Sana: Sinf: 9-sinf Fan: Biologiya Mavzu: Postembrional rivojlanish. Maqsad



Download 186.35 Kb.
Pdf ko'rish
Sana08.04.2020
Hajmi186.35 Kb.

Sana:  

Sinf: 9-sinf 

Fan: Biologiya 

Mavzu: Postembrional rivojlanish. 

Maqsad: 

a)  Ta`limiy: O`quvchilarga organogenez davrining qonuniyatlari 

asosida  organizmlarning  embrional  rivojlanishi  haqida 

bilimlarini chuqurlashtirish. 

b)  Tarbiyaviy:  O`quvchilarni  umumiy  biologiyadan  olgan 

bilimlarini mustahkamlash, ularni tabiatni sevish, uni asrash 

tuyg`ularini shakllantirib, ekologik tarbiya berish. 

c)  Rivojlantiruvchi: 

O`quvchilarni 

dasrlik 

bilan 

ishlash 

ko`nikmasini 

rivojlantirish, 

o`z 

fikrlarini 

asoslash 

ko`nikmalarini  rivojlantirish.  O`quvchilarda  Vatanparvarlik 

hissini rivojlantirish. 

 

Dars metodi: Zamonaviy 

Dars usuli: Yangi tushuncha, bilimlarini shakllantiruvchi. 

Dars jihozi:  

1)  texnik  vositalar:  kompyuter,  kodoskop,  proyeksion  multimediya, 

electron darsliklar. 

2)  ko`rgazmali  va  didaktik  vositalar:  darsga  doir  slaydlar,  tablisa, 

marker va vatmon 

Tashkiliy qism: 

a)  Salomlashish, davomat va tozalikni tekshirish. 

b)  Siyosiy qism 

c)  O`tilgan mavzuni takrorlash(aqliy hujum, muammoli vaziyat) 

O`tilgan mavzuni takrorlash: 

1.  Ontogenez nima? 

2.  Embrional rivojlanish bosqichlari nechaga bo`linadi? 

3.  Blostomer nima? 

4.  Nima uchun maydalanish deyiladi? 

5.  Maydalanish qachon tugaydi? 

6.  Blastulani birlamchi tana bo`shlig`i nima deyiladi? 

7.  Qachon murtak ikki qavatga bo`linadi? 

8.  Murtakning tashqi qavati nima deyiladi? 

9.  Gastrulyatsiya nima? 

10. Mezoderma qavat qaysi hayvonlarda uchraydi? 

11. Biogenetik qonunni kimlar kashf qilgan? 

12. Filogenez nima? 

13. Gostrulyatsiya tugagandan so`ng qaysi organlar hosil bo`ladi? 

14. Mezoderma qavatidan qaysi organlar rivojlanadi? 

15. Endodermadan qaysi organlar hosil bo`ladi? 

Muammoli  vaziyat:  zigota,  ontogenez  va  filogenezni  farqlab 

bering? 

 

 



Yangi mavzu bayoni: Embriyonning tuxumdan chiqish yoki tug`ilishi 

bilan  embrional  rivojlanish  davri  tugallanadi  va  postembrional 

rivojlanish  davri  boshlanadi.  Po`stembrional  rivojlanish  to`g`ri  yoki 

noto`g`riga bo`linadi. 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

To`g`ri  rivojlanishda  tuxumdan  chiqqan  yoki  ona  organizmidan 



tug`ilgan embrion voyaga yetgan organizmlarga o`xshydi, faqat kichik 

bo`ladi.  Bunda  organizmlar  o`sadi,  rivojlanadi  va  jinsiy  balog`atga 

yetadi. 

 

Noto`g`ri  rivojlanishda  tuxumdan  lichinka  chiqadi.  Lichinka 

voyaga  yetgan  organizmdan  tuzilishi  jihatdan  keskin  farq  qiladi. 

Lichinka  oziqlanadi,  o`sadi  va  ma`lum  muddat  davomida  lichinka 

organlari voyaga yetgan organizm organlari bilan almashinib boradi. 

Binobarin  noto`g`ri  rivojlanishda  lichinka  organlari  o`rnida  voyaga 

yetgan organizmga xos organlar hosil bo`ladi.  

 

Masalan:  assidiyaning  lichinkasi  xordali  hayvonlarning  asosiy 

belgilarini:  xorda,  nerv  nayi  va  halqumida  jabra  yoriqlarini    o`zida 

mujassam qilgan bo`ladi. Lichinka suvda erkin suzib yuradi, keyin suv 

 

postembrional 



To`g`ri 

rivojlanish 

Noto`g`ri 

rivojlanish 

Sudralib 

yuruvchilar, 

qushlar, sut 

emizuvchilar 

Suvda hamda 

quruqlikda 

yashovchilar, 

hasharotlar 


tubidagi  qattiqroq  narsaga  yopishib  olib,  metamorfozga  uchraydi. 

Uning  alohida  dumi,  xordasi  muskullari  yo`qolib  ketadi,  nerv  nayi 

hujayralarga  bo`linib  fagositlarni  hosil  qiladi.  Lichinkaning  nerv 

nayidan tuguni hosil qilishda ishtirok etadigan, faqat ayrim hujayralar 

to`plami qoladi. Voyaga yetgan assidiyaning tuzilishi umuman xordali 

hayvonlar tuzilishiga o`xshamaydi. Assidiya lichinkasining tuzilishi bu 

hayvonning  kelib  chiqishi  erkin  hayot  kechiradigan  xordalilar 

ekanligidan dalolat beradi.  

