Sel'sin datchik va sel'sin qabul qiluvchilarning qo'zg'atish cho'lg'ami ov bitta



Download 89.81 Kb.
Pdf ko'rish
Sana06.04.2020
Hajmi89.81 Kb.

19

Sel'sin  datchik  va  sel'sin  qabul  qiluvchilarning  qo'zg'atish  cho'lg'ami  OV  bitta 

o'zgaruvchan  tokli  kuchlanish  manbaidan  ozuqa  oladi.  3  fazali  sinxronlash 

cho'lg'amlari esa bir - biriga qarama - qarshi ulanadi. Datchik va qabul qiluvchining 

qo'zg'atish  cho'lg'amida  OV  oqayotgan  o'zgaruvchi  tok  ulardagi  FD  va  FP  magnit 

oqimlarini o'zgartiradi va natijada 

sinxronlash  cho'lg'amlarida  elektr  yurituvchi  kuch  hosil  bo'ladi.  Agar  datchik  va 

qabul qiluvchi rotorlari bir xil burchakka burilgan bo'lsa, sinxronlash cho'lg'amlarida 

qiymat  jihatdan  bir  xil  va  qarama  - qarshi  yo'nalgan  elektr  yurituvchi  kuch  hosil 

bo'ladi.  Demak  ulanadigan  o'tkazgichlarda  tok  bo'lmaydi.  Agar  sel'sin  datchik 

rotorining  qandaydir  burchak  ostida  bursak  va  shu  holatda  ushlab  tursak,  elektr 

yurituvchi kuch tengligi buzilib, sinxronlash cho'lg'amlarida tok hosil bo'ladi. 

Hosil  bo'lgan  toklar  qo'zg'aluvchi  cho'lg'amlar  FD  va  FP  magnit  oqimlari  bilan 

o'zaro ta'sirlanib, bir-biriga qarama-qarshi yo'nalgan sel'sin elektromagnit momentlari 

hosil  bo'ladi.  Sel'sin  datchik  rotori  to'xtagan  va  sel'sin  qabul  qiluvchi  rotori  erkin 

holda turganda, aylanuvchi moment Mp ta'sirida sel'sin - qabul qiluvchi rotori sel'sin-

datchik  rotori  burilishiga  teng  burchakka  buriladi.  Haqiqatda  qabul  qiluvchi  rotori 

datchik  rotori  holatini  to'liq  egallay  olmaydi.  Doimo  ishqalanish  kuchi  ta'sirida, 

sel'sinlar konstruktiv tayyorlanishi natijasida paydo bo'ladigan datchik rotori va qabul 

qiluvchi rotorlari burilishlari o'rtasida burchak farqi bo'ladi. 

Bu  yerda  qabul  qiluvchi  sel'sin  bir  fazali  cho'lg'ami  o'zgaruvchan  tok  manbaiga 

ulanmasdan, kuchaytirgich uning kirishiga ulanadi va chiqish cho'lg'ami deb ataladi. 

Uning  uch  fazali  sinxronlash  cho'lg'ami  qo'zg'atish  cho'lg'ami  vazifasini  bajaradi  va 

sel'sin  datchik  SD  ning  uch  fazali  sinxronlash  cho'lg'ami  bilan  bog'langan  sel'sin 

rotorlari  o'rtasidagi  burchak  farqi  hosil  bo'lganda  qabul  qiluvchi  sel'sinning  chiqish 

cho'lg'amlarida Uchiq kuchlanish hosil bo'ladi, kuchaytirgich U da kuchaytirilib ijro 

etuvchi  dvigatelning  boshqarish  cho'lg'amiga  beriladi.  Ijro  etuvchi  dvigatel'  qabul 

qiluvchi  sel'sin  rotorining  sel'sin  rotorlari  o'rtasidagi  burchak  farqi  nolga  teng 

bo'lgunga qadar aylantiriladi.           

Taxogeneratorlar.

Avtomatik  rostlash  sistemalarida  burchakli  tezliklarni  elektr  yurituvchi  kuchga 

o'zgartirish  vazifasida  hamda  tezlik  bo'yicha  teskari  bog'lanishi  uchun  o'zgaruvchan 

va  o'zgarmas  tokli  taxogeneratorlar  ishlatiladi.  Generatorli  rejimda  ishlaydigan  kam 

quvvatli  elektrik  kollektorli  mashina  o'zgarmas  tokli  taxogenerator  hisoblanadi. 

