


Tamar maxarobliZe


Llingvisturi werilebi
II

Tbilisi

2009

TAMAR MAKHAROBLIDZE

LINGUISTIC LETTERS II
TBILISI

2009


redaqtori

a. arabuli - filologiis mecnierebaTa doqtori

Sinaarsi

1. baskuri zmnis adresatobis kategoria ------

2. adresatobis kategoriis referentebi -----------

3. qarTuli zmnis versiisa da baskuri zmnis adresatobis kategoriis tipologiuri Sepirispireba -----------------------------

4. sityvis mniSvneloba (Tezisebi) -----------------------

5. lingvopragmatikis ramdenime sakiTxis Sesaxeb (Tezisebi) ---------

6. zmniswinis eqvsi funqcia da zmniswinTa klasifikacia ------

7. The Functions of Georgian Preverbs-------------

8. moazrovne subieqti da ergatiuli konstruqciebi ------------

9. Мыслящий субъкт и эргативные конструкции----------------------------

10. The Thinking Subject and Ergative Constructions--------------------------------

11. Spatial system of Georgian (Theses) ------------------

12. enobrivi logika da asimetriebi ----------------------------

13. enaTmecnieruli proeqtebi --------------------------------

a. saqarTvelos mTianeTis enobrivi situacia, kinematografiuli dokumentireba da lingivsturi analizi -------------------------------------------

b. akademiuri weris kurisis eleqtronuli versia sauniversiteto wavlebisaTvis (The electronic version of Academic Writing for University Studies)---

g. qarTuli enis inglsurenovani gramatikis proeqti (The project of Georgian Grammar in English ) --------------------------------------------------------------

d. qarTvelologiuri centrebis Seqmnis proeqti evro-atlantikur

kulturul-saganmanaTleblo sivrceSi ----------------------------------------

14. profesoris master-klasebi ---------------------

a. master-klasi media ena ----------------------------

b. master-klasi media scenari ---------------------

g. profesiuli mzaoba master-klasi ------------------

d. qarTuli enis morfologiis kursi ----------------

e. The Georgian language (Morphology) ------------

15. profesiuli urTierTobebis kulturis ZiriTadi sakiTxebi da profesiuli dialogi ---------------------------------------------------




Bbaskuri zmnis adresatobis kategoria

specialistebSi eWvs ar iwvevs Sexeduleba, rom, tipologiuri TvalsazrisiT, baskuri polipersonaluri zmnis sistema uaRresad mniSvnelovan masalas iZleva, romlis jerovani analizi mraval kiTxvaze gascems pasuxs enaTmecnierebaSi. Cveni kvlevis mizania tipologiuri analizi da kvlevis sagania Tanamedrove baskuri, anu e. w. euskera batua. unda aRiniSnos, rom baskuri enis dialeqtebi did sxvaobas gviCvenebs TiTqmis yvela kategoriis analizisas. Cveni monacemebi eyrdnoba euskara batuas anu “gaerTianebul” baskurs. es aris baskeTis akademiis mier unificirebuli saliteraturo ena, romeliTac sargeblobs dRevandeli baskeTis media, am enaze gamodis Jurnal-gazeTebi da warmoebs ganaTlebis miReba. amdenad, es aris cocxali ena. igi ZiriTadad Camoyalibda gipuskour dialeqtze dayrdnobiT. ASesabamisad, Cven mier saanalizod aRebuli masalac am centralur dialqtur orientirs eyrdnoba, Tumca zogjer biskaiuri da laburdiuli dialeqturi masalac gvaqvs moxmobili naSromSi.

adresatoba aris zmnuri destinaciis erTerTi forma. enobrivi destinacia aris universaluri semantikuri kategoria, romelic enis ierarqiis sxvadasxva doneze (erTplaniani, anu fonemuri donis garda) gulisxmobs daniSnulebiTobis Sinaarsis gamoxatvas Sesabamisi saSualebebiT. terminebi “destinacia” da “destinati” (anu destinatori) laTinuri warmoSobis sityvebia, Tumca samecniero terminologiaSi inglisuridanaa gavrcelebuli. destinacia niSnavs daniSnulebas, gamiznulobas. Ddestinati, anu destinatori aris is piri (an forma), visTvisac/risTvisac daniSnulia an gamiznulia zmnis moqmedebiTa Tu saxeluri formiT gamoxatuli esa Tu is enobrivi movlena.