 

Assidiyadagi  metamorfozni  yuzaga  kelishining  asosiy  sababi 

o`troq holatda hayot kechirishiga o`tishi bilan bog`liq. 

  

                

 

 

 

 

 



Not`g`ri rivojlanish 

hasharotlarda 

tuxum 

lichinka 

G`umbak 

Voyaga 

yetgan forma 

Noto`g`ri  rivojlanishning  biologic  ahamiyati  shundan  iboratki, 

bitta  turning  lichinkalari  va  voyaga  yetgan  individlari  har  xil 

sharoitda  yashaganligi  uchun  ularning  yashash  joyi  va  ozuq  uchun 

o`zaro  raqobati  kuzatilmaydi.  Faqat  o`troq  yoki  parazit  holda 

yashashga  moslashgan  organizmlarning  lichinkalari  erkin  harakat 

qilib, turning keng tarqalishiga yordam beradi. 

Postembrional  rivojlanish  davri  turli  muddatda  davom  etadi. 

Masalan:tut  ipak  qurtining  qurtlik  davri  20-24  kun  davom  etadi. 

Voyaga yetgan kapalagi esa 5-10 kun yashaydi. Itbaliq 2-3 oy, baqa bir 

necha yil yashaydi. 

Odamlarda  postembrional  rivojlanish  jinsiy  balog`atga  yetish, 

balog`at va qarilik davrlariga bo`linadi. 

Postembrionlar  rivojlanish  o`sish  bilan  davom  etadi.  O`sish 

butun  umr  davomida  hamda  ma`lum  muddat  bilan  chegaralangan 

bo`ladi.  Butun  umri  davomida  o`sish  o`simliklarda,  lentasimon 

chuvalchanglar,  ayrim  molyuskalar  va  baliqlarda  kuzatiladi. 

Ko`pchilik  hayvonlar  jinsiy  balog`atga  yetgandan  so`ng  o`sishdan 

to`xtaydi. Odam 20-25 yoshda o`sishdan to`xtaydi 

 

                    



Mustahkamlash: Test 

1.  Po`stembrional  rivojlanishi  metamorfozsiz  rivojlanadigan 

hayvonlarni belgilang? 

a) baqa  

b) kapalak  

c) kaptar 

2. Po`stembrional davrda organism…. 

a) o`sadi, muxitga moslashadi. 

b) qariydi 

c) hujayra va to`qimalar ixtisoslashadi 

3. Odam necha yoshgacha o`sadi? 

a) 25-30 

 

b) 20-25   

c) 15-20 

4. Baqaning lichinkalik davri qancha davom etadi? 

a) 1-2 oy 

 

b) 2-4oy   

c) 2-3 oy 

5. Itbaliqda yuragi necha kamerali bo`ladi? 

a) 2kamerali b) 3kamerali 

c) 4 kamerali 

6. Itbaliqning baliqlarga o`xshash tomonlarini toping? 

a) o`pka bilan nafas olishi, yuragi 3 kameraligi 

b) yon chiziqlari, yurak tuzilishi, qon aylanish sistemasi 

c) jabra yoriqlari, tangachalar borligi 

7. Qo`ng`iz va kapalaklarning ajdodi qaysi hayvonlar? 

a) molyuskalar 

b) halqali chuvalchanglar 

c) yassi chuvalchanglar 

8. Po`stembrional rivojlanish nechiga bo`linadi? 

a) 2ga   

 

b) 3ga 

 

c) 4ga 

9. Baqa dumi nima hisobiga tushib ketadi? 

a) lizosoma fermenti ta`sirida 

b) tiroksin 

c) sekretin 

10. Partonogenez bu… 

a) tuxum va urug` hujayrani qo`shilishi 

b) tuxum va urug` hujayrani urug`lanmasdan ko`payishi 

c) tuxum hujayrani urug`lanmasdan ko`payishi 

 

 

Mustahkamlashda  qo`shimcha  tayanch  atamalarni  yozib  himoya 



qiladi. 

 

Baholash: o`quvchilarni bilim saviyasidan kelib chiqib baholanadi. 



Uyga vazifa: Darslikning  41-mavzusini o`qib krasvord tuzish, 54, 55,-

rasmlarni chizish, mavzuga doir internet ma`lumotlarini olish 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Farg`ona viloyati 

Marg`ilon shahar 

Xalq ta`limi muassasalari 

faoliyatini metodik ta`minlash 

va tashkil etish bo`limi  ta`sarrufidagi 

23-umumiy o`rta ta`lim maktabi 

Biologiya fani o`qituvchisi 

 Aliyeva Gavharoyning 

“Yilning eng yaxshi fan o`qituvchisi” 

ko`rik tanloviga tayyorlagan 

 video dars 

 

Download 186.35 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
nomidagi samarqand
bilan ishlash
Darsning maqsadi
fanining predmeti
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
fanlar fakulteti
o’rta ta’lim
Toshkent axborot
Alisher navoiy
haqida umumiy
fizika matematika
Ishdan maqsad
moliya instituti
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
махсус таълим
respublikasi axborot
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
nazorat savollari