Qo'zg'atish  usuliga  ko'ra  o'zgarmas  magnit  yordamida  qo'zg'atuvchi  magnitoelektrik 

(9.  a-rasm)  va  maxsus  qo'zg'atish  cho'lg'ami  elektrodinamik  (9 b-rasm)  turlariga 

bo'linadi.  Rotor  harakati  natijasida  induksiyalangan  elektr  yurituvchi  kuch  quyidagi 

formula yordamida aniqlanadi:

E = S

e

F



;                   (2.13.)

Bu yerda: 

- rotor aylanishi burchak tezligi.


20

Ce - mashinaning konstruksiyasiga bog'liq o'zgarmas koeffitsient; 

F - qo'zg'atish oqimi;

Ideal  holda,  qo'zg'atish oqimi  o'zgarmas  bo'lganda,  (F  q  sonst.)  taxogenerator  elektr 

yurituvchi kuch rotor aylanishining chiziqli tezligiga bog'liqdir.

E = k


;       (2.14.)

bu yerda k - proporsionallik koeffitsienti.  

Qo'zg'atish  usuliga  ko'ra  taxogeneratorlarni  magnitoelektrik,  elektrodinamik  va 

rotorli turlari mavjud.

9-rasm. Taxogeneratorning prinsipial sxemasi.

a) magnitoelektrik; b) elektrodinamik, v) rotorli taxogeneratorlar.

O'zgaruvchan  tokli  taxogenerator  - ikki  fazali  qisqa  tutashuv  rotorli  ansixron 

mashinadir.  (9 - rasm).  Statorda  bir-biriga  nisbatan  90  gradus  surilgan  ikki  cho'lg'am 



21

joylashgan. Cho'lg'amlardan biri qo'zg'atish cho'lg'ami U - o'zgaruvchan tok manbaidan 

ozuqa  oladi.  Boshqasi  chiqish  Uchik  - nagruzkaga  yoki  o'lchash  asbobi  va  ASR 

elementiga  ulanadi.  Rotorlarning  aylanishida  taxogeneratorning  chiqishida  qator 

aylanish tezligiga proporsional kuchlanish hosil bo'ladi. 

Fotoelektrik o'zgartgichlar.

Fotoelektrik  o'zgartgichlarda  yorug'lik  oqimining  o'zgarishi  elektr  signalga 

aylantiriladi. Ushbu o'zgartgichlarda 3 xil fotoeffekt ishlatiladi:

1. Tashqi fotoeffekt - elektron lampalarda katoddan elektronlarning uchib chiqishi 

natijasida emissiya toki hosil bo'lishiga asoslangan.

2.Ichki  fotoeffektda  yoritish  intensivligiga  bog'liq  yarim  o'tkazgichlarning 

qarshiligi o'zgaradi. Bunday fotoelementlar fotoqarshiliklar deb ataladi.

3.  Ventil  fotoeffektda  yoritiladigan  o'tkazgich  va  yoritilmaydigan  o'tkazgich 

qatlamlari o'rtasida yupqa qatlamda yorug'likka bog'liq elektr yurituvchi kuch hosil 

bo'ladi.  Bu  yerda  elektronlar  yarim  o'tkazgichdan  o'tkazgichga  qarab  yo'naladi. 

Tashqi fotoeffektli fotoelementlar fotosezgir material katodli gaz bilan to'ldirilgan 

vakuumli lampadan, metalla aylana yoki plastina ko'rinishidagi  anoddan tuzilgan. 

Katodni nur energiyasi bilan qizdirilganda, undan elektron uchib chiqadi.

10-rasm. Tashqi fotoeffektli o'zgartgichning sxemasi

Anod  va  katod  o'rtasida  elektrik  maydon  hosil  bo'ladi  (10.rasm)  va  o'z 

elektronlarini musbat zaryadlangan anodga tomon yo'naltiradi. Vakuumli fotoelementlar

inersionsiz bo'ladi. Tashqi fotoeffektli fotoelementlar hosil qiladigan tok kam, shuning

uchun ularni kuchaytirgichsiz ishlatish mumkin emas. 

Ichki fotoeffektli fotoelementlar yuzasiga yupqa nur sezguvchi yarim o'tkazgich 2 



qoplangan kvarsli va shisha plastinadan iborat (11 - rasm).

Download 89.81 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
toshkent axborot
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
bilan ishlash
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
umumiy o’rta
haqida umumiy
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
davlat sharqshunoslik
jizzax davlat