SegviZlia gamovyoT gramatikuli da leqsikuri destinacia. gramatikuli destinacia moiazrebs morfologiur da sintaqsur destinacias. morfologiaSi daniSnulebiTobis Sinaarsi, SesaZloa, asaxos sityvaTa fleqsiam da derivaciam. sxvadasxva ena gansxvavebuli enobrivi saSualebebiT gadmoscems daniSnulebiTobis semantikas.

daniSnulebiToba ganasxvavebs ori tipis semas:


  1. posesiuri destinacia;

  2. orientirebuli destinacia.

es oriOsema erTmaneTTan sakmaod axloa da xSirad urTierTgadamkveTi, saziaro semantikuri velebiT xasiaTdeba.

destinacia, rogorc enis erT-erTi uZvelesi kategoria kerZo enebSi, msgavsad sxva semantikuri kategoriebisa, konkretul modelebs qmnis Sesabamisi morfo-semantikuri kategoriebiTa da sintaqsuri modelebiT. gamovyofT absolutur lingvistur universalias – yvela enaSi arsebobs destinaciis semantikuri kategoria. Tavis mxriv, es universalia mTlianad SesabamisobaSia cnobil absolutur lingvistur universaliasTan – nebismier enas SeuZlia nebismieri azris gadmocema.

enaTmecnierebaSi cnobilia enaTa klasifikaciis ramdenime ganmsazRvreli parametri. erT-erT saklasifikacio safuZvlad SeiZleba, miviCnioT semantikuri destinacia ( iseve, rogorc ergatiuloba ). naTelia enaTa destinaciuri klasifikaciis principebi. aseTi klasifikacia daemyareboda semantikuri destinaciis morfo-sintaqsur distribucias enebSi da Sesabamisi modelebis gansazRvrebebs.

destinaciis semantikuri kategoria Tavisebur asaxvas povebs morfologiasa da sintaqsSi konkretuli enis individualobidan gamomdinare. enaTa sistemebis sxvadasxvaoba am kategoriis gamoxatvisas arsebiTad gramatikis am ori nawilis funqciuri datvirTvis gadanawilebaSi dasturdeba.

EenaTa erTi rigi (erZod, indoevropuli enebi) ZiriTadad sintaqsur-leqsikur destinaciur struqturebs qmnis, wminda morfologiuri destinacia ki SedarebiT sustadaa gamoxatuli. enaTa meore rigi ki destinacias ZiriTadad morfologiur kategoriebad ayalibebs da, Sesabamisad, sintaqsze SedarebiT naklebi datvirTva modis. bunebrivia, polipersonalur struqturebSi did rols TamaSobs zmnuri destinaciis asaxva morfologiaSi. EsaerTod, yoveli ena anawilebs ama Tu im kategoriis gamoxatvis saSualebebs gramatikis sferoebis mixedviT. naTelia, rom polipersonaluri zmna mravali datvirTvisagan aTavisuflebs sintaqss.

zmnuri destinacis zogadi modelebi:


O

1. S S

Ø
O

2. S S


3. S S

Ø

4. S O



Ø

(aq S aris subieqti, O aris obieqti da Ø aris nuli.)

Tanamedrove qarTulSi aRiniSneba pirveli modelis arseboba. Cven migvaCnia, rom istoriulad qarTuli enis zmnuri destinaciis modeli iyo meoTxe, romelic dRes gvaqvs afxazursa da baskur enebSi. “i” morfema erTi kategoriis SigniT cxadia, saopozicio calebis ganmasxvavebel formantad ver gamodgeboda. erTmaneTs upirispirdeboda qceviani da uqceo formebi.

zmnuri destinaciis klasifikacia xdeba saopozicio wevrebis mixedviT:

1.Edestinatori piris rogorobis mixedviT,

2. destinatori piris romelobis mixedviT.

