Sharipov shaxzod 4-laboratoriya ishi


Tabiiy yorug‘lik to‘lqinida elektr maydon vektori E



Download 275.79 Kb.
Pdf ko'rish
bet3/5
Sana12.01.2021
Hajmi275.79 Kb.
1   2   3   4   5
2.Tabiiy yorug‘lik to‘lqinida elektr maydon vektori tebranish tekisligi bo‘ylab betartib 

joylashgan bo‘ladi va vaqt o‘tishi bilan tasodifiy ravishda o‘zgarib turadi. Bu holda fazalar farqi 

 ga teng bo‘lmaydi va u xoatik ravishda o‘zgarib turadi. Bu holda natijaviy elektr maydon 

tebranish tekisligi ham xaotik ravishda o‘z holatini o‘zgartirib turadi. Tabiiy yorug`likdan 

qutblangan yorug`lik olish uchun yorug`lik to`lqinining E vektori muayan aniq bir yo`nalishi  



bo`ylab tebranadigan bo`lsin. Bunday sharoitlarni o`zida mujassamlashtirgan qurilmalar 

polyarizatorlar deyiladi.  

1) tushayotgan yorug`lik nuri bilan Bryuster burchagi hosil qiladigan tarzda joylashtirilgan 

dielektrikning yassi sirtidan polyarizator sifatida foydalanish mumkin. Shisha plastinka uchun 

Bryuster burchagining qiymati 56 gradusga teng. bunda nur to`liq qutblangan bo`ladi.  

2) anizatrop jismga tushayotgan yorug`lik ikki yassi qutblangan nurga ajraladi. Biror usul 

yordamida bu nurlardan birini yo`qotsak, jismdan faqat bitta qutblangan nur chiqadi xolos. 

 3) anizatrop kristallanish yorug`likni ham o`zgacha ya`ni oddiy va g`ayrioddiy nurlarning 

yutilishi bir xil bo`lmaydi. Dixroizm deb ataladigan bu hodisa tufayli ba`zi kristallarda yassi 

qutblangan nurlardan biri butunlay yutiladi.  

4) polyarizator sifatida polyarizatordan ham foydalaniladi. Polyaroid yupqa pelluoid 

plyonkasidan iborat bo`lib, unga tebranishning ingichka kristallari kiritilgan bo`ladi. 



3

.Tushish  va sinish  burchaklarining kichik qiymatlarida I

I



|| 

shart bajariladi, lekin   va  

larning kata  qiymatlarida I

I



|| 

bo‘ladi. Shunday qilib ikki muhit chegarasidan aks etgan va 

singan nurlarning intensivligi tushayotgan nurning qutblanish holatiga bog‘liq ekan, demak bu 

chegaraga qutblanmagan, ya'ni tabiiy nur tushayotgan bo‘lsa, aks etgan va singan nurlar qisman 

qutblanadi. Bu holda aks etgan nurda tushish tekisligiga ko‘ndalang yo‘nalishda tebranishlar 

ko‘proq bo‘lsa, singan nurda tushish tekisligiga parallel bo‘lgan tebranishlar ko‘proq bo‘ladi. 

Agar:                                 +=/2            (1) 

shart bajarilsa tg(+)= va I

||

=0, ya'ni aks etgan nurda tushish tekisligiga ko‘ndalang bo‘lgan 



tebranishlar  bo‘ladi. Aks etgan nur to‘la qutblangan bo‘lsa, bu holda:   

      


sin α

sin γ


=

n

2



n

1

= 𝑛



21

   va (1) formuladagi shartdan quyidagi ifodani olamiz: 

                                                                              tg

B

=n

21                 

(2) 


Agar nurning tushish burchagi =

B

 Bryuster burchagiga teng bo‘lsa, aks etgan yorug‘likda 

faqat tushish tekisligiga ko‘ndalang yo‘nalishda tebranuvchi to‘lqin qoladi va bunday 

burchakka to‘la qutblanish burchagi deyiladi. (2) formula bilan ifodalangan munosabatni 

Bryuster 

qonuni deyiladi. (2) formuladan kelib chiqadigan natijani ko‘raylik. Bryuster qonuniga 

asosan yassi qutblangan to`lqin (lazer nurlanish) ikki muhitga Bryuster burchagi 

B

 ostida 



tushayotgan bo`lsin va unda elektr maydon vektori tushish tekisligida tebranayotgan bo`lsa 

aks etgan nur intensivligi nolga teng bo‘ladi. 



4.

 

Yorug`likning, kub simmetriyali strukturadan tashqari, shaffof kristallardan o`tishida nurning 



ikkilanib sinish hodisasi ro`y beradi. Buning ma'nosi shundan iboratki yorug`lik shaffof 

kristalldan o`tishida ikki nurga (oddiy va g`ayrioddiy) ajraladi. Umuman, nurlar turli tezlik 

bilan, hamda turli yo`nalishlarda tarqaladi. Bunday kristallar anizotrop kristallar bo`lib, ularda 

shunday yo`nalish borki, bu yo`nalishda oddiy va g`ayrioddiy nurlar ajralmasdan bir xil tezlik 

bilan tarqaladi. Bu yo`nalish kristallning bosh optik o`qi deyiladi. Kristallning bosh optik o‘qi 

yo`nalishida, hamda unga ko`ndalang yo`nalishdagi dielektrik singdiruvchanlik mos ravishda || 

va ⊥ bo`lib, ular o`zaro teng bo`lmasa, bunday kristalga anizotrop kristall deyiladi. 

Kristallga elektr vektori ning tebranishi,  tekislikda bo`lgan nur tushayotgan bo‘lsin. 

Kristallda E vektor ikki E

o

 va E



 tashkil etuvchilarga ajralib turli tezliklarda tarqaladi va 

 qalinlikni o‘tishda ular orasidagi faza farqi 





teng bo‘ladi. Agar tushayotgan nurdagi elektr 

vektori ning tebranish tekisligi P bilan 

plastinka optik o‘qi orasidagi 




Download 275.79 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
tashkil etish
Toshkent davlat
rivojlantirish vazirligi
Alisher navoiy
matematika fakulteti
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
bilan ishlash
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
fanining predmeti
махсус таълим
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
Navoiy davlat
Buxoro davlat
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Fuqarolik jamiyati
pedagogika fakulteti