orive SemTxvevaSi sagulisxmoa sulierobis semantikis gaTvaliswineba. baskur enaSi destinaciuri semantikis gamoxatva upirvelesad zmnas akisria. am kategorias profesor i. zicarTan erTad vuwodebT adresatobis kategorias. Aadresatoba aris morfologiuri zmnuri kategoria, romelic gamoxatavs moqmedebis daniSnulebas. aseTi daniSnuleba baskur zmnaSi SeiZleba iyos mxolod iribi obieqtisaTvis. destinaciis universaluri modelebidan baskurs axasiaTebs meoTxeBmodeli.

ris safuZvelze moxda am kategoriis gamoyofa? cnobili lingvisturi WeSmaritebaa, rom am Tu im gramatikuli kategoriis arseboba enaSi dasturdeba Sesabamisi morfo-semantikuri saopozicio formebiT. Kkategorias unda hqondes forma da Sinaarsi. adresatobis kategoriis Sinaarsi mdgomareobs SemdgomSi: es aris zmnis forma romelic gviCvenebs, Tu visTvisaa moqmedeba daniSnuli anu adresirebuli. moqmedebis destinaturi veqtori, SesaZloa, miemarTebodes pirveli, meore an mesame pirisaken, Sesabamisad, maTi mxolobiTi an mravlobiTi variantebisaken. MbaskurSi destinaturi moqmedeba mxolod iribi obieqtisaken miemarTeba, ese igi, saopoziciod gvaqvs nulovani, anu neitraluri formebi da sasxviso, anu saobieqto formebi. amaSi mdgomareobs baskuri zmnis adresatobis Sinaarsi. rac Seexeba formas, unda iTqvas, rom yvelgan, ganurCevlad destinatori pirisa da ricxvisa, adresatobis markeri aris ki/i . Tumca mravlobiTSi zogjer Cndeba zki/ . am kategoriis ZiriTadi niSani aris i . Cveni azriT, es aris warmoSobiT iribi obieqtis brunvis niSani – anu micemiTis i . es advilad SeamCnies indoevropelma mkvlevarebmac da aseT destinatur zmnur formebs “micemiTiani formebi” uwodes, Tumca maT ar SuemCneviaT adresatoba, rogorc zmnuri kategoria. baskuri zmnis destinaciuri kategoriis analizisas mniSvnelovan movlenad migvaCnia imis xazgasma, rom am kategoriis niSani zmnaSi yovelTvis aris gamoxatuli da is win uZRvis iribi obieqtis niSans, romelic, Tavis mxriv, yvela SemTxvevaSi sufiqsuria da aseve aucileblad gamoxatulia zmnaSi Sesabamisi morfemiT. Ees orive morfema (adresatobisa da iribi obieqtis) obligatorulia.

Y yvelgan, sadac gvaqvs iribi obieqti, gvaqvs adresatobis kategoriac. Aamdenad, mas SesaZloa, iribi obieqtis kategoriac vuwodoT, radganac faqtobrivad es aris iribi obieqtis Tanmdevi kategoria. Mmisi arseboba yvelanairad iribi obieqtis arsiT aris gansazRvruli. rac Seexeba am kategoriis aRmniSvnel termins, Cven moverideT misTvis “qcevis” kategoriis darqmevas, radganac vTvliT, rom Tanamedrove qarTulSi qcevis samganzomilebiani modeli ufro farTo SinaarsiT xasiaTdeba, Tumca aSkaraa, rom istoriulad es iyo meoTxe modeli (msgavsad baskurisa) da mxolod subieqtisa da obieqtis prefiqsurma warmoebam gaxada SesaZlebeli refleqsivis saopozicio formebad gadaazreba. Tanamedrove qarTul enaTmecnierebaSi kamaTia “qceva” terminis Sesaxeb.Q Cven vTvliT, rom termini destinacia sasurvelia darCes ufro zogad tipologiur terminad.

A adresatoba aris gramatikuli, kerZod morfologiuri kategoria, romelic uCvenebs, Tu visi interesebisaken miemarTeba subieqtis mier Cadenili moqmedeba. sxvagvarad rom vTqvaT, es kategoria gamoxatavs Semdegs: Tu visi, anu romeli iribi obieqturi piris intresebisaken aris orientirebuli anu adresirebuli zmniT gadmocemuli moqmedeba. amrigad, adresati aris iribi obieqti, romelic zmnis moqmedebaSi iribad aris CarTuli, es gaxlavT dainteresebuli aqtanti. E(terminebi “adresatoba” da “adresati” am konkretuli morfo-semantikuri SinaarsiT Cven ramdenime wlis win davamkvidreT i. zicarTan erTad).

baskur enaSi iribi obieqturi piris mudam sulieri aqtantia da pasuxobs kiTxvaze nori? - vis/visTvis/visken? saxelebSi adresati, SesaZloa, sxvadasxvagvarad iyos gaformebuli. ZiriTadad igi dativiTaa gadmocemuli, iSviaTad ki daniSnulebiTobis Sinaarsis mqone TandebulebiT.

sintaqsurad adresati aris iribi damateba. ganvixiloT winadadeba: Yon, berriz, amari agur egiten ari zaio – ioni ki dedas emSvidobeba, sityvasityviT: ioni ki dedas salmebs aZlevs. Aaq amari adresatia, gamoxatuli sazogado saxeliT micemiT brunvaSi. sintaqsurad ki is aris iribi damateba. sauRlebeli zmna izan - yofna mocemulia formiT zaio. z – III p. mx.r. subieqtis niSania, O – iribi obieqtis III. p. mx.r. markeri ( amari ), a- Zireuli xmovania anu fuZis naSTi am formaSi. adresatobis markeri ki aris i , romelic TiTqos signalurad gviCvenebs da gansazRvravs, rom moqmedeba miemarTeba sityvisken amari , romelsac, rogorc ukve aRvniSneT, Tavis mxriv, zmnaSi Seesabameba iribi obieqtis mesame piris mxolobiTi ricxvis markeri – O.

adresati aris igive iribi aqtanti. Bbaskur zmnaSi CarTuli yvela iribi obieqti adresatia, qarTuli zmnis iribi obieqti ki, SesaZloa, iyos benefaqtivi, posesori, lokativi da a. S. amdagvari gansxvavebuli semantikis aqtantebi ki umeteswilad, baskurSi Sesabamisi Tandebuliani formebiTaa mocemuli.

adresatoba zmnaSi gamoxatuli destinaciaa, romlisTvisac amosavali wertilia subieqti, ganurCevlad misi aqtiurobis xarisxisa. sqematurad baskuri zmnis adresatuli mimarTebebi ase aiTvleba:

 A2 s.pl.

S 1 s.pl.  A3 s.pl.

 A1 s.pl.

S 2 s.pl.  A3 s.pl.

 A1 s.pl.

S 3 s.pl.  A2 s.pl.

 A3 s.pl.

pirTa cnobili kombinaciaTa akrZalvebis gamo gamoricxulia Semdegi mimarTebebi:

S 1 s.pl. --- A1 s.pl. da S 2 s.pl. ---- A2 s.pl.

refleqsivi baskur enaSi ar aris morfologiuri kategoria, igi leqsikuri saSualebebiT gadmoicema. rodesac subieqtis mier Cadenili moqmedeba isev subieqtis interesebisaken miemarTeba, anu xdeba moqmedebis introvertizacia, anu daniSnulebiTobis mimarTulebis refleqsivizacia – es enobrivi movlena baskur zmnaSi ar aisaxeba. zogjer baskur enaSi adgili aqvs e. w. formaluri refleqsivis gamovlinebas; magaliTad, gvaqvs ergatiuli pasivi, sadac subieqti ara Cans; Sdr. ikusi naiz – me danaxuli var, da ikusi dut - me davinaxe. Ees faqtobrivad aris ergatiuli subieqtis mocilebis anu garkveuli transformaciis Sedegi.

baskur enaSi ara gvaqvs adresatuli refleqsivi iseTi tipis winadadebebSi, rogoricaa: Bere buruari ezan diot - man Tavis Tavs uTxra, Cven gvaqvs formaluri iribi obieqti da formaluri refleqsiuroba. rogorc zemoT aRvniSneT, qarTul enaTmecnierebaSi aseTi tipis movlenas gasxvisebas uwodeben. Bere buruari - Tavis Tavs - es aris adresati dativSi. Cveni gansazRvrebiT,Ees aris formaluri adresati, gamoxatuli ukuqceviTi nacvalsaxeliT Tavi ( buru ) da Sesabamisad, gvaqvs formaluri adresatoba. amrigad, zmnuri ukuqceviTobis asaxva xdeba formaluri adresatobiT.

baskuri zmnis adresatoba mxolod sasxviso qcevis Sinaarss gadmoscems, rac gulisxmobs zmnuri daniSnulebiTobis mimarTebebs subieqtis interesebis miRma. Aaq destinaturi kategoriis orientaciis veqtori miemarTeba subieqtidan obieqtisaken. Tu moqmedebis centrad subieqts gaviazrebT, maSin adresatoba unda ganvixiloT rogorc centridanuli veqtoruli kategoria.

r. lafonma gamoTvala SesaZlebeli datiuri formebis raodenoba da miiRo TiTieul paradigmaSi 36 an 40 forma e. w. alokuturi formebis CaTvliT. magaliTisTvis aviRoT izan - yofna zmnis orpiriani adresatuli uRlebis paradigma:

1. S1 s. na-tza-i-k/n O ind. 2 s. me var Sen-Tvis

2. S1 s. na-tza-i-o O ind. 3 s. me var mis-Tvis

3. S1 s. na-tza-i-zu O ind. 2 pol. me var Tqven-Tvis

4. S1 s. na-tza-i-zue O ind. 2 pl. me var Tqven-Tvis

5. S1 s. na-tza-i-e O ind. 3 pl. me var maT-Tvis

6. S1 pl. ga-tza-i- zki-k/n O ind. 2 s. Cven varT Sen-Tvis

7. S1 pl. ga-tza-i-zki-o O ind. 3 s. Cven varT mis-Tvis

8. S1 pl. ga-tza-i-zki-zu O ind. 2 pol. Cven varT Tqven-Tvis

9. S1 pl. ga-tza-i-zki-zue O ind. 3 pl. Cven varT Tqven-Tvis

10. S1 pl. ga-tza-i-zki-e O ind. 3 pl. Cven varT maT-Tvis

11. S2 s. ha-tza-i-t O ind. 1 s. Sen xar Cem-Tvis

12. S2 s. ha-tza-i-o O ind. 3 s. Sen xar mis-Tvis

13. S2 s. ha-tza-i-gu O ind. 3 pl. Sen xar Cven-Tvis

14. S2 s. ha-tza-i-gu O ind. 3 pl. Sen xar maT-Tvis

15. S2 pol. za-tza-i-zki-t O ind. 1s. Tqven xarT Cem-Tvis

16. S2 pol. za-tza-i-zki-o O ind. 3s. Tqven xarT mis-Tvis

17. S2 pol. za-tza-i-zki-gu O ind. 1pl. Tqven xarT Cven-Tvis

18. S2 pol. za-tza-i-zki-e O ind. 3pl.. Tqven xarT maT-Tvis

19. S2 pl. za-tza-i-zki-da-te Oind. 1 s. Tqven xarT Cem-Tvis

20. S2 pl. za-tza-i-zki-o-te Oind. 3 s. Tqven xarT mis-Tvis

21. S2 pl. za-tza-i-zki-gu-te Oind. 1 pl. Tqven xarT Cven-Tvis

22. S2 pl. za-tza-i-zki-e-te Oind. 3pl. Tqven xarT maT-Tvis

23. S3 s. za-i-t Oind. 1 s. is aris Cem-Tvis

24. S3 s. za-i-k/n Oind. 2 s. is aris Sen-Tvis

25. S3 s. za-i-o Oind. 3 s. is aris mis-Tvis

26. S3 s. za-i-gu Oind. 1 pl. is aris Cven-Tvis

27. S3 s. za-i-zu Oind. 2 pol. is aris Tqven-Tvis

28. S3 s. za-i-zue Oind. 2 pl. is aris Tqven-Tvis

29. S3 s. za-i-e Oind. 3 pl. is aris maT-Tvis

30. S3 pl. za-i-zki-t Oind. 1 s. isini arian Cem-Tvis

31. S3 pl. za-i-zki-k.n Oind. 2 s. isini arian Sen-Tvis

32. S3 pl. za-i-zki-o Oind. 3 s. isini arian mis-Tvis

33. S3 pl. za-i-zki-gu Oind. 1 pl. isini arian Cven-Tvis

34. S3 pl. za-i-zki-zu Oind. 2 pol. isini arian Tqven-Tvis

35. S3 pl. za-i-zki-zu-e Oind. 2 pol. isini arian Tqven-Tvis

36. S3 pl. za-i-zki-e Oind. 3 pl. isini arian maT-Tvis


gamovyofT ori tipis adresats:

  1. uaxloesi adresati, romelic zmnaSi CarTuli micemiT-brunviani aqtantia da

  2. destinaturobis Sinaarsis mqone Tandebuliani anu sintaqsuri adresati.

winadadebaSi, SesaZloa, orive erTad Segvxvdes: me megobars SenTvis vwer werils.” uxloesi adresatis cneba ar ganisazRvreba winadadebaSi rigis mixedviT, miT ufro, rom baskurSic da qarTulSic sityvaTa rigi Tavisufalia. igi ganisazRvreba Sinagani siRrmiseuli semantikis mixedviT da ar aris damokidebuli metyvelebis subieqtis anu pirveli piris semantikaze. Aase rom iyos, zemoT moyvanil magaliTSi “SenTvis” iqneboda uaxloesi adresati, magaram am winadadebaSi uaxloesi adresati aris “megobars”. meore, zmnisgareTa adresati, xSirad aris an lokaluri, an benefaqtiuri semantikis mqone aqtanti, moqmedebis daniSnulebis saboloo punqti. Bbaskur enaze zemoT moyvanili winadadeba adresatobis TvalsazrisiT gramatikulad identuri modeliT iqneba warmodgenili: Nik zurentzat adizkideari letera diot. Adiskideari – (megobars) aris uaxloesi adresati dativSi, zurentzat – (SenTvis) aris zmnisgareTa adresati, formaSi diot d – aris pirdapiri obieqtis III piris mxolobiTi ricxvis niSani, i – aris adresatobis kategoriis markeri, o – iribi obieqtis III piris mxolobiTi ricxvis niSani –(adiskideari), t - subieqtis I piris mxolobiTi ricxvis niSani.

baskur zmnas, iseve, rogorc qarTuls, ar SeuZlia ori adresatis gamoxatva erTdroulad. Aamitom igi mxolod erT, uaxloes adresats gamoxatavs zmnaSi.

baskur zmnas SeuZlia hqondes damatebiTi informacia zmnis pirebze, kerZod, mas SeuZlia, gansazRvrebiTi funqciac hqondes da kuTvnileba/posesiurobasac gamoxatavdes garkveulwilad. Etxera etorri zitzaigun - Mmovida CvenTan saxlSi (es aris analitikuri warmoebis tipiuri magaliTi). etxe-ra – (saxli) mimarTulebiT brunvaSia da moqmedebis lokalizacias aRniSnavs, magram ar aris gansazRvruli kuTvnilebiTi nacvalsaxeliT gure – Cveni, am informacias gadmoscems yofna damxmare zmnis warsuli drois forma zi-tza-i-gu-n, sadac zi –aris III piris mxolobiTi ricxvis subieqti, tza –Ziri, i - adresatobis niSani, gu – pirveli iribi obieqtiuri piris mxolobiTi ricxvis niSani, bolokiduri konsonanti n warsuli drois referentia zmnaSi. Aamrigad, zemoT moyvanil winadadebaSi adresatobis markeriTa da iribi obieqtis daxmarebiT Cven vigebT, rom saxli Cvenia. rom yofiliyo gure etxera – (Cveni saxlisken/Cvens saxlSi), maSin winadadeba, SesaZloa sxvagvarad yofiliyo agebuli, anu adresatuli formebis garaSe – Gure etxera etorri ziren. Aaqedan gamomdinare, naTelia, rom rodesac gvaqvs adresatobis kategoria da zmnaSi gamoxatuli iribi mimarTeba, SesaZlebeli xdeba kuTvnilebiTi nacvalsaxelebisa da saerTod, saxelTa kuTvnilebiTi formebis gamotoveba winadadebaSi, radganac zmna Seicavs am informacias. adresatobis kategoria yovelTvis Seicavs aseTi tipis informacias, ramdenadac igi uCvenebs, Tu visken, visi interesebisaken miemarTeba zmniT gamoxatuli moqmedeba.

Tanamedrove baskur enaSi zmnaTa didi umetesoba pirian formaTa analitikur warmoebas mimarTavs. Mmxolod aTiode zmnam Tu SeinarCuna sinTeturi warmoebis Zveli formebi. indoevropuli enebis gavleniT imdenad didia am enis midrekileba analitikuri warmoebis mimarT, rom iqac ki, sadac gvaqvs sinTeturi warmoeba, aris pareleluri analitikuri formebic, romelTac garkveuli upiratesoba eniWebaT enis sinqroniul doneze. adresatobis kategoria, rogorc polipersonaluri zmnis kategoria, aisaxeba sinTeturi warmoebis zmnebsa da damxmare zmnebSi.

xSirad baskur zmnebs aqvT paraleluri formebi, anu sinTeturic da analitikuric. analitikuri warmoebiT izan - yofna zmna awarmoebs gardauval araergatiul formebs da ukan - qona awarmoebs gardamaval, ergatiul formebs. baskurSi gamoiyofa zmnebi, romelTac egon - keTeba damxmare zmna awarmoebs. Ees zmnebi SinaarsiT gardauvali zmnebia, magram ergatiuli forma gaaCniaT, msgavsad qarTuli medioaqtivebisa (mag.: amets egin ocneba, dantza egin cekva, dehadar egin kivili, eztul egin daWera, lan egin muSaoba, lo egin daZineba da a.S.).

baskurSi gvaqvs zmnaTa jgufebi:

1. Nor? erTpiriani gardauvali - araergatiuli araadresatuli,

2. Nor-Nori? orpiriani gardauvali - araergatiuli adresatuli,

3. Nor-Nork? orpiriani gardamavali - ergatiuli araadresatuli,

4. Zer-nori-nork? sampiriani gardamavali - ergatiuli adresatuli.

Sesabamisad, gvaqvs Semdegi jgufebi:

1. uobieqto anu araadresatuli da araergatiuli erTpiriani zmnebi, absoluturi zmnebi.

2. orobieqtiani anu adresatuli da ergatiuli sampriani zmnebi,

3. erTobieqtiani anu alternatiuli: an adresatuli an ergatiuli orpiriani zmnebi.

arCevani ergatiulobasa da adresatobas Soris orpirian zmnebSi iCens Tavs, sadac obieqti aris an iribi an pirdapiri. absoluturi erTpiriani zmnebi arc ergatiulia da arc adresatuli. Ees bunebrivicaa, adresatoba xom, qcevis kategoriis msgavsad, polipersonaluri zmnis kategoriaa da sul mcire - subieqtisa da sxvisTvis ( iribi obieqtisaTvis ) Cadenili moqmedebis arsia gadmosacemi. iq sadac es sxva – ( iribi obieqti ) ar aris, arc adresatobis kategoria gveqneba. aseTia erTpiriani da orpiriani tranzituli zmnebi.

Ddativi aris adresatis brunva. “Jatetxeko neskatzak izozki bat dakarkio aurtxoari” [ 298;412]. restornis oficiants erTi nayini moaqvs bavSvisTvis. Jatetxeko A(restorn-is) aris qvemdebaris kuTvnilebiTi gansazRvreba, neskatzak (gogona, ofocianti - erg.) - arsebiTi saxelia ergatiul brunvaSi, romelic zmnaSi nulovani sufiqsiTaa mocemuli, rogorc III piris mxolobiTi ricxvis agensi, izozki bat ( nayini erTi –nom. ) pirdapiri damatebaa ganusazRvreli artikliT, romelsac zmnaSi Seesabameba prefiqsi da (O ind. IIIp. mx. r. ). aurtxoari (bavSvi – dat. ) aris adresati, sazogado arsebiTi saxeli micemiT brunvaSi. Bbrunvis daboloebaa r-i. da-kar-ki-o - zmna moqvs kar Ziria da ki adresatobis niSani, romelic uCvenebs, rom nulmarkeriani agensis mier Sesrulebuli moqmedeba miemarTeba sityva aurtxoari –is interesebisaken, TviTon am sityvas ki zmnaSi sufiqsi - o gamoxatavs.

adresatis brunva mxolod dativia, rodesac am brunvis miRma aris asaxuli igive semantikis mqone iribi mimarTeba “Tvis” tipis Tandebuliani formebiT, adgili aqvs aRweriT adresatobas, romelic sintaqsuri xerxebiT gadmoicema da ara zmnis formiT. aseT dros zmna rCeba neitralur formaSi da aris uadresato; magaliTad: Gizonaren alde dago egin da” [ 349; 325]. adamianisTvis (adamianis sasargeblod ) gakeTda. Aaq cxadia, rom moqmedeba uSualod adamianisaTvis, misi interesebisaTvis Sesrulda, magram adresatoba ara gvaqvs zmnaSi. Amonaren gatik erosi genuen [ 349; 89] bebiisaTvis viyideT. Aam winadadebaSic forma “bebiisaTvis”, marTalia, daniSnulebiTobas gviCvenebs, magram zmnaSi ar gamoixateba es semantika.

Fformis TvalsazrisiT aseTi suraTia: baskur enaSi datiuri brunvis daboloebaa sufiqsuri i, romelsac postvokalur poziciaSi r xmovangasayari uZRvis win. mendi-r-i, (mTas), ama-r-i (dedas). rodesac arsebiT saxels erTvis gansazRvrebiTi artikli a, xmovangasayari r artiklis Semdeg ikavebs pozicias: mendi-a-r-i, (mTas), seme-a-r-i (vaJiSvils) da misT. sxva brunvis niSanTa msgavsad, mravlobiT ricxvSi micemiTi brunvis markeri ar icvleba, mas win uZRvis mravlobiTobis aRmniSvneli morfema –e , seme-e-i (vaJiSvilebs), mendi-e-i (mTebs) da a. S. saxelebSi dativis niSania i, Tumca igi, SesaZloa, sxvadasxvagvarad gamoiyurebodes ama Tu im fonetikuri garemocvisa da morfologiuri pirobebis gamo (ri, ari, ei, i ).

Cveni azriT, dativis ZiriTadi morfemis genezisi CvenebiT nacvalsaxelebs unda ukavSirdebodes.

inCausti gamoyofs adresatul uRlebas da mas iribs uwodebs, xolo araadresatuls ki - pirdapirs. zmnaTa formebi masTan ganekuTvneba intranzitul iribs ( S + Oind.) an tranzitul pirdapirs ( S, SOd.) [ 358; 84-89 ]. igi gamoyofs mesame jgufsac, romelsac uwodebs tranzitul iribi uRlebis zmnebs ( S, Od. + Oind. ) [ 358; 88-91 ] .

adresatoba ar aris damokidebuli gardamavlobaze, Tumca SegviZlia gamovyoT gardamavali da gardauvali adresatoba. Sesabamisad, baskurSi gvaqvs ergatiuli da araergatiuli adresatoba. TavisTavad obieqtis Tanadroulad ori mimarTulebiT gaazreba qmnis am tipis sistemebs. sxvaTaSoris, es asaxulicaa UuSualod adresatobis markerze. Cveni azriT, ki Sedgeba datiuri (i) da ergatiuli (k) referentebisagan. safiqrebelia, rom baskurSi swored ergatiuli destinaciaa pirveladi.


Download 0,78 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish